اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، به کشورهایی که به روابط مالی و تجاری خود با جمهوری اسلامی ادامه می‌دهند هشدار داد که باید میان همکاری با تهران و حفظ دسترسی به ایالات متحده و نظام مالی جهانی یکی را انتخاب کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا با انتشار مقاله‌ای در روزنامه فایننشال تایمز تاکید کرد دولت ترامپ قصد دارد با قطع همه شریان‌های مالی و تجاری جمهوری اسلامی، تهران و کشورها و نهادهای همکار با آن را در انزوای کامل اقتصادی قرار دهد.
او که قرار است دوشنبه دوم شهریور در کنفرانسی مطبوعاتی جزییات اقدامات تازه دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی را اعلام کند، هشدار داده است که ادامه همکاری با حکومت ایران، دسترسی این کشورها به سرمایه و بازارهای جهانی را به خطر خواهد انداخت.
وزیر خزانه‌داری ایالات متحده از آغاز مرحله‌ای تازه و گسترده در فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی خبر داده و آن را «روز سرنوشت‌ساز اقتصادی» و بزرگ‌ترین تهاجم مالی سازمان‌یافته علیه یک دشمن توصیف کرده است.
بسنت در این یادداشت با اشاره به کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ نوشت رهبران متفقین در آن زمان در پی یافتن راهی برای وارد‌کردن «بیشترین فشار ممکن بر دشمن» بودند. به گفته او، تاریخ اکنون همان پرسش را بار دیگر پیش روی تهران قرار داده و زمان آن رسیده است که ایالات متحده با تمام توان به آن پاسخ دهد.
او تاکید کرد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، با استفاده از قدرت نظامی ایالات متحده بخش قابل‌توجهی از توانایی‌های نظامی حکومت ایران را از میان برده و برنامه هسته‌ای این کشور را تضعیف کرده است. بسنت افزود واشینگتن اکنون وارد «مرحله نهایی» شده و می‌خواهد فشار نظامی را با حمله‌ای گسترده به منابع مالی و تجاری جمهوری اسلامی تکمیل کند.
وزیر خزانه‌داری آمریکا در ادامه، جمهوری اسلامی را حکومتی خواند که طی ۴۷ سال گذشته هم در داخل ایران و هم در خارج از مرزهای آن نقشی مخرب داشته است. او گفت فساد و سیاست‌های حکومت، اقتصادی را که می‌توانست یکی از قدرتمندترین اقتصادهای جهان باشد به ویرانی کشانده و مردم مبتکر و کارآفرین ایران را با سرکوب روبه‌رو کرده است.
بسنت همچنین جمهوری اسلامی را متهم کرد که در خارج از ایران، شبکه‌ای از گروه‌های نیابتی را برای ادامه فعالیت‌های خشونت‌آمیز و تروریستی حفظ کرده است. او گفت ایالات متحده بهای سنگینی در رویارویی با این شبکه پرداخته، هرچند تنها کشوری نیست که با پیامدهای فعالیت‌های آن مواجه شده است.
به گفته وزیر خزانه‌داری آمریکا، با وجود گستردگی تهدیدهای ناشی از سیاست‌های تهران، واشینگتن در بسیاری از موارد در عزم خود برای مقابله با جمهوری اسلامی تنها مانده است.
بسنت کاهش شدید ارزش ریال و نرخ بالای تورم در ایران را نتیجه سیاست‌های دولت ترامپ دانست. او گفت اقتصاد ایران چنان تضعیف شده که ارزش پول ملی این کشور به پایین‌ترین سطح خود رسیده و تورم نیز به یکی از بالاترین سطوح تاریخی نزدیک شده است.
او یادآور شد آخرین امید جمهوری اسلامی، ادامه همکاری کشورهایی است که از روی ترس یا ملاحظات اقتصادی تصور می‌کنند سازش با تهران می‌تواند امنیت یا صلحی پایدار برای آنها به همراه آورد.
وزیر خزانه‌داری آمریکا بدون نام‌بردن از کشور مشخصی گفت برخی دولت‌ها و نهادهای خارجی همچنان نفت ایران را خریداری و حمل می‌کنند و انتقال منابع مالی این کشور را از طریق صرافی‌ها و مناطق آزاد تجاری تسهیل می‌کنند.
به گفته او، برخی کشورها همچنین به پروازهای ایران اجازه فعالیت می‌دهند، کشتی‌ها را به نمایندگی از تهران در دفاتر خود ثبت می‌کنند و بر انتقال سوخت میان کشتی‌ها در دریا و استفاده غیرقانونی از نظام بانکی‌شان چشم می‌بندند. بسنت این کشورها را متهم کرد که همزمان می‌کوشند میزان همکاری خود با جمهوری اسلامی را پنهان کنند.
او گفت این کشورها بر اساس این محاسبه عمل می‌کنند که مماشات با تهران، در مقایسه با ایستادگی در برابر آن، گزینه‌ای امن‌تر است؛ اما باید پیامدهای کمک به بقای جمهوری اسلامی را نیز در نظر بگیرند.
بسنت برای توضیح این دوراهی به دیدگاه بلز پاسکال، فیلسوف فرانسوی قرن هفدهم، اشاره کرد. به گفته او، پاسکال معتقد بود عدم قطعیت، انسان‌ها یا ملت‌ها را از داوری معاف نمی‌کند، بلکه آنها را ملزم می‌کند خطرها را دقیق‌تر ارزیابی کنند؛ زیرا در چنین شرایطی بهای یک محاسبه اشتباه می‌تواند سنگین‌تر باشد.
وزیر خزانه‌داری آمریکا گفت «شرط‌بندی پاسکال» اکنون درباره شریان‌های حیاتی اقتصاد ایران مصداق پیدا کرده است. به گفته او، کشورهایی که برای در امان ماندن از واکنش تهران همچنان منابع مالی حکومت ایران را تامین می‌کنند، در عمل همان حکومتی را تقویت می‌کنند که از آن هراس دارند.
بسنت هشدار داد که این کشورها از مرز تحمل آمریکا عبور کرده‌اند و باید میان ادامه همکاری با جمهوری اسلامی و حفظ روابط اقتصادی خود با ایالات متحده و نظام مالی جهانی یکی را انتخاب کنند.
او گفت ترامپ در حال انجام کاری است که روسای‌جمهوری پیشین آمریکا از آن خودداری کردند: پایان‌دادن به تهدیدی که دولت‌های قبلی به مدیریت و مهار آن رضایت داده بودند.
به گفته بسنت، طبقه سیاسی آمریکا برای چند دهه چرخه‌ای بی‌پایان از اقدامات تحریک‌آمیز جمهوری اسلامی را پذیرفت، در حالی که باید منافع ایالات متحده را با قاطعیت بیشتری پیش می‌برد. او گفت نسل دیگری نباید زیر سایه تهدید نیروهایی زندگی کند که شعار «مرگ بر آمریکا» سر می‌دهند و در پی تحقق اهداف هسته‌ای جمهوری اسلامی هستند.
وزیر خزانه‌داری آمریکا استدلال کرد که انزوای کامل مالی تهران می‌تواند نیاز به استفاده مستقیم از نیروی نظامی ایالات متحده را کاهش دهد و همزمان امنیت و آزادی عمل متحدان واشینگتن را افزایش دهد.
او همچنین برای کشورهایی که روابط مالی و تجاری خود را با ایران قطع کنند، مشوق‌هایی در نظر گرفت. بسنت گفت قطع همکاری با تهران می‌تواند دسترسی این کشورها به سرمایه جهانی را افزایش دهد، اعتماد به بازارهایشان را تقویت کند و جایگاه مورد نظر آنها را در اقتصاد بین‌المللی بهبود بخشد.
در مقابل، او هشدار داد کشورهایی که روابط خود را با تهران حفظ کنند، ممکن است مسیر دستیابی به رفاه پایدار را از دست بدهند. به گفته او، در کشورهایی که اعتماد سرمایه‌گذاران و بازارهای جهانی به آنها کاهش می‌یابد، فعالیت‌های مالی غیرقانونی معمولا گسترش پیدا می‌کند.
بسنت گفت هر کشوری که به‌عنوان شریان مالی یک حکومت رو به زوال عمل کند، باید انتظار داشته باشد در انزوای آن نیز سهیم شود. او افزود کشوری که به پناهگاهی برای فعالیت‌های تروریستی تبدیل شود، از دید ایالات متحده به بازیگری مطرود در جهان بدل خواهد شد.
وزیر خزانه‌داری آمریکا جمهوری اسلامی را متهم کرد که طی سال‌های گذشته، اخاذی را در قالب تضمین‌های امنیتی عرضه کرده و از ترس کشورهای دیگر نسبت به اقدامات تلافی‌جویانه تهران بهره برده است.
به گفته او، قدرت جمهوری اسلامی بر محاسبه‌ای استوار بوده که واکنش [حکومت] ایران را قطعی، اما اجرای تهدیدهای آمریکا را قابل‌مذاکره می‌دانسته است. بسنت گفت با بازگشت ترامپ به قدرت، این دوره به پایان رسیده و کشورهایی که از ایستادگی در برابر تهران هراس دارند، نباید هزینه آزمودن اراده واشینگتن را دست‌کم بگیرند.
او افزود ترامپ شرایطی فراهم کرده است که دولت آمریکا بتواند از همه نهادها، اختیارات قانونی و ابزارهایی استفاده کند که بسیاری تصور می‌کردند واشینگتن هرگز به آنها متوسل نخواهد شد.
بسنت هشدار داد هرگونه ارتباط باقی‌مانده با تهران می‌تواند انزوای اقتصادی کشورها و نهادهای مرتبط را تسریع کند؛ خواه این ارتباط آگاهانه ایجاد شده باشد و خواه دولت‌ها و شرکت‌ها عمدا آن را نادیده گرفته باشند.
وزیر خزانه‌داری آمریکا همچنین درباره احتمال واکنش نظامی جمهوری اسلامی هشدار داد. او گفت اگر همزمان با تضعیف اقتصاد ایران و کاهش تسلط حکومت بر قدرت، تهران علیه نیروهای آمریکایی یا کشورهای همسایه در خلیج فارس اقدام نظامی انجام دهد، ترامپ «به‌سرعت و قاطعانه» پاسخ خواهد داد.
بسنت در پایان هدف دولت آمریکا را قطع همه شریان‌های اقتصادی توصیف کرد که به بقای جمهوری اسلامی کمک می‌کنند. او گفت فشارها تا زمانی ادامه خواهد یافت که تهران در انزوای کامل قرار گیرد.
او بار دیگر با اشاره به پاسکال، تصمیم کشورهای همکار با حکومت ایران را نوعی انتخاب درباره آینده آنها دانست و پرسید آیا این کشورها حاضرند در برابر موج تازه فشارهای آمریکا، آینده خود را به خطر بیندازند.
نیویورک‌تایمز گزارش داد یک استارت‌آپ آمریکایی در امارات متحده عربی رهگیرهای ارزان‌قیمتی برای مقابله با پهپادهای ایران تولید می‌کند و قصد دارد تولید جهانی خود را تا اواسط سال ۲۰۲۷ به ماهانه ۱۵ هزار رهگیر برساند.
این روزنامه آمریکایی یکشنبه یکم شهریور نوشت کارگران در کارخانه‌ای در امارات، قطعات رهگیرهای موسوم به «گاردین» را که با چاپگر سه‌بعدی ساخته شده‌اند، به یکدیگر متصل می‌کنند. نمونه معرفی‌شده در گزارش نیویورک‌تایمز حدود ۵ هزار دلار قیمت دارد. این نسخه از رهگیرهای گاردین می‌توانند با سرعتی نزدیک به ۳۲۰ کیلومتر بر ساعت پهپادهای ایرانی را در آسمان سرنگون کنند.
این کارخانه نخستین مرکز تولید استارت‌آپ پاوراس در خاورمیانه و بخشی از برنامه این شرکت برای تبدیل‌شدن به یک تامین‌کننده جهانی فناوری مقابله با پهپاد است.
به گزارش نیویورک‌تایمز، سخنگوی پاوراس گفت کارخانه‌های وابسته به این شرکت در حال حاضر ماهانه حدود ۳ هزار رهگیر پهپادی تولید می‌کنند. پاوراس در تلاش است شبکه‌ای از کارخانه‌ها ایجاد کند تا تولید جهانی خود را تا اواسط سال ۲۰۲۷ به ماهانه ۱۵ هزار رهگیر افزایش دهد.
این شرکت هویت مشتریان و تولیدکننده طرف قرارداد خود در امارات را اعلام نکرد.
این رهگیرها به موشک‌های کوچک شباهت دارند و برای برخورد مستقیم با تهدیدهای هوابرد و انهدام آنها پیش از رسیدن به هدف طراحی شده‌اند.
پاوراس یک شرکت آمریکایی فعال در زمینه فناوری‌های دفاعی و سامانه‌های خودران است که سال ۲۰۲۵ تاسیس شد و دفتر مرکزی آن در وست پالم بیچ فلوریداست. این شرکت سامانه‌های هوایی و دریایی بدون سرنشین را برای کاربردهای دفاعی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی تولید و یکپارچه می‌کند.
پاوراس رهگیرهای خانواده گاردین را بر پایه طرحی اوکراینی ساخته است. این طرحی پیش‌تر در مقابله با نسخه‌های روسی پهپاد شاهد جمهوری اسلامی کارآمد بود.
راه‌اندازی این کارخانه در شرایطی صورت گرفت که با کاهش ذخایر رهگیرهای ساخت آمریکا، نیاز به تسلیحات ارزان‌تر برای مقابله با حملات پهپادی افزایش یافته است.
بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و ۲ هزار و ۲۰۰ پهپاد ایرانی از زمان آغاز جنگ به سوی اهدافی در امارات شلیک شده‌اند. این حملات دست‌کم ۱۵ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشتند، یک پالایشگاه نفت را تعطیل کردند و دو مرکز داده آمازون را از بین بردند.
جنگ ایران همچنین به برنامه‌های دیرینه امارات و دیگر کشورها برای تولید تسلیحات در داخل مرزهایشان سرعت بخشیده است.
نیویورک‌تایمز نوشت پاوراس برای پاسخ‌گویی سریع به نیاز کشورهای متحد آمریکا، با تولیدکنندگان محلی در مناطقی همکاری می‌کند که به این رهگیرها نیاز دارند. این شیوه به شرکت امکان می‌دهد به‌جای ساخت کارخانه‌های جدید در آمریکا و صادرات تسلیحات، از ظرفیت کارخانه‌های موجود در نزدیکی مناطق درگیری استفاده کند.
این الگوی تولید با شیوه متعارف فعالیت در صنایع دفاعی تفاوت دارد؛ صنعتی که به کندی، دیوان‌سالاری و هزینه‌های بالا شهرت دارد.
تلاش آمریکا برای کاهش هزینه مقابله با پهپادها
پس از آغاز جنگ ایران، آمریکا و متحدانش در منطقه به دنبال راهکارهای کم‌هزینه‌تری برای مقابله با پهپادهای جمهوری اسلامی هستند؛ زیرا هزینه سرنگون کردن این پهپادها با موشک‌های پیشرفته پدافندی به‌مراتب بیشتر از قیمت هدف است. در همین راستا، آمریکا ۹ خرداد یک سامانه دفاع هوایی را با موفقیت آزمایش کرد که سرنگون کردن پهپادهای ارزان‌قیمت، از جمله پهپاد شاهد، را بدون استفاده از موشک‌های میلیون‌دلاری امکان‌پذیر می‌کند.
فرماندهان با استفاده از سامانه «مدیس» می‌توانند متناسب با نوع تهدید، از توپ، موشک یا اخلال الکترونیک برای مقابله با پهپادها استفاده کنند.
وال‌استریت ژورنال ۹ خرداد گزارش داد نیروی دریایی آمریکا در جریان یک رزمایش مشترک با فیلیپین در ماه آوریل، از خودروی «سامانه یکپارچه دفاع هوایی تفنگداران دریایی» یا «مدیس» برای سرنگون کردن پهپادها استفاده کرد.
این سامانه با استفاده از خودروهای تاکتیکی جدید، توپ‌ها و مهمات ویژه می‌تواند هزینه مقابله با تهدیدهای پهپادی را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
سامانه مدیس در شرایطی طراحی شده است که ارتش آمریکا و متحدانش با یکی از چالش‌های اصلی جنگ‌های مدرن روبه‌رو هستند: چگونه می‌توان پهپادهای ارزان‌قیمت را بدون استفاده از موشک‌هایی سرنگون کرد که هزینه تولیدشان گاه بیش از ۱۰ برابر قیمت پهپاد هدف است؟
پهپادهای ارزان و زیرساخت‌های میلیاردی
ران بوسو، تحلیلگر حوزه انرژی، در تحلیلی که خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۲ تیر منتشر کرد، نوشت توسعه پهپادهای ارزان‌قیمت و تولید انبوه این تسلیحات معادلات جنگ‌های مدرن را تغییر داده و زیرساخت‌های حیاتی انرژی را به یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌های اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
تجربه میدان‌های نبرد در اوکراین، روسیه و خاورمیانه نشان داده است پهپادهای کوچک و کم‌هزینه می‌توانند از سامانه‌های سنتی پدافند هوایی عبور کنند و پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، پایانه‌های صادراتی و خطوط لوله را در معرض تهدید قرار دهند.
این تحول توازن سنتی میان مهاجم و مدافع را به شکل چشمگیری بر هم زده است. تاسیساتی که ساختشان دهه‌ها زمان و میلیاردها دلار هزینه برده، اکنون در برابر حملات انبوه پهپادهایی آسیب‌پذیرند که قیمت هر یک تنها چند صد تا چند هزار دلار است.
بوسو جمهوری اسلامی را یکی از آشکارترین نمونه‌های این تغییر توصیف کرد و نوشت تهران از زمان آغاز جنگ اخیر در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بارها با استفاده از پهپادها تلاش کرده است کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کند.
این حملات تصور دیرینه‌ای را به چالش کشیده‌اند که بر اساس آن، بستن این آبراه تنها با حضور گسترده نیروی دریایی امکان‌پذیر است.
تهدیدهای پهپادی همچنین کشورهای تولیدکننده نفت و گاز حاشیه خلیج فارس را واداشته‌اند برنامه‌های قدیمی خود را برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز احیا کنند.
رقابت بر سر تولید رهگیرهای ارزان‌تر
نیویورک‌تایمیز در گزارش خود نوشت آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی در برابر حملات پهپادی، امارات را به گسترش ظرفیت داخلی برای تولید تجهیزات دفاعی نیز سوق داده است.
مایکل سیننسکی، هم‌بنیان‌گذار و معاون اجرایی بازاریابی پاوراس، گفت این شرکت آموزش، قطعات و نرم‌افزار لازم برای مونتاژ رهگیرها برای یک مشتری در خاورمیانه را در اختیار یک تولیدکننده قراردادی اماراتی قرار داد. به گفته او، این ساز و کار برای افزایش سرعت تولید طراحی شد.
پاوراس تنها شرکت آمریکایی تولیدکننده رهگیر در امارات نیست. شرکت ریتیون در ماه اکتبر از همکاری برای تولید رهگیرهای «کایوت» در این کشور خبر داد. بر اساس گزارش مرکز امنیت نوین آمریکا، اندیشکده‌ای مستقر در واشینگتن، قیمت هر رهگیر کایوت حدود ۱۲۶ هزار و ۵۰۰ دلار برآورد می‌شود.
شرکت نوپای «نروس»، مستقر در تورنس کالیفرنیا، نیز در حال توسعه پهپاد رهگیری به نام «بندیت» است که مدل پایه آن حدود ۵ هزار دلار قیمت دارد و می‌تواند از نظر قیمت با گاردین رقابت کند.
با این همه، تولید رهگیرهای گاردین در منطقه آغاز شده است. چند هفته پس از شروع جنگ، برت ولیکوویچ، مدیر عملیاتی پاوراس، قابلیت‌های گاردین را به یک خریدار در دبی نشان داد و اندکی بعد قراردادی دریافت کرد.
در آن زمان، امارات برای انهدام پهپادهای شاهد ۴۰ هزار دلاری از رهگیرهای «پک-۳» استفاده می‌کرد که بهای هر یک چند میلیون دلار است.
همزمان با عبور قیمت دلار آمریکا از مرز ۲۰۰ هزار تومان و تشدید نگرانی‌ها درباره آینده اقتصاد ایران، جدال لفظی میان مقام‌های جمهوری اسلامی و دولت آمریکا بر سر تحریم‌های تازه ادامه دارد. فرمانده ارتش پاکستان قرار است برای گفت‌وگو درباره کاهش تنش‌ها به تهران سفر کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، یکشنبه یکم شهریور، با انتشار ویدیویی در تلگرام، تهدید آمریکا به تحریم‌های تازه را نشانه «درماندگی» خواند. او گفت: «جنگ اقتصادی ترامپ، فیلم تکراری است که ما حفظیم. جنگ اقتصادی، همان قلدری همیشگی است که در سیاست‌های آمریکا دیده‌ایم.»
او در بخشی از این ویدیو تغییر مسیر آمریکا از عملیات نظامی به تشدید محدودیت‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی را نشانه‌ای از »درماندگی» رهبران ایالات متحده خواند و تاکید کرد واشینگتن برای رسیدن به «راه‌حلی مبتنی بر عدالت و عزت» باید «محترمانه» سخن بگوید.
این سخنان پیش از نشست خبری اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، مطرح شد. قرار است بسنت دوشنبه دوم شهریور جزییات تحریم‌هایی را اعلام کند که مقام‌های آمریکایی از آن با عنوان «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» علیه ایران یاد کرده‌اند.
در همین حال، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، دوشنبه به تهران سفر خواهد کرد. به گفته بقائی، هدف از این سفر تقویت روابط دوجانبه و «ادامه مساعی جمیله» پاکستان برای کمک به برقراری صلح و امنیت در منطقه است.
پاکستان در مذاکرات واشینگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ نقش میانجی داشته است. پس از انتشار سخنان بقائی، خبرگزاری رویترز گزارش داد دو منبع در دولت پاکستان سفر منیر را تایید کردند. یک منبع گفت تهران و اسلام‌آباد به‌طور مستقیم با یکدیگر در تماس‌اند.
منبع دوم گفت فرمانده ارتش پاکستان درباره تحولات اخیر جنگ، تهدید آمریکا به اعمال تحریم‌های تازه، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، شرایط پس از توافق پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی و مسائل مربوط به حوثی‌ها با مقام‌های جمهوری اسلامی گفت‌وگو خواهد کرد.
تشدید فشار اقتصادی و تهدید به اقدام متقابل
قیمت دلار آمریکا یکشنبه یک شهریور به ۲۰۰ هزار تومان رسید. پوند بریتانیا نیز از ۲۷۲ هزار تومان عبور کرد، یورو به مرز ۲۳۴ هزار تومان رسید و قیمت سکه طلای طرح جدید از ۲۱۸ میلیون تومان فراتر رفت.
با وجود افزایش فشار اقتصادی، مقام‌های جمهوری اسلامی تحریم‌های تازه را کم‌اثر خواندند و آمریکا و کشورهای منطقه را به اقدام متقابل تهدید کردند.
حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رییس مجلس شورای اسلامی، گفت: «محاصره اقتصادی یعنی حمله به اقتصاد ایران و هر کسی به اقتصاد ایران حمله کند، مابه‌ازای آن، حمله به شرکت‌های اقتصادیش در منطقه و همه کسانی است که در اقتصاد و در منطقه، او را کمک می‌کنند.»
او افزود تا زمانی که «محاصره اقتصادی آمریکا» ادامه دارد، گفت‌وگو با کشورهای دیگر منطقه درباره تنگه هرمز عاقلانه نیست و این تنگه باید «قدرتمندانه در ید جمهوری اسلامی» باقی بماند.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، نیز گفت: «بیخ گوش آمریکا تعاملات اقتصادی داریم، آمریکا را دور می‌زنیم و نتیجه‌اش را در آینده نزدیک خواهید دید. دشمن در حال جنگ است تا ما باور کنیم او پیروز می‌شود.»
محبی اعلام جنگ اقتصادی ترامپ را «اعتراف ضمنی به شکست مفتضحانه دشمن در عرصه نظامی» خواند. او بدون ارائه جزییات گفت جمهوری اسلامی برای مقابله با فشار اقتصادی آمریکا «سناریو» دارد و «هیچ نگرانی در زمینه اقتصادی نیست».
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، همزمان با اعلام خبر تشدید محاصره اقتصادی علیه جمهوری اسلامی، تهدید کرد فراهم کردن «هر نوع راه نجات برای ایران» به پیامدهای اقتصادی برای کشورها منجر خواهد شد. افزون بر این، بسنت از چین، خریدار بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران، خواسته است با واشینگتن همراه شود.
تاکید پزشکیان بر اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، یکشنبه یکم شهریور در مراسمی در مقبره روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، گفت: «ما در جنگ تمام‌عیار اقتصادی، نظامی و امنیتی قرار داریم.» او با اشاره به وضعیت کشور افزود: «در مقابل این سختی‌هایی که وجود دارد، شرمنده‌ایم.»
پزشکیان در عین حال بر اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تاکید کرد و گفت: «وقتی تصمیم گرفتیم و تفاهم کردیم، همه باید پشت سر آن بایستیم و عمل کنیم.» او افزود: «اگر تصمیم بگیریم و بعد آن را نقض کنیم، راه‌مان متزلزل خواهد بود.»
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، نیز گفت تهران «پیام‌های متعددی» از کشورهای همسایه درباره ایجاد ترتیبات امنیتی تازه در منطقه و مشارکت اقتصادی دریافت کرده است. او بدون نام بردن از این کشورها گفت یک نظم منطقه‌ای مستقل و «بومی» می‌تواند صلح و امنیت را برقرار کند.
گلف نیوز گزارش داد حدود ۸۰ درصد کشتی‌هایی که در دو هفته گذشته از تنگه هرمز عبور کرده‌اند، سامانه‌های ردیابی خود را خاموش کرده‌اند. این نفتکش‌ها با حمایت ارتش آمریکا از مسیر نزدیک به سواحل عمان عبور می‌کنند تا احتمال هدف قرار گرفتن از سوی جمهوری اسلامی را کاهش دهند.
بر اساس گزارش گلف نیوز که به داده‌های شرکت تحلیل کشتیرانی «کپلر» استناد دارد، نفتکش‌ها هنگام نزدیک شدن به تنگه، فرستنده‌های سامانه شناسایی خودکار یا AIS را خاموش می‌کنند و چند ساعت بعد در دریای عمان دوباره در سامانه‌های ردیابی ظاهر می‌شوند.
این عملیات که به «عبور خاموش» شهرت یافته است، امکان انتقال میلیون‌ها بشکه نفت از خلیج فارس را فراهم کرده و تاکنون مانع جهش شدیدتر قیمت‌های جهانی شده است. خاموش کردن سامانه شناسایی خودکار همچنین موجب شده برخی موسسات ردیابی، میزان واقعی نفت عبوری از هرمز را کمتر از رقم واقعی برآورد کنند.
وزارت انرژی آمریکا می‌گوید روزانه بین هشت تا ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ رقمی که حدود دو برابر برآورد برخی تحلیلگران و موسسات متکی بر داده‌های عمومی ردیابی کشتی‌هاست.
تصاویر ماهواره‌ای و راداری نیز تردد کشتی‌هایی را در بخش عمانی تنگه نشان داده‌اند که در همان زمان در سامانه‌های عمومی ردیابی دیده نمی‌شدند. به نوشته گلف نیوز، تصاویر ۲۳ مرداد چندین کشتی را در این منطقه ثبت کرده‌اند که اطلاعات آنها در وب‌سایت «مارین‌ترافیک» نمایش داده نمی‌شد.
یکی از نمونه‌های این عملیات، ابرنفتکش یونانی «کیکو» بود. این کشتی پس از بارگیری نفت در پایانه مسیعید قطر، روز ۹ مرداد در نزدیکی دبی سیگنال ردیابی خود را قطع کرد و صبح روز بعد در آن سوی تنگه هرمز دوباره ظاهر شد.
آمریکا از مسیر جنوبی حفاظت می‌کند
فرماندهی مرکزی آمریکا برای حفاظت از نفتکش‌های فعال در مسیر جنوبی از ناوهای جنگی، بالگردها، هواپیماها و سامانه‌های رهگیری پهپاد و موشک استفاده می‌کند. سنتکام می‌گوید به عبور بیش از یک‌هزار کشتی از تنگه کمک کرده است.
به نوشته گلف نیوز، حدود ۲۰ ناو جنگی آمریکا در دریای عمان فعالیت دارند. بااین‌حال، مسیر جنوبی کاملا امن نیست. نیویورک‌تایمز با بررسی داده‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی گزارش داده است که از ابتدای ژوئن [۱۱ خرداد] دست‌کم ۱۵ کشتی در این مسیرها هدف قرار گرفته‌اند.
شرکت‌های نفتی منطقه علاوه بر عبور خاموش، از انتقال محموله میان کشتی‌ها در دریای عمان استفاده می‌کنند. در این شیوه، نفتکش‌های اجاره‌ای محموله را از تنگه عبور می‌دهند و نفت را به کشتی‌های دیگری تحویل می‌دهند که بیرون از خلیج فارس منتظرند.
سی‌ان‌ان گزارش داده است که تنها طی دو روز، بیش از ۱۲ مورد انتقال نفت میان کشتی‌ها را مشاهده کرده است. این محموله‌ها سپس به مقصدهایی از جمله چین، تایوان، کره جنوبی، فیلیپین، ویتنام و تایلند فرستاده شدند.
این تاکتیک شباهت‌هایی با روش «ناوگان سایه» ایران دارد. جمهوری اسلامی سال‌ها برای دور زدن تحریم‌های آمریکا، فرستنده نفتکش‌ها را خاموش یا دست‌کاری کرده و از انتقال محموله میان کشتی‌ها استفاده کرده است. اکنون کشورهای خلیج فارس بخشی از همین روش‌ها را برای کاهش خطر حملات حکومت ایران و حفظ صادرات نفت به کار گرفته‌اند.
مسیرهای جایگزین از افزایش قیمت‌ها جلوگیری کرده‌اند
پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور می‌کرد. به گزارش گلف نیوز، در ماه ژوئیه نفتکش‌های فعال در مسیرهای تحت حفاظت آمریکا روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت را از خلیج فارس خارج کردند.
عربستان سعودی نیز روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق به غرب، به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده است. حدود دو میلیون بشکه دیگر بدون عبور از هرمز صادر شده و افزایش تولید در آمریکا، برزیل، گویان و ونزوئلا نیز بخشی از کمبود عرضه را جبران کرده است.
ترکیب این اقدامات تاکنون مانع شده است اختلال در تنگه هرمز به جهش شدیدتر قیمت نفت منجر شود. بااین‌حال، این عملیات هزینه نظامی و لجستیکی سنگینی برای آمریکا دارد و نمی‌تواند جایگزینی دائمی برای رفت‌وآمد آزادانه در تنگه باشد.
گلف نیوز میزان کاهش ذخایر نفت در جریان جنگ را تا ۱.۹ میلیارد بشکه برآورد کرده است. در صورت ادامه کاهش ذخایر، ممکن است عرضه جهانی بدون افزایش قابل‌توجه قیمت‌ها دیگر پاسخ‌گوی تقاضا نباشد.
روزنامه بریتانیایی تلگراف گزارش داد هکرهای وابسته به جمهوری اسلامی در حمله‌ای سایبری، یک نیروگاه کوچک در بریتانیا را برای چهار روز از مدار خارج کردند. دولت بریتانیا می‌گوید این حمله خطری برای شبکه سراسری انرژی ایجاد نکرد.
تلگراف به نقل از افراد مطلع نوشت این حمله ماه گذشته میلادی رخ داده و احتمالا نخستین بار است که هکرهای مرتبط با [حکومت] ایران موفق شده‌اند فعالیت یک نیروگاه در بریتانیا را متوقف کنند. نام و محل تاسیسات هدف به دلایل امنیتی اعلام نشده است.
بر اساس این گزارش، کارکنان نیروگاه چهار روز برای بازگرداندن سامانه‌های آن به مدار تلاش کردند. بااین‌حال، ظرفیت نیروگاه به اندازه‌ای محدود بود که توقف فعالیت آن تاثیری بر تولید برق یا تامین انرژی بریتانیا نگذاشت و افکار عمومی نیز تا حد زیادی متوجه این حادثه نشد.
یک سخنگوی دولت بریتانیا با تایید وقوع حادثه گفت: «این گزارش به حادثه‌ای مربوط می‌شود که یک واحد کوچک تولید انرژی را تحت تاثیر قرار داد و در هیچ مقطعی خطری متوجه شبکه گسترده‌تر انرژی نبود.»
یک منبع دولتی نیز به تلگراف گفت ظرفیت این نیروگاه در مقایسه با کل شبکه برق بریتانیا «تقریبا قابل چشم‌پوشی» است و در محدوده تاسیساتی قرار نمی‌گیرد که طبق قانون موظف‌اند همه فعالیت‌های سایبری را به دولت گزارش کنند.
تلگراف نوشت بعید است هدف از این حمله وارد کردن آسیب مستقیم به غیرنظامیان بوده باشد. بااین‌حال، این احتمال مطرح شده است که مهاجمان قصد داشته‌اند توانایی هکرهای مرتبط با سپاه پاسداران برای نفوذ به سامانه‌های بریتانیا و متوقف کردن فعالیت زیرساخت‌های حساس را به نمایش بگذارند.
در پی این حمله، دولت بریتانیا مدیران عامل شرکت‌های فعال در صنعت برق را در جریان قرار داد و توصیه‌ها و دستورالعمل‌هایی برای اقدامات بعدی در اختیار شرکت‌ها گذاشت.
این حمله همزمان با مجموعه‌ای از حملات سایبری به زیرساخت‌های آب آمریکا انجام شد که به نوشته تلگراف، ۱۲ ایالت را تحت تاثیر قرار داد. این حملات فعالیت ده‌ها تصفیه‌خانه فاضلاب را مختل کرد، در برخی مناطق موجب آب‌گرفتگی و افت فشار آب شد و مقام‌های محلی را واداشت به ساکنان توصیه کنند آب آشامیدنی را پیش از مصرف بجوشانند.
اف‌بی‌آی عاملان حملات آمریکا را «عوامل مخرب سایبری» توصیف کرد، اما منابع دولت آمریکا بعدا به رسانه‌ها گفتند که منشا احتمالی عملیات تهران بوده است. نخستین حادثه روز ۲۶ ژوئیه [چهارم مرداد] در مینه‌سوتا گزارش شد و پس از آن رخنه‌های مشابهی در میشیگان، جورجیا، داکوتای جنوبی و نیوجرسی روی داد.
تلگراف همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی پس از گسترش درگیری‌های خاورمیانه و آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، عملیات سایبری خود علیه کشورهای غربی را افزایش داده است. حملاتی منتسب به حکومت ایران در آلمان، لهستان، فنلاند، بلژیک و آلبانی نیز گزارش شده، هرچند اسرائیل و کشورهای خاورمیانه همچنان اهداف اصلی این حملات به شمار می‌روند.
مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا، موسوم به NCSC، در ماه مارس از سازمان‌های این کشور خواسته بود با توجه به درگیری‌های منطقه‌ای، تدابیر امنیتی خود را بازبینی کنند. مدیر اجرایی این مرکز نیز در ماه ژوئن گفت این نهاد طی یک سال گذشته با بیش از ۲۰۰ حمله به زیرساخت‌های حیاتی بریتانیا مقابله کرده است.
این مرکز که معمولا درباره حوادث مشخص سایبری اظهارنظر نمی‌کند، از پاسخ به پرسش تلگراف درباره حمله به نیروگاه خودداری کرد. تاکنون نیز نام گروه مسئول حمله، شواهد فنی انتساب عملیات به حکومت ایران و جزئیات چگونگی نفوذ به سامانه‌های نیروگاه به‌طور عمومی منتشر نشده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، هشدار داد اگر فشار اقتصادی بر تهران ادامه یابد، حکومت ایران صادرات نفت کشورهای خلیج فارس، منافع اقتصادی آمریکا و کشورهای همراه واشینگتن را هدف قرار خواهد داد.
رضایی شامگاه شنبه ۳۱ مرداد، در گفت‌وگویی با صداوسیمای جمهوری اسلامی، بسته ماندن تنگه هرمز را به تغییر رفتار آمریکا مشروط کرد و گفت توافق احتمالی تهران و مسقط بر سر تعیین یک مسیر کشتیرانی، به‌خودی‌خود به معنای بازگشایی این آبراه نیست.
او گفت: «تنگه هرمز بسته است و تا تغییر رفتار آمریکا و عمل به تعهداتش باز نخواهد شد.» به گفته رضایی، گفت‌وگوهای ایران و عمان بر تعیین مسیری در بخش میانی تنگه متمرکز است، اما این مسیر تنها زمانی قابل استفاده خواهد بود که تهران تصمیم به بازگشایی تنگه بگیرد.
این اظهارات در حالی بیان شد که گزارش‌های اخیر از نزدیک شدن جمهوری اسلامی و عمان به تفاهمی درباره مدیریت رفت‌وآمد کشتی‌ها حکایت دارد. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که حکومت ایران عملا پس از آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل در اسفند سال گذشته، رفت‌وآمد در تنگه هرمز را متوقف یا به‌شدت محدود کرد؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یک‌پنجم نفت مورد معامله جهان از آن عبور می‌کرد. بنابر گزارش‌های منتشر شده، مقام‌های عمانی و ایرانی بر سر نقشه یک مسیر عبوری به تفاهم اولیه رسیده‌اند، اما جزئیات مدیریت آن همچنان محل اختلاف است.
رضایی در صریح‌ترین بخش سخنانش کشورهای پیرامون ایران را تهدید کرد که در صورت پیوستن به کارزار اقتصادی آمریکا، از سوی تهران «دشمن» تلقی خواهند شد. او گفت جمهوری اسلامی به دنبال گسترش جنگ نیست، اما اگر کشورهای منطقه در «محاصره اقتصادی» ایران مشارکت کنند، منافع آنها را هدف قرار خواهد داد.
مقامات آمریکا در تازه‌ترین اظهارات در دو هفته گذشته، از آغاز دور تازه کارزار «جنگ اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی خبر دادند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، قرار است دوشنبه دوم شهریور جزییات تحریم‌های برنامه‌ریزی‌شده علیه جمهوری اسلامی را اعلام کند.
به گزارش رویترز، نشست خبری بسنت ساعت دو بعدازظهر به وقت شرق آمریکا در ساختمان وزارت خزانه‌داری برگزار خواهد شد. ترامپ پیش‌تر درباره پیامدهای اقتصادی برای هر کشوری که به گفته او «هر نوع راه نجاتی به ایران» ارائه کند، هشدار داده بود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی حکومت ایران همچنین تهدید کرد که در صورت تداوم فشارها، ایران اجازه نخواهد داد «یک قطره نفت خلیج فارس از هیچ راهی خارج شود». این تهدید تنها به تنگه هرمز محدود نمی‌شود و می‌تواند اشاره‌ای به احتمال حمله به خطوط لوله، پایانه‌های نفتی یا مسیرهای جایگزین صادرات انرژی در کشورهای منطقه باشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی خطوط لوله‌ای دارند که بخشی از نفت آنها را بدون عبور از تنگه هرمز به دریای سرخ و بندر فجیره منتقل می‌کند. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد ظرفیت مجموع مسیرهای جایگزین این دو کشور حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز است؛ میزانی که تنها بخشی از صادرات معمول منطقه را پوشش می‌دهد.
تهدیدات مقام ارشد جمهوری اسلامی در حالی مطرح شده است که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، جمعه ۳۰ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ارتش این کشور به انتقال بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز کمک کرده است؛ اقدامی که هدف آن حفظ جریان انرژی در بحبوحه تنش‌ها با جمهوری اسلامی عنوان شده است.
رایت نوشت با احتساب انتقال نفت از طریق خطوط لوله، مجموع نفت و فرآورده‌های خارج‌شده از منطقه به حدود ۲۰ میلیون بشکه رسیده است. به گفته او، میانگین هفت‌روزه نفتی که از تنگه هرمز خارج می‌شود، اکنون به بیش از هشت میلیون بشکه در روز رسیده است. وزیر انرژی آمریکا نوشت: «تردید نداشته باشید، به لطف نیروی دریایی آمریکا، نفت از تنگه هرمز در حال عبور است.»
داده‌های شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر» نشان می‌دهد این محاصره بارگیری نفت خام ایران را از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به میانگین ۲۸۷ هزار بشکه در روز در ماه جاری میلادی کاهش داده است؛ رقمی معادل حدود یک‌هفتم سطح پیش از جنگ.
رضایی در تهدیدی جداگانه گفت جمهوری اسلامی تاکنون به «منافع اقتصادی آمریکا» حمله نکرده است، اما در صورت ادامه آنچه او «شرارت» خواند، چنین اقدامی در دسترس تهران خواهد بود. او درباره ماهیت یا محل این اهداف توضیحی نداد.
این مقام جمهوری اسلامی همچنین به نیروهای آمریکایی هشدار داد نیروی تازه‌ای وارد منطقه نکنند، از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور نکنند و با گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی جلسه برگزار نکنند. رضایی گفت تهران «به این اقدامات حمله خواهد کرد». مسیر جنوبی مورد اشاره او در امتداد سواحل عمان قرار دارد و آمریکا در ماه‌های گذشته کوشیده است با نظارت هوایی و نظامی، عبور کشتی‌ها از آن را تسهیل کند.
بر اساس کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره حقوق دریاها، کشتی‌ها و هواپیماهای همه کشورها در تنگه‌های مورد استفاده برای کشتیرانی بین‌المللی از حق «عبور ترانزیتی» برخوردارند و کشورهای ساحلی نباید مانع این عبور شوند. تهدید به حمله به کشتی‌ها یا مشروط کردن عبور آنها به تصمیم یک کشور ساحلی، با این اصل حقوقی تعارض دارد.
رضایی در بخش دیگری از سخنانش گفت راهبرد دفاعی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی پس از جنگ تغییر خواهد کرد. او با اشاره به انتصاب فرماندهان باتجربه گفت تهران آموخته‌های «یک سال گذشته» را در نبرد بعدی به کار خواهد گرفت و «جنگ آینده» با آنچه او «جنگ سوم» نامید متفاوت خواهد بود.
او همچنین از مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، تمجید کرد و مدعی شد که او با وجود از دست دادن اعضای خانواده‌اش، کشور را در جریان جنگ «قدرتمندانه» اداره کرده است. رضایی که پیش‌تر فرمانده سپاه پاسداران و مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی بود، به‌تازگی به دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب شده است. او اندکی پیش از انتصابش نیروهای آمریکایی را به وارد آمدن «تلفات جدی» تهدید کرده بود.
رضایی بدون ارائه مدرک گفت جنگ اخیر حدود هزار و ۲۰۰ نفتکش را از چرخه تجارت جهانی خارج کرده و موجب افزایش چند‌برابری هزینه حمل‌ونقل شده است. او همچنین مدعی شد دو سوم مردم آمریکا با «جنگ دونالد ترامپ علیه ایران» مخالف‌اند. این ارقام در جریان مصاحبه با منبع مستقل یا داده مشخصی پشتیبانی نشد.
سخنان رضایی نشان می‌دهد جمهوری اسلامی می‌کوشد کنترل تردد در تنگه هرمز را به اهرمی برای کاهش فشارهای آمریکا تبدیل کند. بااین‌حال، تهدید همزمان کشتیرانی، زیرساخت‌های جایگزین صادرات نفت، منافع اقتصادی آمریکا و کشورهای منطقه، خطر گسترش درگیری فراتر از تنگه هرمز را افزایش می‌دهد.
