تحلیل

شورای سردبیری روزنامه وال‌استریت ژورنال، شامگاه دوشنبه ۱۳ بهمن در سرمقاله‌ای، با اشاره به مذاکرات احتمالی دولت آمریکا با جمهوری اسلامی و کشتار بی‌سابقه مردم در ایران نوشت که زمان معامله با حکومت ایران گذشته است و کار درست، تغییر رژیم در ایران است.

در حالی که تنش‌ها میان واشینگتن و تهران همچنان ادامه دارد، نقش چین در این مناقشه بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که پکن تا چه حد آماده حمایت از جمهوری اسلامی است و در صورت بروز درگیری با ایالات متحده، چه خط قرمزهایی برای خود در نظر خواهد گرفت.

آنچه جمهوری اسلامی در مواجهه با اعتراضات سراسری سال‌های اخیر به کار گرفته، تنها مجموعه‌ای از ابزارهای سرکوب نیست. ما با تغییر در منطق اعمال قدرت مواجه‌ شده‌ایم. تغییری که در آن تحقیر، نه پیامد ناخواسته خشونت، بلکه جزو آگاهانه و مرکزی سیاست حکمرانی شده است.

در پی گزارش‌ها درباره انفجارهایی در بندرعباس و دیگر نقاط ایران، هم‌زمان با تشدید فشارهای نظامی آمریکا و تلاش‌های میانجی‌گرانه ترکیه، روزنامه هاآرتص می‌نویسد تهران و واشینگتن در فضایی از «ابهام راهبردی» گرفتار شده‌اند و مسیر دیپلماسی همچنان نامشخص است.

روزنامه ساندی‌تایمز در تحلیلی نوشته است که تشدید سریع تحرکات نظامی ایالات متحده در اطراف ایران، همراه با محدود شدن فضای عقب‌نشینی سیاسی برای هر دو طرف، می‌تواند در روزهای آینده به‌سادگی جرقه یک جنگ را بزند.

اورشلیم پست در یک مقاله تحلیلی نوشت که جمهوری اسلامی به شدت در تلاش است تا از کشورهای دیگر برای جلوگیری از حمله نظامی ایالات متحده کمک بگیرد.

به نوشته دن صباغ، دبیر بخش دفاع و امنیت روزنامه گاردین، با تقویت چشمگیر آرایش نظامی آمریکا در منطقه، گزینه‌های نظامی واشینگتن علیه جمهوری اسلامی وارد مرحله‌ای تازه شده و در میان آن‌ها، حمله مستقیم به علی خامنه‌ای، دیکتاتور تهران، به‌عنوان یکی از محتمل‌ترین سناریوها مطرح است.

نرخ دلار، فریاد گوش‌خراش واقعیت جاری در ایران است؛ واقعیتی که با گلوله و گاز اشک‌آور سرکوب، و با حکم و دستور ممنوع شده است. اکنون دلار در بازار آزاد به ۱۶۰ هزار تومان رسیده و در اقتصاد بحران‌زده ایران، به نمادی از ناکارآمدی ریال تبدیل شده است.

مقام‌های ارشد امنیتی اسرائیل معتقدند دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، در مقطع کنونی فرصتی کم‌سابقه برای تغییر حکومت در ایران دارد و در صورت از دست رفتن این فرصت، اسرائیل و آمریکا ممکن است با دورهای مکرر درگیری نظامی با جمهوری اسلامی روبه‌رو شوند.

گروهی از چهره‌های برجسته حقوق بشر، رسانه و جامعه‌مدنی در مقاله‌ای مشترک که در نسخه اروپایی پولیتیکو منتشر شد، هشدار داده‌اند که اتحادیه اروپا دیگر نمی‌تواند در برابر سرکوب مرگبار اعتراضات در ایران پشت رویه‌های دیپلماتیک پنهان شود و باید دست به اقدام فوری و قاطع بزند.

تاریخ جمهوری اسلامی از بدو تاسیس با خشونت آمیخته بوده است، اما وقایع ۱۸ تا ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴، فراتر از یک تکرار تاریخی، نقطه اوج این چرخه و یک دگردیسی ماهوی در ساختار قدرت و رابطه آن با خشونت بود.

برت استیونز، در یادداشتی در روزنامه نیویورک‌تایمز با اشاره به ابعاد جنایتی که جمهوری اسلامی به‌ویژه در ۱۸ و ۱۹ دی مرتکب شده، این سوال را مطرح کرده است که آیا قاتلانی که هزاران یا حتی ده‌ها هزار ایرانی را به قتل رسانده‌اند،َ باید بدون مجازات بمانند؟

رامین جهانبگلو، مدیر مرکز مطالعات عدم خشونت و صلح ماهاتما گاندی، در یادداشتی نوشت:‌ «اگر دونالد ترامپ به‌رغم سخنانش اقدام به مداخله نکند، ایرانیان آن را به عنوان یک عقب‌نشینی بزرگ تفسیر خواهند کرد و جمهوری اسلامی آن را چراغ سبزی برای موج دیگری از قتل‌عام خواهد دید.»

ایران‌اینترنشنال برای روشن شدن موضع گرتا تونبرگ در مورد انقلاب ملی ایرانیان، از طریق تماس تلفنی و ایمیل تلاش کرد با او گفت‌وگو کند، اما او از انجام هرگونه مصاحبه یا اظهارنظر درباره اعتراضات ایران خودداری کرد؛ سکوتی که برای بسیاری، گویاتر از هر پاسخ صریحی است.

سوگواری همواره ابزاری برای بازتولید نظم جامعه زندگان تلقی شده است. آیین‌های جمعی از جمله عزاداری، لحظاتی هستند که جامعه با رجوع به نمادهای مشترک، انسجام خود را ترمیم می‌کند.

در روزهای ملتهب اعتراضات، نام «سپهر» با نجوایی استخوان‌سوز در فضای مجازی طنین‌انداز شد: «سپهر بابا کجایی؟»؛ فریادی که از گلو پدری مستأصل در حیاط سرد و بی‌روح کهریزک برمی‌خاست.

ویدیوهای کشتار بزرگ معترضان در ۱۸ و ۱۹ دی‌ و روایت‌های شاهدان عینی، تصویری از یک الگوی سرکوب به دست می‌دهد که می‌توان آن را عملیات ترکیبی از کشتار، فلج‌سازی حافظه و پاک‌کردن رد خون نامید؛ الگویی که هدفش نه صرفا پراکنده‌کردن تجمعات که تسلیم ساختن مردم از رهگذر حکومت وحشت است.

در شرایطی که جمهوری اسلامی می‌کوشد از طریق خشونت و قطع ارتباط، سکوت را بر جامعه ایران تحمیل کند، آنچه جهان می‌بیند ناآرامی نیست؛ بلکه مقاومتی است در عریان‌ترین شکل آن: مردمی که حاضر نیستند محو شوند، به عدد تقلیل پیدا کنند، یا از نام و هویت خود دست بکشند.