رییسجمهوری آمریکا در نخستین اظهارنظر علنی خود پس از مذاکرات اسلامآباد گفت که نیروی دریایی آمریکا «بیدرنگ» محاصره تنگه هرمز را آغاز میکند و ناتو نیز در این عملیات مشارکت خواهد داشت. همزمان، پاکستان از تلاش برای برگزاری دور دیگری از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن خبر داد.
دونالد ترامپ یکشنبه ۲۳ فروردین در شبکه اجتماعی تروث سوشال از اقدام نیروی دریایی آمریکا برای آغاز فوری مینروبی و محاصره تنگه هرمز خبر داد. او دقایقی بعد در مصاحبه با شبکه خبری فاکس اعلام کرد که این اقدام با همکاری ناتو و کشورهای همپیمان با آمریکا در خلیج فارس انجام خواهد شد و آن را «محاصرهای همهجانبه، در سطحی بالاتر از محاصره ونزوئلا» توصیف کرد.
ترامپ تاکید کرد که هدف اصلی محاصره این است که جمهوری اسلامی نتواند «به کشورهایی که دوست دارد» نفت بفروشد و کسب درآمد کند.
او در این مصاحبه با اشاره به انتقادهایی که انتشار پستی درباره «نابودی تمدن ایران» به دنبال داشت، همان یک جمله را دلیل اصلی آمدن مقامهای حکومت ایران پای میز مذاکره خواند و پیشبینی کرد که آنها به مذاکره باز خواهند گشت.
او گفت: «ایرانیها میز مذاکره را ترک نکردهاند، پیشبینی میکنم برمیگردند و هر چیزی که ما بخواهیم را به ما میدهند. من به تیمام گفتم من همه چیز را میخواهم، نه ۹۰ درصد، نه ۹۵ درصد، همهچیز!»
اظهار نظرهای ترامپ در حالی مطرح میشود که مقامهای جمهوری اسلامی پس از اعلام خبر پایان مذاکرات اسلامآباد و بازگشت تیم مذاکرهکنندگان آمریکایی، بهطور هماهنگ از تصمیم حکومت برای اعمال کنترل همهجانبه بر تنگه هرمز صحبت و بر مواضع جمهوری اسلامی در خصوص غنیسازی تاکید کردهاند.همزمان، وزیر امور خارجه پاکستان اعلام کرد که این کشور در روزهای آینده به تلاش برای ادامه تعامل میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده و برگزاری دور دیگری از مذاکرات ادامه خواهد داد.
نیروی هستهای همچنان مساله اصلی
ترامپ عصر یکشنبه ۲۳ فروردین هم در شبکه اجتماعی تروث سوشال و هم در گفتوگویی تلفنی با شبکه خبری فاکس بار دیگر بر موضع همیشگی و مشترک خود با اسرائیل تاکید کرد؛ اینکه حکومت ایران نمیتواند و نخواهد توانست به سلاح هستهای دست یابد.
او به فاکسنیوز گفت: «روز گذشته حقیقتا یک جلسه خیلی خوب داشتیم، البته به جز یک مساله آن که ۹۵ درصد نگرانیهای ما را تشکیل میدهد: اینکه آنها میخواهند سلاح هستهای داشته باشند اما این هرگز اتفاق نخواهد افتاد.»
ترامپ در پست خود تروثسوشال اینطور به این موضوع اشاره کرد: «میتوانم وارد جزئیات فراوانی شوم و درباره دستاوردهای بسیاری [درباره مذاکرات اسلامآباد] صحبت کنم، اما تنها یک چیز اهمیت دارد: ایران حاضر نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بردارد!»
او همچنین نوشت: «از بسیاری جهات، مواردی که بر سر آنها توافق شد، بهتر از ادامه دادن عملیات نظامی ما تا پایان است، اما هیچیک از این موارد در مقایسه با سپردن قدرت هستهای به دست افرادی تا این حد بیثبات، دشوار و غیرقابل پیشبینی اهمیت ندارد.»
ترامپ تاکید کرد که مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی «درباره مهمترین مساله بهشدت سرسخت بودند و انعطاف نداشتند. همانطور که من از ابتدا و سالها پیش گفتهام، ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت!»
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش از پایان مذاکرات به نقل از مقامهای پاکستانی گزارش داد که عقبنشینی حکومت ایران از برنامه هستهای در مرکز طرح پیشنهادی ۱۵مادهای آمریکا برای مذاکرات قرار داشت و محور مهم بعدی نیز بازگشایی تنگه هرمز بود.
تا لحظه تنظیم این گزارش نه مقامهای ایران و نه ایالات متحده مشخص نکردهاند که پس از پایان آتشبس دوهفتهای در دوم اردیبهشت، چه اتفاقی خواهد افتاد.
محاصره تنگه هرمز و پیشبینی کاهش قیمت نفت
ترامپ در تروث سوشال اعمال کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را با عنوان «باجگیری در سطح جهانی» توصیف و اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا فرآیند مینزدایی و همینطور محاصره تنگه هرمز را آغاز کرده است.
او در توضیح «محاصر تنگه هرمز» نوشت که آمریکا کنترل ورود کشتیها به تنگه هرمز و خروج از آن را در دست میگیرد و مانع حرکت کشتیهایی میشود که به جمهوری اسلامی «عوارض غیرقانونی» پرداخت کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا نوشت: « همچنین به نیروی دریایی آمریکا دستور دادهام که هر کشتیای را در آبهای بینالمللی که به ایران عوارض پرداخت کرده است، شناسایی و متوقف کند. هیچکس که عوارض غیرقانونی پرداخت کند، در دریاهای آزاد عبور امن نخواهد داشت. ما همچنین شروع به نابود کردن مینهایی خواهیم کرد که ایرانیها در تنگه کار گذاشتهاند. هر ایرانی که به سوی ما یا کشتیهای صلحآمیز شلیک کند، به جهنم فرستاده خواهد شد!»
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز تحقق محاصره کامل تنگه هرمز را «کمی زمانبَر» خواند و گفت این کشور در حال انتقال انواع مینروبها به منطقه برای خنثی کردن مینهایی است که ۲۸ شناور مینگذار جمهوری اسلامی در تنگه هرمز کار گذاشته شده است. او افزود: «ما مینروبهای زیرسطحی بسیار پیشرفتهای در منطقه داریم که جدیدترین و بهترینها هستند. اما همچنین در حال آوردن مینروبهای سنتیتر هم هستیم. همچنین بریتانیا و چند کشور دیگر هم در حال ارسال مینروب هستند.»
او تاکید کرد: «وقتی این بحران به پایان برسد، قیمت نفت و گاز در نهایت کاهش پیدا میکند.»
ترامپ صبح یکشنبه و پیش از این اظهارات مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن به گزینه «محاصره دریایی» جمهوری اسلامی اشاره شده بود.
نویسنده مقاله به دو گزینه پیشِ روی ترامپ در صورت بینتیجه ماندن مذاکرات با تهران اشاره کرده بود؛ یکی از سرگیری هدف قرار دادن مواضع جمهوری اسلامی و دیگری راهبرد محاصره دریایی را که پیشتر در مورد ونزوئلا موفقیتآمیز بود، علیه ایران به کار ببندد.
هدف قرار دادن موشکسازیهای باقیمانده
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز با اشاره به «موفقیت حداکثری ارتش آمریکا در کارزار نظامی خود علیه ایران»، بار دیگر تهدید خود برای نابودی سراسر ایران ظرف ۲۴ ساعت را تکرار کرد.
او در شرح موفقیتهای نظامی آمریکا گفت: «عملا چیز زیادی باقی نمانده. تنها چیزی که مانده پلها، تاسیسات آبشیرینکُن و نیروگاههای تولید برقشان است که هدف قرار دادنش بسیار ویرانگر خواهد بود. من واقعا دوست ندارم [زیرساختهای] آب را هدف قرار دهم. اما هدف قرار دادن همهشان خیلی آسان است و میتوانیم همهشان را از کار بیندازیم، طوری که تا ۱۰ سال نتوانند برق داشته باشند چون ساختن چنین نیروگاههایی از صفر ۱۰ سال طول میکشد.»
ترامپ همچنین تاکید کرد که هنوز چند کارخانه تولید موشک دیگر در ایران دستنخورده مانده است که آمریکا تمام آنها را میشناسد و بهزودی آنها را هم هدف قرار خواهد داد.
ونس در یک نشست کوتاه مطبوعاتی، ضمن قدردانی از نقش پاکستان در میزبانی مذاکرات، تاکید کرد که این کشور «تلاش چشمگیری» برای نزدیک کردن مواضع دو طرف انجام داده و ناکامی در رسیدن به توافق به میزبانان مربوط نبوده است. او گفت: «خبر خوب این است که گفتوگوهای قابل توجهی انجام شد، اما خبر بد این است که به توافق نرسیدیم» و افزود که این نتیجه «برای ایران بسیار بدتر از آمریکا» است.
معاون رییسجمهوری آمریکا تصریح کرد که هیات آمریکایی بدون دستیابی به توافق به واشینگتن بازمیگردد، در حالی که به گفته او، خطوط قرمز آمریکا بهطور کامل و شفاف به طرف ایرانی منتقل شده است. او توضیح داد که واشینگتن مشخص کرده در چه حوزههایی آمادگی انعطاف دارد و در چه مواردی «به هیچ وجه» کوتاه نخواهد آمد، اما [حکومت] ایران این شروط را نپذیرفته است.
ونس بدون ورود به جزئیات مذاکرات، مهمترین محور اختلاف را مساله برنامه هستهای ایران دانست و گفت آمریکا به دنبال «یک تعهد قاطع و بلندمدت» است که تهران نهتنها به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت، بلکه مسیرهای دستیابی سریع به آن را نیز کنار میگذارد. او افزود که هرچند زیرساختهای غنیسازی ایران «نابود شده»، اما هنوز چنین تعهدی از سوی [حکومت] ایران مشاهده نشده است.
او همچنین تاکید کرد که در مذاکرات، علاوه بر موضوعات اصلی، مسائل دیگری از جمله داراییهای بلوکهشده ایران نیز مطرح شده، اما هیچیک به نتیجه نرسیده است. به گفته ونس، هیات آمریکایی «کاملاً منعطف» عمل کرده و با دستور دونالد ترامپ با «حسن نیت» وارد گفتوگو شده، اما «هیچ پیشرفتی حاصل نشده است.»
ونس در ادامه گفت که در طول این ۲۱ ساعت، تماس میان تیم مذاکرهکننده و کاخ سفید بهطور مداوم برقرار بوده و او چندین بار - شاید بین شش تا دوازده بار - با ترامپ گفتوگو کرده است. به گفته او، این ارتباطات همچنین با چهرههایی مانند پیت هگست وزیر جنگ، مارکو روبیو وزیر خارجه و سایر اعضای تیم امنیت ملی [دولت آمریکا] ادامه داشته است.
معاون رییسجمهوری آمریکا در پایان اعلام کرد که واشینگتن اکنون با یک «چارچوب تفاهم» مذاکرات را ترک میکند که آن را «پیشنهاد نهایی و بهترین پیشنهاد» آمریکا توصیف کرد و افزود که باید دید آیا [حکومت] ایران آن را خواهد پذیرفت یا نه.
ونس در عین حال به پرسشهای خبرنگاران درباره آینده تنگه هرمز، احتمال بازگشت به درگیری و تماس با بنیامین نتانیاهو پاسخی نداد و نشست را ترک کرد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که این مذاکرات که نخستین دیدار مستقیم دو کشور در بیش از یک دهه و بالاترین سطح تماس از زمان انقلاب ۱۳۵۷ است، میتواند سرنوشت آتشبس شکننده دو هفتهای و بازگشایی تنگه هرمز را تعیین کند؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد انرژی جهان از آن عبور میکند و از آغاز جنگ توسط جمهوری اسلامی ایران مسدود شده است.
حکومت ایران اعلام کرده که پس از پایان دور نخست مذاکرات، کارشناسان فنی دو طرف به تبادل اسناد خواهند پرداخت و گفتوگوها ادامه خواهد یافت. رسانههای ایران نوشتند که دور تازه مذاکرات صبح یکشنبه آغاز خواهد شد.
در این مذاکرات، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به همراه استیو ویتکاف و جرد کوشنر با محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی دیدار کردند. به گفته منابع پاکستانی، فضای مذاکرات با «نوسانات» همراه بوده و سطح تنش در طول گفتوگوها تغییر کرده است.
بر اساس این گزارش، اختلافها بر سر مسائل کلیدی همچنان پابرجاست. حکومت ایران خواستار آزادسازی داراییهای بلوکهشده، دریافت غرامت جنگی، کنترل تنگه هرمز و گنجاندن آتشبس لبنان در توافق است. در مقابل، آمریکا بر بازگشایی بدون قید و شرط تنگه هرمز و محدود کردن برنامه هستهای ایران تاکید دارد.
به نوشته رویترز تنگه هرمز یکی از اصلیترین محورهای اختلاف باقی مانده است. همزمان با مذاکرات، ارتش آمریکا اعلام کرده که در حال آمادهسازی شرایط برای پاکسازی مینها در این مسیر است و دو ناو جنگی نیز از آن عبور کردهاند، هرچند جمهوری اسلامی این موضوع را رد کرده است.
این گزارش میافزاید که جنگ ششهفتهای میان دو کشور موجب افزایش شدید قیمت نفت و وارد شدن فشار به اقتصاد جهانی شده است. در این میان، حکومت ایران همچنان بر دریافت عوارض برای عبور کشتیها از تنگه هرمز تاکید دارد؛ اقدامی که با اصول بینالمللی آزادی کشتیرانی در تضاد است.
در کنار این تحولات، نقش پاکستان بهعنوان میانجی برجسته شده و اسلامآباد برای تامین امنیت مذاکرات تحت تدابیر شدید قرار گرفته است.
رویترز در پایان تاکید میکند که با وجود ادامه گفتوگوها، سطح بیاعتمادی میان دو طرف همچنان بالا است و شکافهای موجود، دستیابی به توافق را با چالش جدی مواجه کرده است.
