رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعلام کرد با وجود حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای در ایران، جمهوری اسلامی همچنان بهاندازه کافی اورانیوم غنیشده با درصد بالا و دانش فنی لازم برای ساخت سلاح هستهای را در اختیار دارد.
گروسی شامگاه پنجشنبه ۱۵ آبان در مصاحبه با شبکه فرانس۲۴ گفت برنامه هستهای ایران در پی حملات اسرائیل و آمریکا به سایتهای نطنز، اصفهان و فردو «بهشدت آسیب دیده»، اما تهران همچنان آنقدر اورانیوم با غنای بالا و توان فنی در اختیار دارد که میتواند در آینده نزدیک چند سلاح هستهای تولید کند.
او افزود: «برای بازسازی آن پایه صنعتی و فناورانه، ایران به زمان نیاز دارد. کارشناسان تخمین میزنند این روند یک سال یا بیشتر طول بکشد.»
به گفته مدیرکل آژانس، بخش زیادی از مواد هستهای ایران همچنان در همان تاسیسات هدفقرارگرفته باقی ماندهاند و «این مواد به آنها امکان میدهد چند سلاح هستهای بسازند».
گروسی ادامه داد: «امروز فعالیتهای هستهای در ایران بسیار محدود شده است. نیروگاهی در جنوب دارند یا فعالیتهای دیگر... ایران در این لحظه هیچ غنیسازی انجام نمیدهد، ولی این بدان معنا نیست که در آینده نیز انجام نخواهد داد.»
او ۱۴ آبان نیز در گفتوگو با فایننشالتایمز هشدار داد حکومت ایران باید همکاری خود را با بازرسان سازمان ملل «بهطور جدی بهبود بخشد» تا از افزایش تنش با غرب جلوگیری کند.
۱۱ آبان، محمدجواد لاریجانی، مدیر پژوهشگاه دانشهای بنیادی، گفت جمهوری اسلامی نظریه جدیدی در جهان مطرح کرده که بر اساس آن، کشوری که میتواند «در کمتر از دو هفته بمب اتم داشته باشد، قاطعانه بمب نمیخواهد».
«تنها راهحل پایدار گفتوگو است»
گروسی در بخش دیگری از گفتوگو با فرانس۲۴، حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات اتمی ایران را «چرخشی چشمگیر از دیپلماسی بهسوی استفاده از زور» توصیف کرد و آن را عقبگردی از سالها مذاکره با جمهوری اسلامی دانست.
او تاکید کرد: «ما باید به دیپلماسی بازگردیم؛ زیرا تنها راهحل پایدار گفتوگو است، نه حمله و تخریب.»
مدیرکل آژانس گفت پس از جنگ ۱۲ روزه، همکاری تهران با بازرسان سازمان ملل بهشدت کاهش یافته است: «از آن زمان نتوانستهایم به وضعیت قبل بازگردیم. ایران قانونی داخلی تصویب کرده که میگوید باید همکاری با آژانس را محدود کنند.»
با این حال، گروسی افزود تماسها و مذاکرات فنی با تهران همچنان ادامه دارد و آژانس در تلاش است مسیر نظارت را از سر بگیرد.
۳۱ شهریور، ۷۰ نماینده مجلس در نامهای به روسای قوا و شورای عالی امنیت ملی خواستار آن شدند که با تغییر «فتوای» پیشین علی خامنهای و بهمنظور ایجاد «بازدارندگی»، جمهوری اسلامی اقدام به ساخت و نگهداری بمب اتمی کند.
رد ادعاها درباره نقش آژانس در حمله به ایران
گروسی در ادامه مصاحبه با فرانس۲۴، برخی اظهارات مبنی بر اینکه گزارش آژانس توجیهی برای حملات به ایران بوده را رد کرد و گفت: «گزارش ما هیچ نکته تازهای نداشت و متاسفانه بیش از اندازه سیاسی شد.»
گروسی همچنین گزارشها درباره تاثیر هوش مصنوعی بر نتیجهگیریهای آژانس را بیاساس خواند و توضیح داد: «نتیجهگیریهای ما به دست بازرسان انسانی انجام میشود، نه ماشینها. ما از ابزارهای هوش مصنوعی تنها برای پردازش بخشی از دادهها استفاده میکنیم، نه برای قضاوت درباره پایبندی کشورها به تعهداتشان.»
در ماههای اخیر و بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از گزارشهای گروسی انتقاد کردهاند؛ برخی او را «عامل موساد» نامیدند و حتی روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده خامنهای، خواستار اعدام او به اتهام «جاسوسی» برای اسرائیل شد.
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۲ خرداد حکومت ایران را بهدلیل «عدم ارائه توضیحات معتبر درباره وجود مواد هستهای اعلامنشده در چند سایت»، ناقض تعهدات خود دانست و با اکثریت آرا قطعنامهای علیه تهران تصویب کرد.
آژانس تاکید کرده است باید هرچه سریعتر بتواند فعالیتهای حیاتی راستیآزمایی خود در ایران را از سر گیرد، از جمله نظارت بر ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا که آخرینبار تنها چند روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه تایید شده بود.
گروسی هشدار داد: «اگر نتوانیم به بازرسیها بازگردیم، دید خود را نسبت به آنچه در برنامه هستهای ایران میگذرد، از دست خواهیم داد، و این برای کل نظام عدم اشاعه خطرناک است.»
وانگ چهارشنبه ۱۴ آبان اعلام کرد: «فرایند سیاسی کنونی برای حل مسئله هستهای ایران در بنبست قرار دارد و این به نفع جامعه جهانی نیست.»
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه چین، عراقچی در پاسخ به اظهارات وانگ گفت: «تهران مایل است بر پایه برابری و منافع متقابل، ارتباط و هماهنگی با همه طرفها را تقویت کند.»
با این حال عراقچی چهارشنبه در حاشیه هیات دولت گفت که در حال حاضر تهران برنامهای برای گفتوگو با کشورهای غربی ندارد که نیاز به واسطه داشته باشد.
او افزود: «در مذاکرات همیشه بحث موشکی و منطقه از سوی آمریکا مطرح شده و مواضع ما نیز همیشه روشن بوده است؛ اگر مذاکرهای در کار باشد فقط هستهای خواهد بود.»
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ۱۲ آبان در یک سخنرانی عمومی اعلام کرد تا زمانی که آمریکا از اسرائیل حمایت میکند و در منطقه پایگاههای نظامی دارد، همکاری تهران و واشینگتن «امکانپذیر نیست».
خامنهای گفت: «اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، اختلافی ذاتی و تقابل منافع دو جریان آمریکا و جمهوری اسلامی است.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده ۱۱ آبان در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس توافق با جمهوری اسلامی را «کلید صلح در خاورمیانه» خواند و افزود که حکومت ایران «خواهان توافق است، هرچند این را نمیگوید، احتمالا نباید هم بگوید، چون هیچ مذاکرهکننده خوبی چنین حرفی نمیزند».
خامنهای همچنین اول مهر در سخنانی مخالفت خود را با مذاکره با ایالات متحده تکرار کرد و گفت چنین مذاکرهای نهتنها سودی ندارد، بلکه میتواند «ضررهای جبرانناپذیری» به همراه داشته باشد.
او در پیامی ویدیویی که از صدا و سیما پخش میشد خطاب به مردم گفت: «مذاکره با آمریکا ضررهای بزرگی برای کشور دارد که برخی از آنها شاید جبرانناپذیر باشند.»
او دلیل این موضع را چنین توضیح داد: «این مذاکره فایدهای برای ما ندارد چون طرف آمریکایی پیشاپیش نتیجه مذاکرات را مشخص کرده است. آنها اعلام کردهاند که مذاکرهای را قبول دارند که نتیجهاش تعطیلی فعالیتهای هستهای و غنیسازی در ایران باشد.»
او در گفتوگویی با فایننشالتایمز که چهارشنبه ۱۴ آبان منتشر شد، گفت از زمان آغاز جنگ ایران و اسرائیل در ماه ژوئن، آژانس حدود ۱۲ بازرسی در ایران انجام داده اما اجازه دسترسی به مهمترین تاسیسات هستهای شامل فردو، نطنز و اصفهان - که در حملات آمریکا بمباران شدند - را دریافت نکرده است.
به گفته گروسی، در حالی که این حملات خسارت شدیدی به تاسیسات وارد کردهاند، سرنوشت ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی همچنان نامشخص است و این موضوع «احساس فزایندهای از نیاز به ازسرگیری بازرسیها» ایجاد کرده است.
او افزود: «ما میبایستی تا الان کار بازرسی را از سر میگرفتیم.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت هرچند این آژانس تلاش میکند روابط «پرفراز و نشیب» با ایران را با درک و خویشتنداری دنبال کند، تهران همچنان باید به تعهدات خود پایبند باشد.
او افزود: «نمیتوان گفت من عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای هستم و در عین حال به تعهدات آن عمل نکرد.»
گروسی نهم آبان نیز به شبکه العربیه گفت جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا، همکاری خود را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی محدود کرده: «نمیدانیم قدم بعدی ایران چیست اما از ازسرگیری همکاریها بیخبر نیستیم.»
یک روز پیش از آن، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با شبکه خبری الجزیره گفت گروسی به خوبی از «صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران» آگاه است و باید از «ابراز نظرات بیاساس» در خصوص برنامه هستهای تهران اجتناب کند.
این صحبتهای بقائی در واکنش به سخنان مدیر کل آژانس مبنی بر تحرکات در اطراف تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی و حضور محدود آژانس در ایران مطرح شد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۱۰ خرداد در گزارشی محرمانه اعلام کرد ایران پیشتر در سه مکان که مدتهاست تحت تحقیقات قرار دارند، فعالیتهای محرمانه هستهای انجام داده است.
هشدار درباره از دست رفتن نظارت
گروسی در بخش دیگری از گفتوگو با فایننشالتایمز تاکید کرد: «نمیتوان انتظار داشت آژانس بگوید چون جنگی رخ داده، شما در دستهبندی دیگری قرار میگیرید .... در غیر این صورت باید گزارش کنم که دید و نظارتم را نسبت به این مواد از دست دادهام.»
به گفته او، آژانس اکنون برای رصد تاسیسات بمبارانشده در ایران به تصاویر ماهوارهای متکی است.
او افزود که هنوز برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل بهدلیل اختلال در بازرسیها ضرورتی وجود ندارد اما: «همکاری باید بهطور جدی بهبود یابد.»
تهران پس از جنگ ۱۲ روزه اعلام کرد همکاری خود را با آژانس به حالت تعلیق درمیآورد و مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از گروسی و آژانس انتقاد کردند.
دیپلماتها و تحلیلگران نگرانند که اگر نگرانیها درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران برطرف نشود و پیشرفتی در مذاکرات میان واشینگتن و تهران برای حل بنبست برنامه هستهای حاصل نگردد، احتمال دارد اسرائیل حملات تازهای علیه جمهوری اسلامی انجام دهد.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبهای با شبکه الجزیره که مشروح آن ۱۲ آبان منتشر شد، گفت ذخایر اورانیوم با غنای بالا «زیر آوار مدفون است» و بار دیگر تاکید کرد تهران با دولت دونالد ترامپ درباره «غنیسازی صفر» و «توان موشکی» مذاکره نخواهد کرد.
او اعلام کرد جمهوری اسلامی برای «مذاکرات عادلانه و از موضع برابر و بر اساس قاعده برد-برد و منافع متقابل» کاملا آماده است.
این پرونده در شرایط کنونی به دسترسی کامل بازرسان، تعیین تکلیف ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنیشده و اراده سیاسی برای گفتوگو گره خورده است.
پیشرفت در این سه محور میتواند از تنش بکاهد اما تداوم ابهامها ممکن است خطر درگیری یا حملات تازه را دوباره بهمیان آورد.
