محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران طبق اعلام سنتکام ساعت ۱۷:۳۰ دوشنبه ۲۴ فروردین آغاز شد. همزمان دونالد ترامپ، تاکید کرد که دستیابی تهران به سلاح هستهای برای او قابلپذیرش نیست. مقامهای جمهوری اسلامی نیز در سایه قیمت فزاینده نفت، تهدید به حمله به بندرهای همسایگان را تکرار کردند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، نیمروز دوشنبه وقتی در ورودی کاخ سفید را برای تحویل گرفتن همبرگرهای مکدونالد باز کرد، گفتوگوی کوتاهی هم با خبرنگاران داشت. او گفت: «امروز صبح افراد درستی درباره ایران با ما تماس گرفتند و ایران خواهان دستیابی به توافق است، اما هیچ توافقی را که به آنها اجازه دستیابی به سلاح هستهای بدهد تایید نخواهم کرد.»
او بار دیگری حکومت ایران را به «باجگیری» متهم و تاکید کرد آمریکا نمیتواند اجازه دهد که یک کشور، تمام جهان را با باجخواهی تهدید کند.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی «خاتمالانبیا»، پیش از اعلام آغاز محاصره اقتصادی از سوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده تهدید کرده بود که این محاصره در صورت اجرایی شدن، امنیت بنادر کشورهای منطقه نیز با مخاطره مواجه خواهد شد.
هرچند تنور اظهار نظرها و تهدیدهای لفظی داغ است، اما پرسشهای بسیاری درباره این موضوع بیپاسخ مانده و جزئیات اجرایی هنوز روشن نیست.
واشینگتنپست دوشنبه در گزارشی به بخشی از این پرسشها و ابهامها پرداخت و نوشت: «واشینگتن، تهران و پایتختهای نگران در سراسر جهان نمیدانند زنجیرهای از پرسشهای فوری چگونه حلوفصل خواهد شد: آیا با پایان آتشبس در ۲۲ آوریل (دوم اردیبهشت)، جنگ از سر گرفته میشود؟ عملیات نیروی دریایی آمریکا در تنگه هرمز عملا چه ابعادی خواهد داشت؟ و آیا مسیر قابل تصوری برای رسیدن به توافقی بر سر برنامه هستهای تهران وجود دارد؟»
افزون بر اینها، دامنه اعمال کنترل نیروی دریایی آمریکا همچنان نامشخص باقی مانده و فرماندهی مرکزی ایالات متحده نیز از اظهار نظر درباره نحوه اجرای این محاصره خودداری کرده است.
جستوجوی پاسخ در اظهارنظرهای کوتاه
ترامپ حدود یک روز پیش از آغاز محاصره دریایی از در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، از اعمال یک تحریم فراگیر علیه «تمامی کشتیهایی که قصد ورود به تنگه هرمز یا خروج از آن را دارند» خبر داد. اما فرماندهی مرکزی آمریکا در بیانیهای که دوشنبه به اشتراک گذاشت، به محاصرهای محدودتر اشاره و اعلام کرد که از ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا در روز دوشنبه (۱۷:۳۰ در ایران) متوقف کردن تمامی ترددهای ورودی و خروجی از بنادر ایران را آغاز خواهد کرد.
نخستین پست ترامپ در شبکههای اجتماعی پس از آغاز محاصره نیز اطلاعات دقیقتری ارائه نمیدهد.
او عصر دوشنبه موضوع «نابودی کامل نیروی دریایی» جمهوری اسلامی را بار دیگر تکرار کرد و هشدار داد که اگر قایقهای تهاجمی سریع حکومت ایران به هر یک از کشتیهای آمریکایی در منطقه مورد محاصره نزدیک شوند، بیدرنگ از بین خواهند رفت.
ترامپ برای روشن شدن ابعاد این تهدید، به عملیاتی اشاره کرد که ظرف ماههای گذشته در دریاهای جنوب آمریکا برای مقابله با قاچاق مواد مخدر انجام شده است: «اگر به کشتیهای ما نزدیک شوند، بیدرنگ با استفاده از همان سیستم کشتاری که علیه قاچاقچیان مواد مخدر در دریا استفاده میکنیم، از بین خواهند رفت. این سیستم سریع و وحشیانه است. یادآوری میکنم که ۹۸.۲ درصد از مواد مخدری که از طریق اقیانوس یا دریا به ایالات متحده وارد میشد، متوقف شده است.»
یکی از عملیات مهم نظامی در نخستین سال دور دوم ریاستجمهوری ترامپ، مقابله با تلاشهای کارتلهای مواد مخدر آمریکای لاتین در دریای کارائیب بود. این عملیات که با مشارکت فرماندهی جنوبی ایالات متحده و گارد ساحلی آمریکا اجرا شد، از ابتدا بر قاچاق مواد مخدر از ونزوئلا متمرکز بود و در نهایت رویارویی آمریکا با نیکلاس مادورو، رییسجمهور پیشین این کشور را به حدی رساند که به سرنگونی مادورو منجر شد.
ابهامها درباره وضعیت آتشبس
آتشبسی که شش هفته حملات هوایی آمریکا و اسرائیل را متوقف کرده بود، در معرض خطر به نظر میرسد و تنها یک هفته از آن باقی مانده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در منطقه اعلام کرد که این محاصره «بهطور بیطرفانه علیه کشتیهای تمامی کشورها» که به بندرهای ایران در خلیج فارس و دریای عمان وارد یا از آنها خارج میشوند، اعمال خواهد شد. خبرگزاری رویتر دوشنبه نوشت نسخهای از یک سند سنتکام را مشاهده کرده است که میگوید این محاصره مانع عبور بیطرفانه از تنگه هرمز به مقصد یا از مبداء نقاط غیرایرانی نخواهد شد.
بر اساس دادههای شرکت LSEG، دو نفتکش مرتبط با ایران به نامهای «آئورا» و «نیو فیوچر» که حامل فرآوردههای نفتی بودند، دوشنبه پیش از مهلت تعیینشده از تنگه هرمز خارج شدند.
از سوی دیگر، پس از فروپاشی مذاکرات اسلامآباد موضوع ادامه حملات در اسرائیل مطرح شد. ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل، به نیروهای دفاعی این کشور دستور داد سطح آمادگی خود را افزایش دهند و برای احتمال ازسرگیری درگیریها آماده شوند.
افزون بر این، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور نیز یکشنبه در تلآویو با مقامهای امنیتی کابینهاش درباره احتمال از سرگیری جنگ در ایران رایزنی کرد و در رسانهها اعلام شد که اسرائیل باید برای هر تحولی آماده باشد.
کدام موثرتر است؟ حمله نظامی یا محاصره اقتصادی؟
هرچند مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردهاند که تنش را در منطقه تشدید میکنند، با این حال به نوشته واشینگتنپست برخی کارشناسان معتقدند این محاصره آمریکا میتواند حکومت ایران و متحدان وابسته به نفت آن را به اتخاذ موضعی مصالحهجویانهتر سوق دهد و نسبت به اعزام نیروهای زمینی برای مختل کردن صادرات جمهوری اسلامی گزینه بهتری است.
دنیس راس، دیپلمات ارشد پیشین آمریکا، در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «محاصره همیشه منطقیتر از تصرف جزیره خارک بود. این اقدام صادرات و درآمدهای ایران را متوقف میکند و پاسخی به بستن تنگهها از سوی ایران است. ممکن است ایران به تاسیسات نفتی خلیج [فارس] حمله کند، اما این اقدام فشار بیشتری بر خودش وارد میکند. همچنین فشار زیادی بر چین میآورد تا بر ایران فشار وارد کند.»
ترامپ یکشنبه چین را به اعمال تعرفههای «سرسامآور» ۵۰ درصدی تهدید کرد و دلیل آن را نیز ارائه کمک نظامی از سوی پکن به تهران عنوان کرد. برخی از منتقدان سرسخت چین، از جمله نیکی هیلی، سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل، از ترامپ خواستند تا زمانی که چین کمک به جمهوری اسلامی را متوقف نکرده، به پکن سفر نکند.
گوئو، سخنگوی وزارت خارجه چین، این اتهامات را «بیاساس و مغرضانه» خواند و گفت پکن همواره در زمینه صادرات تسلیحات «محتاط و مسئول» عمل کرده است.
پاکستان بر ادامه مذاکرات اصرار دارد
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، صبح دوشنبه ۲۴ فروردین گفت که هنوز امکان ازسرگیری گفتوگوها میان آمریکا و جمهوری اسلامی وجود دارد و او نسبت به این موضوع خوشبین است.
پس از او، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان اعلام کرد که «تمام تلاشها» برای حل تنشها بین آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد.
واشینگتنپست نیز در گزارشی که دوشنبه منتشر کرد، نوشت که مقامهای پاکستانی با وجود شکست مذاکرات اسلامآباد و بازگشت تیمهای مذاکرهکننده به کشورهایشان، روز یکشنبه مصمم بودند گفتوگوها را ادامه دهند. ملیحه لودهی، از دیپلماتهای برجسته پاکستان که پیشتر بهعنوان سفیر این کشور در ایالات متحده، بریتانیا و سازمان ملل فعالیت کرده، به این روزنامه گفت: «فکر نمیکنم ارتباطات پشتپرده متوقف شود. شاید نه در همین لحظه اما ادامه خواهد یافت، اما به من گفته شده که متوقف نخواهد شد.»
با این حال، روشن نیست که چه کانالهایی همچنان باز ماندهاند، زیرا رهبران آمریکا و جمهوری اسلامی بهسرعت به مواضع حداکثری خود بازگشتند.
ترامپ ابراز اطمینان کرد که زیرساختهای آسیبدیده ایران و اقتصاد فرسودهاش در نهایت این کشور را وادار به عقبنشینی خواهد کرد.
او روز یکشنبه به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. به نظرم خیلی درمانده شدهاند. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت. برایم مهم نیست که برگردند یا نه. اگر برنگردند هم مشکلی ندارم.»
ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، هرانا، شامگاه دوشنبه ۲۴ فروردین گزارش داد که شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ایمان افشاری، علاوه بر حکم اعدام، چهار متهم اصلی این پرونده را به اتهام «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» به پنج سال حبس و مصادره تمام اموال محکوم کرد.
مصادیق اتهامی مندرج در حکم دادگاه مواردی چون «شرکت در تجمعات اعتراضی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴»، «سردادن شعارهای اعتراضی»، «پرتاب اشیایی نظیر بطری، بلوک سیمانی و مواد آتشزا از پشتبام ساختمانها» و «تخریب اموال عمومی» را در بر میگیرد.
همچنین، در این حکم ادعا شده که اقدامات مذکور در راستای «اخلال در امنیت کشور» و در ارتباط با «گروههای متخاصم» صورت گرفته است.
به گزارش هرانا، قاضی افشاری در بخشی دیگری از رای خود به «استفاده از مواد انفجاری و سلاح نامشخص»، «آسیب به نیروهای مستقر در محل» و «ارسال محتوا با هدف تضعیف امنیت» اشاره کرده است.
هرانا تاکید کرده است در متن این حکم که نسخهای از آن در اختیار این سازمان حقوق بشری قرار گرفته، جزئیات این ادعاها و نحوه انتساب دقیق هر یک از اتهامها به متهمان بهطور تفکیک شده و شفاف ارائه نشده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، محمدرضا مجیدی اصل، ۳۴ ساله و تکنیسین تعمیرات تلفن همراه، جمعه ۱۹ دی در محدوده خیابان جمهوری تهران از سوی نیروهای «سازمان اطلاعات سپاه» با خشونت بازداشت شد.
به گفته منابع مطلع، بازداشت این شهروند با ضربوشتم همراه بود و او پس از انتقال به بازداشتگاه تحت فشار و شکنجه برای اخذ اعتراف قرار گرفت.
نزدیکان او گفتند روند بازجویی و تشکیل پرونده با سرعتی غیرمعمول انجام شد و او در این مدت از حق برخورداری از وکیل محروم بود.
طبق گفتههای یک منبع مطلع نزدیک به خانواده این زندانیان، محمدرضا مجیدیاصل و بیتا همتی، زوج ساکن تهران هستند و امیر همتی نیز از بستگان این دو نفر است. کوروش و بهروز زمانینژاد هم در یک ساختمان مسکونی سکونت داشتند و بهصورت همزمان بازداشت شدند.
به گزارش هرانا، این متهمان در دوران بازجویی برای اقرار و اعتراف اجباری علیه خود تحت فشار قرار داشتند.
ساعاتی پیش از اعلام این خبر، غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که این نهاد در رسیدگیها به پروندههای سیاسی مربوط به جنگ و تحولات اخیر «تا اطلاع ثانوی آرایش جنگی و جهادی دارد» و دادگاهها در برخورد با به گفته او «جواسیس، عناصر خائن و پیادهنظام دشمن متجاوز» بر اساس «اقتضائات دوره جنگ» تصمیم میگیرند.
معین خزائلی، حقوقدان و عضو مرکز مشاوره و آموزش حقوقی دادبان، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، در توضیح چارچوبهای قانونی مرتبط با این اظهارات گفت که در نظام حقوقی کنونی ایران «شرایط جنگی» بهطور صریح در قوانین تعریف نشده و در حوزه حقوق کیفری نیز مقررهای وجود ندارد که به موجب آن، آیین دادرسی کیفری در دوران جنگ تغییر کند یا اختیارات ویژه و مضاعفی برای قوه قضاییه پیشبینی شده باشد.
او با اشاره به برخی قوانین خاص افزود: «در قانونی که مهر سال گذشته تحت عنوان «تشدید مجازات جاسوسی» به تصویب رسید، در ماده ۶ تصریح شده است که اگر جرائم موضوع این قانون در شرایط جنگی رخ دهد، مجازات فرد تا سه درجه تشدید میشود.
جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر بر شدت اجرای احکام اعدام افزوده و سرکوب شهروندان را با استناد به «شرایط ویژه جنگی» تشدید کرده است.
علی فهیم در ۱۷ فروردین، محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست در ۱۶ فروردین، امیرحسین حاتمی در ۱۳ فروردین و صالح محمدی، مهدی قاسمی و سعید داودی در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ اعدام شدند.
همه این افراد در جریان انقلاب ملی بازداشت شده بودند.
جمهوری اسلامی پیشتر نیز ابوالحسن منتظر و وحید بنیعامریان را ۱۵ فروردین، پویا قبادی بیستونی و بابک علیپور را ۱۱ فروردین و اکبر دانشورکار و محمد تقوی سنگدهی را ۱۰ فروردین، به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق و «بغی» اعدام کرده بود.
۲۷ اسفند سال گذشته هم حکم اعدام کوروش کیوانی، شهروند دوتابعیتی ایرانی-سوئدی، به اتهام «جاسوسی» برای اسرائیل به اجرا درآمد.
بر اساس این پیامها، کمبودها تنها به داروهای خاص محدود نیست و حتی داروهای عمومی و ساده نیز در برخی شهرها بهسختی پیدا میشود.
با وجود تجربه شهروندان از بحران دارو، محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، ۱۲ فروردین ذخایر «استراتژیک» را در وضعیتی مطلوب ارزیابی کرد و گفت دستورهای لازم برای «واردات فوری دارو» صادر شده است.
جهش شدید قیمت داروهای حیاتی
برخی شهروندان از افزایش چشمگیر قیمت داروهای مورد نیاز بیماران خاص خبر دادند.
یک شهروند گفت قیمت آمپول «اکسجوا» که برای بیماران مبتلا به سرطان استفاده میشود، طی دو ماه از حدود یکونیم میلیون تومان به ۴۲ میلیون تومان رسیده است؛ دارویی که باید هر دو ماه یکبار تزریق شود.
در موردی دیگر، یک شهروند از کرج گفت قیمت انسولین لانتوس از ۱۷۷ هزار تومان به ۷۱۰ هزار تومان افزایش یافته و داروهایی مانند اسویکس که برای پیشگیری از حملات قلبی و مغزی در افراد مبتلا به مشکلات عروقی، نیز مدتی است کمیاب شدهاند.
پیشتر نیز شماری از شهروندان به ایراناینترنشنال گفته بودند حین جنگ ۴۰ روزه، قیمت برخی اقلام دارویی، مانند انسولین، در هفتههای اخیر بهشدت افزایش یافته و در برخی موارد به بیش از هفت میلیون تومان رسیده است.
یک شهروند در پیامی جدید گفت مادرش به تزریق آمپول «تیروژن» و انجام یددرمانی نیاز دارد، اما این داروها در کشور موجود نیست و ادامه درمان با مشکل جدی روبهرو شده است.
بیماران مبتلا به سرطان نیز از کمبود داروهای خارجی خبر دادند و گفتند داروهای داخلی اثرگذاری لازم را ندارند.
یک شهروند گفت: «بیمار مبتلا به سرطان ما هر روز باید یک عدد آروماسین مصرف کند. نوع ایرانیاش که در هیچ داروخانه دولتی یا غیر دولتی نیست. نمونه خارجی هم که قبلا بسته ۳۰ عددیاش با بیمه ۵۰۰ هزار تومان بود الان به چهار میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده. تازه اگر بتوانید پیدا کنید.»
در پیام دیگری، یک شهروند مبتلا به سرطان تاکید کرد: «اگر شرایط همینطور ادامه پیدا کند، همه ما که بیماریم محکوم به مرگ خواهیم بود، بدون اینکه از دست این حکومت یک روز در این کشور واقعا زندگی کرده باشیم...»
کمبودها به داروهای ساده رسیده است
برخی پیامها نشان میدهد کمبود دارو به اقلام عمومی نیز رسیده است.
به گفته یک مخاطب، در تهران حتی ژلوفن بهسختی پیدا میشود و تنها چند ورق از یک جعبه در اختیارش قرار دادهاند.
یک شهروند سالمند از مشهد نیز در پیامی گفت: «۱۰ سال است که قرص آمیتریپتیلین ۱۰ مصرف میکنم. الان چند روز است به هر داروخانهای سر میزنم، میگویند موجود ندارند. نمیدانم از کجا پیدا کنم...»
بر اساس گزارشهای شهروندان، در شرایطی که بسیاری از داروها کمیاب شده یا با قیمتهای بسیار بالا عرضه میشود، بیماران ناچارند درمان خود را به تعویق بیندازند یا برای تامین هزینهها با دشواریهای جدی مواجه شوند.
علاوه بر کمبود دارو، حتی دستکش یکبار مصرف و اقلام بهداشتی هم در داروخانهها بهسختی پیدا میشوند.
بسیاری از پیامها نشان میدهند که همزمانی قطع اینترنت، کمبود مواد اولیه، افزایش قیمتها و کاهش قدرت خرید، به تعطیلی کسبوکارها و از دست رفتن فرصتهای شغلی انجامیده و چشمانداز اقتصادی را برای بسیاری از خانوادهها مبهم کرده است.
تعطیلی کارگاهها و موج بیکاری
برخی شهروندان از اختلال در فعالیت واحدهای تولیدی خبر دادند.
یک شهروند گفت اداره برق در تهران برق سهفاز کارگاهها و کارخانهها را به بهانه اتصالی قطع کرده و هیچکس پاسخگو نیست. این موضوع، خسارتهای قابل توجهی به کسبوکارها وارد کرده است.
در اصفهان نیز به گفته یک شهروند، نبود ورق آهن و مواد پتروشیمی باعث تعطیلی بسیاری از کارگاههای صنعتی شده است و کارگران نسبت به تمدید نشدن قراردادهای خود اعتراض دارند.
گزارشهایی نیز از عدم پرداخت حقوق در برخی بخشها دریافت شده است.
یک شهروند گفت حقوق کارمندان پیمانی شرکت آبفا در این ماه پرداخت نشده و به آنهااعلام کردهاند به دلیل پرداخت نشدن قبض آب از سوی مردم در شرایط جنگی، شرکت قادر به پرداخت دستمزد کارکنان نیست.
افزون بر اینها، تعطیلی کسبوکارها به بیکاری گسترده منجر شده است.
یک شهروند گفت قطع اینترنت او را مجبور کرده کسبوکارش را تعطیل کند؛ حالا هفت نفر از کارمندانش بیکار شدهاند و حدود ۲۰ نفر دیگر که بهطور غیرمستقیم با این مجموعه همکاری داشتند نیز کارشان را از دست دادهاند.
در کاشان نیز به گفته یک شهروند، تعدیل نیرو افزایش یافته و وضعیت مالی بسیاری از خانوادهها به شدت دشوار شده است.
تاثیر قطع اینترنت بر تعطیلی مشاغل
بخش قابل توجهی از پیامها به آثار قطع یا محدودیت اینترنت بر کسبوکارهای آنلاین اشاره دارد.
برخی شهروندان گفتند دسترسی به اینترنت برای گروهی محدود فراهم شده، در حالیکه بسیاری از کسبوکارهای اینترنتی عملا امکان ادامه فعالیت ندارند.
یک شهروند گفت منبع درآمدش در سالهای اخیر از آنلاینشاپ بوده، اما سه ماه است درآمدی ندارد و همچنان هزینه اجاره انبار را میپردازد، در حالی که کالاهایش از زمستان باقی مانده و مشتری برایشان وجود ندارد.
برخی دیگر از مخاطبان، از هزینههای بالای دسترسی به کانفیگ و فیلترشکن خبر دادند.
یک شهروند گفت برای چهار گیگ اینترنت سه میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پرداخت کرده و با وجود این، از ۱۸ دی سال گذشته تاکنون هیچ فروشی نداشته است.
معلمان زبان و فعالان حوزه آموزش آنلاین نیز گفتند به دلیل نبود اینترنت، امکان برگزاری کلاسهای مجازی را از دست داده و عملا بیکار شدهاند.
در کنار این موارد، گزارشهایی از تعطیلی یا نیمهتعطیلی کلاسهای موسیقی در ماههای اخیر دریافت شده است.
برخی شهروندان نیز گفتند نیروهایی که به دلیل نبود اینترنت تعدیل شدهاند، امکان یافتن شغل جدید را هم ندارند و حتی برخی کارکنان چند ماه است حقوق دریافت نکردهاند.
فشار معیشتی و جهش قیمتها
نبود ثبات اقتصادی، افزایش بیکاری و کاهش درآمدها باعث شده بسیاری از خانوادهها توان برنامهریزی برای آینده را از دست بدهند و شرایط زندگی هر روز دشوارتر شود.
چند مخاطب اشاره کردند در سه ماه اخیر که امکان فعالیت مستمر نداشتهاند، مجبور شدهاند با استفاده از پسانداز یا فروختن طلا گذران زندگی کنند اما همین منابع اندک هم اکنون برای بسیاری به پایان رسیده است.
بسیاری از پیامها به افزایش شدید قیمتها و کاهش توان خرید مردم اشاره دارد.
به گفته یک مخاطب، قیمت نان بلافاصله پس از جنگ دو برابر شده و بربری ساده به ۲۵ هزار تومان و سنگک به ۳۵ هزار تومان رسیده است.
شمار زیادی از پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، حاکی از افزایش قیمت کالاهای مصرفی است. بهطوریکه بسیاری از خانوادهها دیگر توان خرید اقلام ساده را ندارند.
در یک نمونه، قیمت یک بسته کوچک چیپس به ۶۰ هزار تومان رسیده است.
در برخی موارد، کاهش قدرت خرید به حدی رسیده که به گفته یک شهروند، یک پلتفرم آنلاین غذا، وعدههای صبحانه، ناهار و شام را بهصورت «اقساطی» عرضه میکند.
در حوزه خدمات شهری نیز نشانههایی از رکود دیده میشود.
یک شهروند گفت منوی کافهها و رستورانها کوچکتر شده و تعداد مشتریان کاهش یافته است.
کمبود کالا و اختلال در خدمات
تعدادی از گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال درباره کمبود کالاهای مصرفی و خدماتی است.
یک شهروند گفت دستکش یکبار مصرف و کیسه پلاستیکی در برخی نقاط کمیاب شده است.
مخاطبی دیگر نوشت که هنگام مراجعه به نمایندگی برای تعویض روغن در تهران، به او گفتند روغن موجود نیست و قیمت آن نیز افزایش یافته است.
چند شهروند از تعطیلی بسیاری از هتلها در جزیره کیش خبر دادند.
به گفته یک مخاطب، در حالی بازارها در این جزیره بهزور باز نگه داشته شدهاند که حدود نیمی از ساکنان کیش، جزیره را ترک کردهاند.
در حالیکه بحران اقتصادی در سراسر ایران احساس میشود، گزارشهایی از افزایش تنشهای اجتماعی میان شهروندان به دست ایراناینترنشنال رسیده است.
یک شهروند گفت تنها طی چند ساعت استفاده از مترو در تهران، شاهد چند مورد درگیری میان مسافران بوده و اختلافها بر سر مسائل جزئی به مشاجره لفظی و برخورد فیزیکی کشیده شده است.
همزمان، علاوه بر ایستهای بازرسی مسلح شبانهروزی، گزارشهایی نیز از برخوردهای امنیتی در شهرها دریافت شده است.
یک شهروند از شیراز گفت صبح دوشنبه شاهد اعمال خشونت ماموران بود. او نوشت:« ماموران حکومتی در ترافیک، فردی را از داخل خودرو با خشونت بیرون کشیدند و دستبند زدند و با خود بردند.»
در برخی مناطق نیز حضور نیروهای مسلح در میدانهای شهری گزارش شده است.
غلامحسین محسنی اژهای دوشنبه ۲۴ فروردین در جمع تعدادی از اعضای شورای عالی قوه قضاییه گفت: «قوه قضاییه حسب وظایف و تکالیف قانونی خود و در چارچوب اختیارات و حیطه عملش، از زمان شروع جنگ تحمیلی سوم آرایش کاملا جنگی و جهادی به خود گرفته است.»
او توضیح بیشتری درباره شرایط ویژه این «آرایش جنگی» ارائه نکرد، اما افزود: «دربرخورد با جواسیس و عناصر خائن و پیادهنظام دشمن متجاوز، آرایش ما کاملا جنگی و منطبق با اقتضائات دوره جنگ است.»
رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی تاکید کرد: «ما در رسیدگی به پروندههای این عناصر، در ضمن رعایت مُر قانون و ملکه عدالت، نهایت قاطعیت و تسریع را به خرج میدهیم و این فقره را تابع مناسبات معمول و قواعد حاکم در شرایط عادی نمیدانیم.»
«وضعیت جنگی» در نظام حقوقی ایران تعریف نشده است
معین خزائلی، حقوقدان و عضو مرکز مشاوره و آموزش حقوقی دادبان، در توضیح چارچوبهای قانونی مرتبط با این اظهارات گفت که در نظام حقوقی کنونی ایران «شرایط جنگی» بهطور صریح در قوانین تعریف نشده و در حوزه حقوق کیفری نیز مقررهای وجود ندارد که به موجب آن، آیین دادرسی کیفری در دوران جنگ تغییر کند یا اختیارات ویژه و مضاعفی برای قوه قضاییه پیشبینی شده باشد.
او با اشاره به برخی قوانین خاص افزود: «در قانونی که مهر سال گذشته تحت عنوان «تشدید مجازات جاسوسی» به تصویب رسید، در ماده ۶ تصریح شده است که اگر جرائم موضوع این قانون در شرایط جنگی رخ دهد، مجازات فرد تا سه درجه تشدید میشود.
به گفته او، اگر در نظر بگیریم که برای یکی از عناوین مجرمانه این قانون مانند «اقدام عملیاتی در راستای حمایت از دولت متخاصم» مثلا ۲ تا ۵ سال حبس در نظر گرفته شده باشد، در صورت ارتکاب در شرایط جنگی مجازات حبس دو تا پنج سال به بیش از ۲۰ سال افزایش پیدا میکند.
این حقوقدان همچنین گفت در «قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح» نیز ارتکاب جرم در زمان جنگ از عوامل تشدید مجازات محسوب میشود و جرائمی مانند عدم تمکین از اوامر فرماندهی، جاسوسی یا ترک پست، در صورت وقوع در شرایط جنگی با مجازات شدیدتری مواجه خواهند شد.
خزائلی در عین حال تاکید کرد که اعمال این تشدید مجازاتها نیز باید در چارچوب تشریفات آیین دادرسی کیفری صورت گیرد و شرایط جنگی، بهموجب قوانین موجود، مجوزی برای عدول قوه قضاییه از این تشریفات ایجاد نمیکند.
او افزود: «حتی پیش از بروز شرایط جنگی نیز رعایت کامل این تشریفات محل تردید بود و به نظر میرسد در شرایط کنونی، بیتوجهی به تشریفات آیین دادرسی شدیدتر هم شدهاست.»
جمهوری اسلامی در یک سال اخیر سرکوبها را شدت بخشیده و دو سازمان حقوق بشری گزارش دادند مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۶۳۹ نفر را اعدام کردند که این رقم در ۳۶ سال گذشته بیسابقه بوده است.
بر اساس گزارش سالانه مشترک «سازمان حقوق بشر ایران» و سازمان «با هم علیه مجازات اعدام»، در میان اعدامشدگان ۴۸ زن نیز دیده میشوند.
شمار اعدامشدگان در ایران در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال پیش از آن، نشاندهنده رشد ۶۸ درصدی است. در سال ۲۰۲۴ دستکم ۹۷۵ نفر اعدام شده بودند.
جمهوری اسلامی در ماههای اخیر، بهویژه پس از انقلاب ملی، حتی علیه معترضان از برچسب «تروریست» استفاده کرده است.
علی فهیم در ۱۷ فروردین، محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست در ۱۶ فروردین، امیرحسین حاتمی در ۱۳ فروردین و صالح محمدی، مهدی قاسمی و سعید داودی در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ اعدام شدند.
همه این افراد در جریان انقلاب ملی بازداشت شده بودند.
در تیرماه سال گذشته و پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل نیز رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که بیش از دو هزار نفر در شهرهای مختلف ایران بازداشت شدند.
او گفت برخی بازداشتشدگان به «همکاری تشکیلاتی با دشمن» متهماند و ممکن است با حبس سنگین یا اعدام روبهرو شوند.
