منابع مطلع از مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا به ایراناینترنشنال گفتند که بروز اختلاف شدید در میان اعضای تیم مذاکرهکننده حکومت ایران سبب شد مذاکرات را ترک کنند. به گفته آنها این اختلافها در نهایت به صدور دستور بازگشت فوری هیات به تهران در عصر روز شنبه ۲۲ فروردین منجر شد.
منابع مطلع همچنین گفتند که در جریان مذاکرات روز جمعه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در برخی از مواضع خود، بهویژه درباره کاهش یا توقف حمایتهای مالی و تسلیحاتی از «جبهه مقاومت» و بهطور خاص حزبالله لبنان، نشانههایی از انعطاف نشان داده است.
به نقل از این منابع مطلع، این رویکرد با واکنش تند محمدباقر ذوالقدر، از فرماندهان سابق سپاه پاسداران و دبیر کنونی شورای عالی امنیت ملی، مواجه شد.
به گفته این منابع، ذوالقدر گزارشی از روند مذاکرات به بیت رهبری و فرماندهان ارشد سپاه ارائه کرد. این گزارش به خشم در سطح بالای حاکمیت دامن زده است. در این گزارش به «عدول از چارچوب اختیارات هیات» و همچنین ورود به مباحثی فراتر از دستورات رهبری اشاره شده بود.
این منابع تاکید کردند که در پی این تحولات، عصر روز شنبه ۲۲ فروردین و پس از رایزنیهایی در بیت رهبری، با نقشآفرینی حسین طائب، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، دستور بازگشت فوری هیات مذاکرهکننده به تهران صادر شد.
پیشتر نیز خبرهایی از بروز اختلاف میان مقامهای جمهوری اسلامی منتشر شده بود. هشتم فروردین گزارشهایی از بروز اختلافهای جدی میان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران که گفته میشود اکنون فرد شماره یک این نهاد است، منتشر شد.
منابع آگاه در گفتوگو ایراناینترنشنال «نحوه مدیریت جنگ و پیامدهای مخرب آن بر معیشت مردم و اقتصاد کشور» را ریشه این اختلافها خواندند.
سه روز بعد، گزارشهایی درباره نارضایتی پزشکیان از قرار گرفتن در یک «بنبست کامل سیاسی» و اینکه حتی اختیار انتصاب مقامهای کشتهشده دولت در جریان جنگ نیز از او سلب شده است، منتشر شد.
بر اساس این گزارش، گفته میشود وحیدی بهصراحت اعلام کرده است که به دلیل شرایط بحرانی جنگ، تمامی پستهای کلیدی و حساس مدیریتی باید تا اطلاع ثانوی بهطور مستقیم از سوی سپاه پاسداران انتخاب و اداره شوند.
در هیات پرشمار مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی در اسلامآباد، افرادی از طیفهای مختلف درون حاکمیت جمهوری اسلامی حضور داشتند اما با توجه به این اطلاعات و همینطور گزارشهایی از محتوای مذاکرات و خواستههای جمهوری اسلامی، به نظر میرسد، نمایندگان اعزامی وابسته به سپاه در این جمع نیز دست بالا را داشتند.
بر اساس گزارشها، پافشاری جمهوری اسلامی بر تداوم برنامه هستهای و اعمال کنترل بر تنگه هرمز که در نهایت به شکست مذاکرات اسلامآباد انجامید.
پس از آن ایالات متحده از محاصر دریایی جزایر جنوبی ایران خبر داد و سنتکام اعلام کرد که از صبح روز دوشنبه ۲۴ فروردین، مانع ورود کشتیها به بنادر ایران و خروج کشتیها از آنها میشود. این محاصره در زمان مقرر آغاز شد.
با وجود اعلام شکست مذاکرات اسلامآباد، پاکستان دوشنبه ۲۴ فروردین اعلام کرد که رایزنیها با طرفین همچنان ادامه دارد و تشکیل جلسهای دیگر برای ادامه گفتوگوها محتمل است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، نیز عصر سهشنبه ۲۵ فروردین به روزنامه نیویورکپست گفت مذاکرات با جمهوری اسلامی «ممکن است طی دو روز آینده» در پاکستان پی گرفته شود.
منابع آگاه نیز پیش از آن به رویترز گفتند برخلاف بنبست ظاهری، درهای دیپلماسی همچنان باز است و یک مقام سفارت جمهوری اسلامی در پاکستان نیز گزارش داد دور بعدی مذاکرات واشینگتن و تهران ممکن است این هفته یا اوایل هفته آینده برگزار شود.
روزنامه لوموند، سهشنبه ۲۵ فروردین در گزارشی تحلیلی به بررسی سیاست چین در مورد جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی پرداخت.
پکن در تلاش برای حفظ تعادل میان حمایت از متحد دیرینهاش، تهران، و مدیریت روابط با دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، است.
لوموند نوشت بحران در تنگه هرمز، چین را در وضعیتی متناقض قرار داده است. از یک سو، پکن بزرگترین شریک تجاری تهران است و پیش از آغاز جنگ اخیر، بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری میکرد.
از سوی دیگر، این کشور ناچار است در آستانه سفر احتمالی ترامپ به پکن، از تحریک بیرویه واشینگتن خودداری کند.
جستوجوی نقطه تعادل
دیپلماسی چین به دنبال راهی است که نه تهران را برنجاند و نه مسیر مذاکره با آمریکا را مسدود کند.
پکن برخلاف کشورهای غربی، تهران را مقصر اصلی انسداد تنگه هرمز نمیداند، بلکه معتقد است حملات آمریکا و اسرائیل، حکومت ایران را به واکنش و تلافی واداشته است.
گو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، در این باره گفت: «علت اصلی اختلال در تنگه هرمز، درگیریهای نظامی است و برای حل این مشکل، جنگ باید هرچه سریعتر متوقف شود.»
سود و زیان جنگ برای چین
جنگ اخیر برای پکن هم سود داشته و هم زیان. این جنگ نظم جهانی مبتنی بر تجارت را لرزانده، امنیت انرژی دومین اقتصاد بزرگ جهان را به خطر انداخته و به پکن آسیب زده است.
اما از سوی دیگر، این درگیری باعث شده آمریکا در خاورمیانه درگیر شود و ذخایر تسلیحاتی خود را مصرف کند.
این موضوع تمرکز نظامی آمریکا بر شرق آسیا و مهار چین را کاهش میدهد. همچنین، اکنون واشینگتن نیز مانند تهران به عنوان عاملی برای تهدید آزادی ناوبری معرفی میشود.
دیپلماسی پرکار پکن
چین در هفتههای اخیر در دیپلماسی بسیار فعال بوده است. وانگ یی، وزیر خارجه چین، ۲۶ تماس تلفنی با مقامات جمهوری اسلامی، اسرائیل، کشورهای عربی و روسیه داشته است.
پکن حتی پیش از نشست اسلامآباد، طرحی پنج مادهای برای صلح پیشنهاد داده بود که شامل توقف فوری درگیریها و عدم حمله به اهداف غیرنظامی بود.
رییسجمهوری آمریکا ۱۸ فروردین گفت فشار چین باعث شده ایران پای میز مذاکره بیاید، اما رسانههای دولتی چین تلاش دارند این تصور را که «ایران فقط به حرف چین گوش میدهد»، رد کنند تا پکن مسئول رفتارهای بعدی تهران شناخته نشود.
وتو در شورای امنیت
چین در کنار روسیه، قطعنامهای را که خواستار همکاری کشورها برای حفاظت از امنیت ناوبری در تنگه هرمز بود، وتو کرد.
پکن معتقد بود این قطعنامه در نهایت به عنوان مجوزی برای مشروعیت بخشیدن به جنگ غرب علیه حکومت ایران استفاده خواهد شد.
وانگ دونگ، استاد دانشگاه پکن، در این زمینه گفت: «میانجیگری موثر به حسن نیت همه طرفها نیاز دارد، نه فقط فشار خارجی.»
ابهام در حمایت نظامی
بزرگترین پرسش فعلی این است که چین تا چه حد حاضر است به بازسازی توان نظامی ایران کمک کند.
در حالی که گزارشهای تاییدنشده از احتمال ارسال سیستمهای پدافند هوایی دوشپرتاب از طریق کشورهای ثالث به ایران خبر میدهند، پکن این ادعاها را بهشدت تکذیب کرده و آنها را «اخبار جعلی» خوانده است.
چین میخواهد به عنوان «یک نیروی ثباتدهنده» در جهان شناخته شود، اما وابستگی شدید به نفت ایران و رقابت پیچیده با آمریکا، پکن را به حرکت روی لبه تیغ واداشته است.
این کشور فعلا بر آتشبس دوهفتهای اصرار دارد تا شاید از این طریق، هم امنیت انرژی خود را تامین کند و هم از رویارویی مستقیم با ترامپ بگریزد.
در بسیاری از این پیامها، قطع اینترنت، رکود در صنایع و کاهش توان مالی مردم بهعنوان عوامل تشدیدکننده بحران معیشتی مطرح شده است.
یکی از شهروندان با اشاره به مجموعهای از مشکلات همزمان، وضعیت کنونی را چنین توصیف کرد: «اینترنت قطع، شماری از اجناس کمیاب و قیمتها بهصورت تصاعدی هر روز افزایش پیدا میکند. این وضعیت کشوری است که مردمش را در سختی رها کرده و در خیابان مانور پیروزی خیالی میدهد.»
پیامهای متعددی به رکود در صنایع و کاهش فعالیت کارخانهها اشاره دارند.
نگرانی از تعطیلی کارخانهها
در یکی از پیامها آمده است مشاغل مرتبط با پتروشیمی، از جمله فروشندگان لولههای یوپیویسی، فعالیت خود را متوقف کردهاند، زیرا قیمت مشخصی وجود ندارد و فروش ممکن است به زیان آنها منجر شود.
به گفته یکی از شهروندان، شرکتهایی که مواد اولیه آنها پلیپروپیلن بوده، پس از آسیب دیدن پتروشیمیها، با کمبود مواد اولیه مواجه شدهاند.
او توضیح داد در مرودشت، شهرکهای صنعتی یکی پس از دیگری در آستانه تعطیلی قرار گرفتهاند و «هنوز قرارداد امسال با هیچ کارگری امضا نشده و پاسخگویی مشخصی هم وجود ندارد».
پیشتر نیز اطلاعاتی از اصفهان به ایراناینترنشنال رسیده بود که نشان میداد نبود ورق آهن و مواد پتروشیمی باعث تعطیلی بسیاری از کارگاههای صنعتی شده است و کارگران نسبت به تمدید نشدن قراردادهای خود اعتراض دارند.
در شهرکهای صنعتی قزوین نیز شرایط مشابهی گزارش شده است.
به گفته یکی از مخاطبان، کارخانهها در قزوین بهتدریج کارگران را تعدیل کرده و آنها را با عنوان «عدم نیاز» به بیمه بیکاری معرفی میکنند. شرایطی که باعث شکلگیری «موج شدیدی از رکود و بیکاری» شده است.
یکی دیگر از شهروندان که خود کارفرماست، از شرایط دشوار اقتصادی گفت و توضیح داد که به اجبار، دست به تعدیل نیرو زده است.
او گفت که از سوی دیگر بیشتر مشتریان توان پرداخت بدهیهای خود را ندارند و این موضوع فشار مضاعفی بر شرکتها وارد کرده است.
از شهرهای دیگری نیز گزارشهایی از افزایش فقر و بیکاری به ایراناینترنشنال رسیده است.
یک شهروند گفت با گذشت حدود یک ماه از آغاز سال جدید، حقوق کارگران افزایش نیافته و اداره کار نیز رسیدگی موثری به شکایتها نمیکند.
به گفته او، هنگام مراجعه به اداره کار به کارگران گفته میشود که دولت دستور جدیدی برای افزایش حقوق صادر نکرده و وعده افزایش ۶۰ درصدی نیز اجرایی نشده است.
فشار معیشتی و پیامدهای قطع اینترنت
در کنار رکود اقتصادی، بسیاری از شهروندان از کوچکتر شدن سفرههای خانوار خبر دادند.
یکی از مخاطبان گفت: «فشار اقتصادی، کسبوکارها و زندگی مردم را کاملا نابود کرده. چکهای برگشتی، بدهیهای سنگین و مردمی که حتی نان شب ندارند.»
شهروند دیگری نیز از افزایش مداوم قیمت کالاها خبر داد و گفت هر بار که کالاهای جدید وارد مغازهها میشود، دستکم با دو برابر قیمت عرضه میشوند.
به گفته او، «سفرهها یکی پس از دیگری خالی میشوند».
در کنار مشکلات اقتصادی، برخی پیامها به نگرانیهای اجتماعی و آموزشی نیز اشاره دارند.
یک شهروند ۱۸ ساله گفت او و همسن و سالهایش از شرایط بدون اینترنت خسته شدهاند و احساس میکنند بیش از آنکه برای زندگی و تفریح تلاش کنند، صرفا در حال دست و پا زدن برای «بقا» هستند.
یک نوجوان از رشت با هشدار درباره وضعیت دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم که امسال امتحان نهایی و کنکور دارند، گفت این دانشآموزان نمیدانند «با چه آرامش نداشتهای باید امتحان به آن سختی را بدهند».
شهروندی با اشاره به وضعیت بحرانی کنونی، گفت: «کسی که بیرون از زندان است نمیتواند شخص داخل قفس را کاملا درک کند. امید و آرزوهای ما در حال ته کشیدن است. ما مردم کمک لازم داریم. لطفا کمکمان کنید ...»
بارنئا سهشنبه ۲۵ فروردین در مراسم یادبود هولوکاست در وزارت خارجه اسرائیل گفت که سازمان موساد «در قلب تهران» در جریان کارزار اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی فعالیت میکرد.
رییس موساد گفت: «ما اطلاعات دقیق را در اختیار نیروی هوایی قرار دادیم و موشکهایی که اسرائیل را تهدید میکردند، هدف قرار دادیم.»
او افزود: «اما ماموریت ما هنوز به پایان نرسیده است. ما تصور نمیکردیم که این ماموریت بلافاصله با پایان نبردها به پایان برسد. بلکه بهطور فشرده برنامهریزی کردیم تا کارزار ما ادامه یابد و حتی در دوره پس از حملات در تهران نیز به نتایج دست پیدا کند.»
بارنئا گفت مسئولیت موساد در این زمینه «تنها زمانی پایان خواهد یافت که این رژیم افراطی جایگزین شود.»
رییس موساد تاکید کرد: «تغییر رژیم در ایران ماموریت ماست. ما در برابر یک تهدید وجودی دیگر، دست روی دست نخواهیم گذاشت و تماشا نخواهیم کرد.»
پیش از او بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل سایتهای هستهای جمهوری اسلامی را با اردوگاههای مرگ نازیها مقایسه کرده و گفته بود اگر اسرائیل برای شناسایی و از میان برداشتن سایتهایی چون نطنز، فردو، اصفهان و پارچین اقدام نمیکرد، ممکن بود واقعیت هرگز فاش نشود.
نخستوزیر اسرائیل، یکشنبه ۲۳ فروردین نیز در جلسه کابینه این کشور اعلام کرده بود که هنگام بازگشت جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از اسلامآباد با او گفتوگو کرده است.
او همچنین گفت آمریکا نمیتوانست نقض آتشبس از سوی جمهوری اسلامی را تحمل کند. به گفته او قرار بود بلافاصله پس از آتشبس، جمهوری اسلامی تنگه هرمز را باز کند، اما این کار انجام نشده است.
حکومت «تروریستی» ایران رهبری محور شرارت را بر عهده دارد
همچنین سهشنبه، گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل در نشست خبری مشترک با وزیر امور خارجه جمهوری چک گفت که حکومت «تروریستی» ایران رهبری محور شرارت را بر عهده دارد.
او افزود: «افراطیترین حکومت جهان در پی دستیابی به خطرناکترین سلاح جهان، یعنی سلاح هستهای است.»
او ادامه داد: «جمهوری اسلامی حلقهای از آتش متشکل از دولتهای نیابتی تروریستی خود پیرامون اسرائیل ایجاد کرده است؛ حزبالله در لبنان، حماس در غزه و حوثیها در یمن.»
سعار اضافه کرد: «سالها به حکومت ایران اجازه دادیم توانمندیهای خود را افزایش دهد، در حالی که تلاشهایی برای جلوگیری از دستیابی آن به سلاح هستهای جریان داشت.
وزیر خارجه اسرائیل تاکید کرد که ما از این تلاشها برای تحقق این هدف، از جمله از طریق ابزارهای دیپلماتیک، حمایت میکنیم.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۲۵ فروردین نوشت که هر دو طرف تحت فشار واشینگتن برای پایان دادن به درگیریها هستند. خواستهای که همزمان از سوی تهران نیز در مذاکرات موازی با میانجیگری پاکستان مطرح شده است.
چه کسانی میجنگند و چرا؟
اسرائیل پس از آن حملات هوایی خود را به لبنان تشدید کرد که حزبالله در ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، سه روز پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، موشکهایی بهسوی اسرائیل شلیک کرد.
از آن زمان، این کشور دامنه حمله زمینی خود را در جنوب لبنان گسترش داده و صدها هزار لبنانی را واداشته تا روستاهای محل سکونتشان را که پایگاههای حزبالله دانسته میشوند، ترک کنند.
به گفته وزارت بهداشت لبنان، حملات اسرائیل بیش از دو هزار و ۸۰ نفر را کشته است که در میان آنها ۲۵۲ زن و ۱۶۶ کودک دیده میشود.
حزبالله آمار تلفات نیروهای خود را منتشر نکرده، اما منابع آگاه، هشتم فروردین به رویترز گفتند بیش از ۴۰۰ نفر از نیروهای این گروه از ۱۲ اسفند به بعد کشته شدهاند.
حملات موشکی حزبالله عمدتا شهرهای نزدیک مرز شمالی اسرائیل را هدف قرار داده، اما به شهرهای بزرگی مانند حیفا و تلآویو نیز اصابت کرده و موجب خسارت و انتقال شهروندان به پناهگاهها شده است.
به گفته اسرائیل، از ۱۲ اسفند تاکنون دو شهروند و ۱۳ سرباز این کشور کشته شدهاند.
جنگ کنونی در پی دور جدیدی از درگیریها در سال ۱۴۰۳ شکل گرفت که در آن آمریکا میانجی توافقی با هدف خلع سلاح حزبالله شد. از آن زمان، دولت لبنان به ارتش دستور داده است انحصار سلاح را در دست بگیرد. تلاشی که اسرائیل آن را ناکام میداند.
حزبالله درخواستها برای خلع سلاح را رد کرده و تسلیحات خود را بخشی از دفاع ملی در برابر حملات اسرائیل میداند.
اسرائیل نیز پس از توافق ۱۴۰۳ به حملات خود علیه آنچه مواضع و انبارهای تسلیحاتی حزبالله میخواند، ادامه داده است.
مذاکرات چگونه شکل گرفت؟
یک هفته پس از آغاز جنگ جاری، ژوزف عون، رییسجمهوری لبنان، آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات مستقیم با اسرائیل بهمنظور توقف درگیریها اعلام کرد و حتی از آمادگی برای عادیسازی روابط سخن گفت.
اسرائیل این پیشنهاد را رد کرد و آن را از سوی دولتی که اگرچه با خلع سلاح حزبالله همسو است، اما بدون خطر بروز جنگ داخلی قادر به اقدام علیه این گروه نیست، دیرهنگام دانست.
موضع اسرائیل پس از آن تغییر کرد که آمریکا و جمهوری اسلامی در ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ به توافقی برای توقف درگیریها دست یافتند و در ۲۰ فروردین ۱۴۰۵، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آغاز مذاکرات با لبنان خبر داد.
چه کسانی در مذاکرات حضور دارند؟
به گفته مقامها، مذاکرات مستقیم اسرائیل و لبنان ساعت ۱۱ صبح به وقت واشینگتن میان یخیل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، و ندا حماده معوض، همتای لبنانی او، برگزار میشود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، میشل عیسی، سفیر آمریکا در لبنان، و مایکل نیدهام، مشاور وزارت خارجه نیز در این نشست حضور خواهند داشت.
لبنان، اسرائیل و آمریکا، اظهارات متفاوتی درباره محورهای این مذاکرات ارائه کردهاند.
ریاستجمهوری لبنان اعلام کرده این گفتوگوها بر اعلام آتشبس و تعیین زمان آغاز مذاکرات دوجانبه متمرکز خواهد بود و به گفته وزیر فرهنگ این کشور، آتشبس تنها موضوعی است که نماینده لبنان مجاز به بحث درباره آن است.
در مقابل، سخنگوی دولت اسرائیل گفته این کشور در این مذاکرات درباره آتشبس گفتوگو نخواهد کرد و تمرکز آن بر خلع سلاح حزبالله و برقراری روابط صلحآمیز با لبنان است.
موضع اسرائیل چیست؟
مقامهای اسرائیلی مشخص نکردهاند در صورت پیشرفت مذاکرات، آیا حاضر به کاهش عملیات زمینی یا عقبنشینی از مواضع خود در لبنان هستند یا نه.
اسرائیل همچنان در تلاش برای ایجاد «منطقه حائل» در مرز شمالی خود، روستاهای لبنان را هدف حمله قرار میدهد.
با این حال، یک مقام ارشد اسرائیلی گفته این کشور پیش از مذاکرات، سطح حملات خود را کاهش داده است؛ از جمله در بیروت که از ۱۹ فروردین هدف حمله قرار نگرفته است.
رویترز نوشت که یک مقام دیگر نیز گفته است اسرائیل احتمالا از لبنان خواهد خواست وزیران وابسته به حزبالله را از دولت کنار بگذارد.
موضع لبنان چیست؟
یک مقام ارشد لبنانی گفته است موضع این کشور آن است که آتشبس پیششرط هرگونه مذاکرات بعدی برای دستیابی به توافقی گستردهتر با اسرائیل باشد.
موافقت لبنان با آغاز مذاکرات نشاندهنده سطحی بیسابقه از مخالفت داخلی با وضعیت حزبالله بهعنوان یک گروه مسلح است.
دولت لبنان در اسفند ۱۴۰۴ فعالیتهای نظامی این گروه را ممنوع کرده است.
با این حال، حزبالله همچنان از زرادخانهای قدرتمند برخوردار است و از حمایت بخشی از جامعه شیعه لبنان بهره میبرد. موضوعی که خلع سلاح آن را برای دولتی شکننده، در یکی از حساسترین مقاطع خود از زمان جنگ داخلی ۱۳۵۴ تا ۱۳۶۹، به چالشی جدی تبدیل کرده است.
آیا پیشتر هم مذاکرهای انجام شده است؟
رویترز نوشت که اسرائیل و لبنان روابط دیپلماتیک رسمی ندارند و از زمان تاسیس اسرائیل در سال ۱۳۲۷، عملا در وضعیت جنگی بهسر میبرند.
اسرائیل سابقه طولانی در عملیات نظامی در لبنان دارد، از جمله اشغال ۱۸ ساله جنوب این کشور از ۱۳۶۱ تا ۱۳۷۹.
در سال ۱۴۰۱، دو طرف با میانجیگری آمریکا به توافقی درباره تعیین مرزهای دریایی دست یافتند.
در آذر ۱۴۰۴ نیز مذاکرات غیرمستقیمی با میانجیگری آمریکا در ناقوره، در جنوب لبنان، برای تثبیت توافق پایاندهنده درگیریهای ۱۴۰۳ برگزار شد.
