در ادامه تجمعات اعتراضی دانشجویان در ایران، جمعی از دانشجویان دانشگاه صنعتی خواجه نصیر در تهران، در دانشکده برق پردیس سیدخندان این دانشگاه تجمع کردند. همزمان گزارشهایی از افزایش حضور نیروهای امنیتی و افراد ناشناس لباسشخصی در این دانشگاه منتشر شده است.
بر اساس ویدیوهای منتشرشده در کانال تلگرامی «خبرنامه خواجهنصیر»، دانشجویان دانشگاه خواجهنصیر تهران در تجمع سهشنبه ۱۵ مهرماه خود شعارهایی چون «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» سردادند.
این دانشجویان در ادامه با صدور بیانیهای خواستار توقف و بازنگری سیاستهای کنونی در حوزه رفاه و خدمات دانشجویی شدند که بهگفته آنها بر زندگی و معیشت دانشجویان اثر منفی گذاشته است.
بازگرداندن سرویسهای رفتوآمد، کاهش قیمت و بهبود کیفیت غذای شبانه، بهبود شرایط رفاهی خوابگاهها، توقف برخوردهای امنیتی و پایان روند اخراج و تهدید دانشجویان معترض، بخشی از خواستههای مطرحشده در این بیانیه است.
این تجمع بهدنبال چهار شب اعتراض پیاپی در خوابگاه دانشگاه خواجهنصیر و طبق اعلام دانشجویان معترض، بهصورت مستقل و بدون وابستگی به هیچ تشکل دانشجویی شکل گرفت.
کانال «خبرنامه خواجهنصیر» از این تجمع بهعنوان بزرگترین تجمع دانشجویان این دانشگاه طی دو سال اخیر نام برد و نوشت جمعیتی عظیم از دانشجویان در محوطه دانشگاه گرد هم آمدند و با شعارهایی متحد، خواستههای خود را فریاد زدند.
بر اساس این گزارش، این تجمع که بیش از دو ساعت به طول انجامید، با «امتناع کامل دانشجویان از گفتوگو با هر مقام رسمی دانشگاه، برای نشان دادن بیاعتمادی به ساختارهای فرسوده و بیپاسخ» همراه بوده است.
این تشکل صنفی در ادامه نوشت: «آنچه امروز در خواجهنصیر رخ داد، فقط یک تجمع نبود؛ نشانهای از بیداری و همبستگی دانشجویان بود، نسلی که دیگر سکوت را انتخاب نمیکند.»
همزمان کانال تلگرامی «خبرنامه امیرکبیر» به نقل از منابع دانشجویی از حضور چند فرد لباسشخصی وابسته به وزارت اطلاعات در محوطه پردیس سیدخندان گزارش داد و نوشت این افراد بدون در اختیار داشتن کارت شناسایی رسمی یا لباس فرم حراست، اقدام به بررسی کارتهای دانشجویی و کنترل رفتوآمد دانشجویان کردند.
به نوشته این تشکل صنفی، با وجود فضای امنیتی حاکم، دانشجویان معترض همچنان بر ادامه اعتراضات خود تا تحقق خواستههایشان تاکید دارند و اعلام کردند که صدای اعتراض را خاموش نخواهند کرد.
در روزهای گذشته نیز دانشجویان معترض در برخی دیگر از دانشگاههای کشور در اعتراض به مواردی از جمله نابسامانیهای آموزشی و اعتراض به «حضور دانشجویان عراقی وابسته به حشدالشعبی و مزاحمتهای آنان برای دختران دانشجو» دست به تجمع زدند.
بر اساس ویدیوهای رسیده، دوشنبه ۱۴ مهر دانشجویان دانشگاه بوعلی همدان با همراهی گروهی از مردم برای اعتراض به «حضور دانشجویان عراقی وابسته به حشدالشعبی و مزاحمتهای آنان برای دختران دانشجو» تجمع کردند و خواستار اخراج آنها شدند.
معترضان همچنین شعارهایی چون «رضاشاه روحت شاد» و «ایرانی میمیرد، ذلت نمیپذیرد»، سردادند.
اعتراضات دانشجویان در حالی ادامه دارد که بنا بر گزارش سالانه هرانا، تنها در سال ۱۴۰۳ دستکم سههزار و ۷۰۲ تجمع اعتراضی و اعتصاب در حوزههای مختلف از جمله کارگری، صنفی، دانشجویی، محیطزیست و اندیشه و بیان در ایران ثبت شده است.
تجریشی سهشنبه ۱۵ مهر در مصاحبهای گفت از ۴۶۰ عضو هیاتعلمی، ۲۶ نفر بهطور کامل قطع همکاری کردهاند و «مطمئنا» دیگر به دانشگاه برنمیگردند.
علاوه بر آنها، ۱۳ نفر مامور به خدمت در دستگاههای دیگر هستند، هشت نفر مرخصی گرفتهاند و «گفتهاند برمیگردند» و پنج نفر در فرصتهای مطالعاتی موقت هستند و «بازمیگردند».
او ابراز نگرانی کرد اگر اقدام فوری انجام نگیرد، اساتید دانشگاهی آرامآرام به «بهانههای فرصت مطالعاتی یا مرخصی بدون حقوق» به خارج از کشور میروند و دیگر بازنمیگردند.
بهگفته سرپرست دانشگاه صنعتی شریف، تعداد زیادی نیز چون «شرایط برای آنها فراهم نیست» بهعنوان فرصت مطالعاتی ایران را ترک میکنند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، بارها در موضوع مهاجرت نخبگان انگشت اتهام را به سوی قشر تحصیلکرده نشانه رفته و نقش حاکمیت را نادیده گرفته است.
پزشکیان ۲۰ شهریور نظام آموزشی را بابت موج مهاجرت جوانان و نخبگان از کشور مقصر دانست و گفت: «مدارسی که امروز ساختهایم، بهجای تربیت انسانهای جامعنگر، افرادی تکبعدی و مغرور پرورش دادهاند.»
در سالهای اخیر، روند فزاینده مهاجرت جوانان و نخبگان از کشور نگرانیهای گستردهای برانگیخته است.
پیشتر در سوم فروردین، محمد جلیلی، رییس مرکز جذب اعضای هیاتعلمی وزارت بهداشت، هشدار داد خروج اساتید به دانشگاههای مادر کشور رسیده است.
تجریشی با اشاره به رشد مهاجرت اعضای هیات علمی، گفت وقتی حقوقها متناسب با تورم افزایش نیافت، «مشکلات جدی» شکل گرفت؛ دولتهای پیشین نیز با این تحلیل که افزایش حقوق اساتید به بالا رفتن حقوق قضات، معلمان و نیروی انتظامی منجر میشود، از این اقدام خودداری کردند.
بهگفته سرپرست دانشگاه شریف، خروج ۲۶ استاد مستقیما بر بنیه علمی اثر میگذارد؛ چراکه هر عضو هیاتعلمی سالانه بهطور متوسط پنج مقاله منتشر میکند و از دست رفتن ۲۶ نفر یعنی «۱۳۰ مقاله کمتر در سال».
او افزود با کاهش اعضای هیاتعلمی، کلاسها با نیروی کمتری برگزار میشود و «وقتی یک نفر میرود، دیگران نیز به مهاجرت ترغیب میشوند».
پیشتر بهرام صلواتی، پژوهشگر و مدیر پیشین رصدخانه مهاجرت ایران، هشدار داده بود برای نخستین بار در تاریخ کشور، شمار دانشجویان ایرانی مهاجر به بیش از ۱۰۰ هزار نفر رسیده و از این میان، تنها یک درصد به ایران برمیگردند.
حسین رفیعی سهشنبه ۱۵ مهر در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با اعلام این موضوع که در ششماهه اخیر «تلاش کردهایم تا تبلیغ دینی را بهصورت هدفمند، علمی و مبتنی بر نیازهای واقعی جامعه پیش ببریم»، گفت: «شبکه انسانی تبلیغی کشور اکنون بهصورت مویرگی در سراسر شهرها و روستاها فعال است.»
او با طرح این ادعا که «شاید کمتر نهادی همچون حوزه چنین شبکه انسانی گستردهای داشته باشد»، افزود: «در صورت نیاز، میتوانیم تمام مبلغان امین، هجرت، تماموقت، ساعتی و حتی مبلغان اینترنتی را در لحظه فراخوان کنیم.»
رفیعی در سخنان خود به محتوای تبلیغات انجام گرفته از سوی ۴۲ هزار آخوند اعزام شده به روستاها و شهرها اشاره نکرد. اما مرتضی استقامت، مسئول کمیته تبلیغ ستاد مرکزی اربعین ۱۴ مرداد اعلام کرده بود «برای مراسم پیادهروی اربعین، مبلغانی از حوزه علمیه اعزام میشوند که به زبانهای فارسی، اردو، انگلیسی، اسپانیایی، ترکی، عربی و غیره به تبلیغ دینی خواهند پرداخت.»
پیشتر سلمان شاکری، رییس حراست حوزه علمیه خراسان، هفتم مهر با اشاره به فعالسازی مکانیسم ماشه علیه جمهوری اسلامی، آن را «بیش از هر چیز، یک جنگ روانی و رسانهای» و «فرصتی برای تقویت امید» مردم توصیف کرده بود.
همچنین محمود محمدیشاهرودی، رییس سازمان بسیج اساتید و طلاب خراسان رضوی، ۲۱ شهریور گفته بود دشمن برای نفوذ در حوزههای علمیه «اعتبار تخصصی» اختصاص داده است «تا عالمان و روحانیونی تربیت شوند که انقلابی نباشند.»
او افزوده بود: «حفظ عقاید نسل جوان و ارتباط با این نسل در فضای مجازی، جلوگیری از نفوذ، نگه داشتن مردم پای کار انقلاب و افزایش تابآوری و امیدآفرینی در جامعه از وظایف مهم روحانیت است.»
به گفته محمدیشاهرودی، مکانیسم ماشه «تحریم تازهای به همراه ندارد» و «با روشنگری و جهاد تبیین، میتوان این تهدید روانی را به فرصتی برای تقویت ایمان، امید و استقامت» تبدیل کرد.
در این حال، تاکید مقامات جمهوری اسلامی بر لزوم حضور بیشتر روحانیون در بخشهای مختلف انتقادهای بسیاری را به ویژه در شبکههای اجتماعی به همراه داشته است. در این ارتباط، هاشم حسینیبوشهری، رییس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سهشنبه ۱۵ مهر گفت: «کشوری که بیش از ۴۶ سال از انقلاب آن گذشته و پیوسته روحانیت پای کار ثابت آن بوده است، میگویند وجود روحانیت چه فایدهای دارد؟»
تلاش حکومت برای «اسلامی سازی آموزش و پرورش»
به گزارش خبرگزاری حوزه، رفیعی در بخشی از سخانش به آنچه محدودیت بودجه نامید، اشاره کرد و گفت: «طرح قرارگاه خاتمالاوصیا و طرح جهاد تبیینی در آموزش و پرورش توسط مربیان امین در حال اجراست و هماهنگی میان نهادهای حوزوی در این زمینه رو به گسترش است.»
در همین ارتباط، مصطفی ترابی، مدیر گروه تبلیغی مذهبی و مبلغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۳۱ شهریور با تاکید بر تربیت کودکان به عنوان «خروجیهای خوب برای نظام و انقلاب» گفته بود که طلاب و مبلغان برنامههایی از جمله اردو، جشن تولد و «شبی در مدرسه» برای دانشآموزان اجرا میکنند.
او افزوده بود: «سعی کردهایم که محیط مسجد را برای کودکان و نوجوانان جذاب کنیم. به همین منظور، گیمنت و مهد کودک و پیش دبستانی و اتاق بازی و کتابخانه در مسجد راهاندازی کردهایم.»
در سالیان اخیر، فعالیت مذهبی حکومت در مدارس از جمله با استخدام و به کار گیری بیش از ۲۵ هزار طلبه تشدید شده است.
سایت خبرآنلاین در گزارشی در اول مهر سال گذشته این روند را «اسلامی سازی آموزش و پرورش» نامید و نوشت: «حضور طلبهها در مدارس از معلم پرورشی فراتر رفته و آنها در چارچوب قرار داد معین کار در اکثر رشتهها از زبان فارسی و انگلیسی تا علوم تجربی و انسانی به تدریس میپردازند.»
محمد حاجابوالقاسم دولابی، مشاور ابراهیم رئیسی، رییسپیشین دولت جمهوری اسلامی، ۱۸ بهمن ۱۴۰۲ گفته بود که «۲۵ هزار مدرسه ما مشمول طرح امین هستند که روحانیت در این مدارس حضور پیدا کرده و سعی میکنند در راستای ارتقای فرهنگی و دینی کشور نقش ایفا کنند.»
حضور گسترده روحانیون در مدارس انتقادهایی را به همراه داشته است. رحیم عبادی، معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش، ۲۶ دی ۱۴۰۲ درباره استخدام و بهکارگیری روحانیون در مدارس گفت: «این بدعت بسیار خطرناکی است که آموزش و پرورش را به دست روحانیون و حوزههای علمیه بسپاریم.»
او در مصاحبه با سایت جماران افزود: «این کار عواقب بسیار بدی خواهد داشت.»
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران نیز ۲۸ دی ۱۴۰۲، در بیانیه ای نسبت به آنچه «عوارض حضور روحانیون در مدارس و ادامه سیاست آموزش ایدئولوژیک» از سوی حکومت نامید، هشدار داد.
این تشکل سراسری معلمان تاکید کرد که «ساختار آموزشی برای حکومت مستقر، صرفا تا جایی محل توجه است که سربازانی برای پیشبرد اهداف سیاسی - ایدئولوژیک حکومت تربیت کند.»
در بخشی از بیانیه با اشاره به حضور چشمگیر نهاد روحانیت در همه حوزههای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی، نظامی و حتی صنعتی آمده بود: «استخدام گسترده روحانیون در آموزش و پرورش و سیاست جایگزینی آخوند به جای معلم در مدارس، یک حرکت ارتجاعی به مکتب خانههای دهه ۳۰ است که همه دستاوردهای آموزش و پرورش در ۱۰۰ سال اخیر را به باد میدهد.»
با این همه، مقامات جمهوری اسلامی از حضور روحانیون در مدارس دفاع کردهاند. از جمله علی لطیفی، رییس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، ۳۱ اردیبهشت در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا ادعا کرد که در چند سال اخیر، «روند جذب افراد در آموزش و پرورش بر اساس مهارتها و شایستگیهای آنان بوده و امتیاز خاصی برای طلبهها یا روحانیون در نظر گرفته نشده است.»
گاردین سهشنبه ۱۵ مهر در گزارشی به جدال رییسجمهوری آمریکا با رییسجمهوری ونزوئلا پرداخت و نوشت برخی ناظران بر این باورند که کارزار ضد مواد مخدرِ ترامپ درواقع «پوششی» برای برکناری نیکلاس مادورو است.
فیل گانسون، تحلیلگر گروه بحران مستقر در کاراکاس، به این روزنامه گفت تردید دارد که ترامپ برنامهای فوری برای هدف گرفتن پایگاه نظامی که گمان میرود مادورو در آن سکونت دارد (فورت تیونا) داشته باشد.
با اینحال گانسون معتقد است بمباران تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه، رهبران ونزوئلا را واقعا به هراس انداخته است.
مادورو اخیرا در نامهای به ترامپ تلاش کرد اوضاع را آرام کند و نوشت: «با کمال احترام از شما، آقای رییسجمهور، دعوت میکنم صلح را از طریق گفتوگوی سازنده و تفاهم متقابل در سراسر نیمکره ترویج کنید.»
به گفته گانسون، کاری که ترامپ با جمهوری اسلامی کرد برای سیاستمداران ونزوئلایی یک زنگ خطر بود.
او افزود: «بسیاری از تحلیلگران فکر میکردند چنین اتفاقی نمیافتد... اما آمریکا انجامش داد و ایرانیها هیچ واکنشی نشان ندادند. به گمانم این برای چاویستاها کاملا هوشیارکننده بود.»
فکر مداخله آمریکا در ونزوئلا، برای برخی از مخالفان سیاسی مادورو که برای پایان یافتن ۱۲ سال حکومتش بیقرارند، خوشایند است؛ حکومتی که طی آن اقتصاد و دموکراسی ونزوئلا فروپاشید و میلیونها نفر به خارج از کشور گریختند.
ماریا کورینا ماچادو، سیاستمدار برجسته محافظهکار و از رهبران حزب اصلی مخالف مادورو، با حمایت از راهبرد ترامپ گفته بود طرفدار این ایده است که آمریکا «ساختار جنایتکارانه» کنونی ونزوئلا را از هم بپاشد.
لئوپولدو لوپس، رهبر تبعیدی مخالفان، هم گفته است جنبش آنها از «هر سناریویی که کمکی به گذار ونزوئلا به دموکراسی باشد» حمایت میکند.
رابرت ایون الیس، کارشناس آمریکای لاتین که در دولت نخست ترامپ درباره سیاست ونزوئلا به وزارت خارجه مشاوره میداد، شانس مخالفان برای برآورده شدن خواستهشان را «پنجاهـپنجاه» ارزیابی کرد.
به گفته او، ناکامی ترامپ در برکنار کردن مادورو با کارزار «فشار حداکثری» در دور نخست ریاستجمهوریاش، احتمال اینکه رییسجمهوری آمریکا اکنون بکوشد کار را تمام کند بیشتر کرده است.
ایون الیس احتمال وقوع حمله بزرگ «چندشاخه» آمریکا را هم منتفی ندانست؛ حملهای که در آن جنگندههای اف-۳۵ سامانههای پدافندی ونزوئلا را منهدم و سپس مادورو را دستگیر و به آمریکا منتقل کنند.
تنشهای آمریکا و ونزوئلا از اواسط مرداد که ترامپ دستورالعمل محرمانهای را برای مجاز کردن اقدام نظامی علیه کارتلهای مواد مخدر آمریکای لاتین امضا کرد، شدت گرفت.
ترامپ همان زمان مادورو را «یک فراری و تروریست مواد مخدر» خواند و برای دستگیریاش ۵۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرد.
او همچنین تفنگداران دریایی و ناوهای جنگی را در آبهای کارائیبِ ونزوئلا مستقر و دستور دستکم چهار حمله علیه قایقهای مظنون به قاچاق مواد مخدر را صادر کرده که به کشتهشدن دستکم ۲۱ نفر انجامیده است.
هفته گذشته ترامپ باز هم سطح تنش را بالا برد و اعلام کرد علیه کارتلهای مواد مخدر «درگیری مسلحانه غیربینالمللی» برقرار است و اعضای این کارتلها «جنگجویان غیرقانونی» بهشمار میآیند.
ترامپ پیشتر در سازمان ملل قاچاقچیهای مواد مخدر ونزوئلایی را «دشمنان تمام بشریت» خواند و وعده داد چنین «اوباش تروریستی» را «از صفحه روزگار محو» کند.
با افزایش تنشها میان دو کشور در نخستین روزهای شهریور مادورو بارها آمریکا را به دنبال کردن سیاست تغییر رژیم ونزوئلا از طریق تهدید نظامی متهم کرده است.
فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمها از جمله علیه بانکهای ایرانی، امکان تراکنش مالی شهروندان ایران را دچار محدودیتهای گسترده کرده است.
وزارت خارجه آلمان سهشنبه ۱۵ مهر به ایراناینترنشنال گفت تحریمهایی که اکنون علیه جمهوری اسلامی اعمال شدهاند، محدودیتهایی در بخش مالی را هم شامل میشوند. با این حال، این محدودیتها موارد استثنایی، آستانههایی مشخص یا امکان صدور مجوز را نیز در نظر گرفتهاند.
بر اساس این بیانیه، تراکنشهایی مانند انتقال پول به اشخاص ایرانی در حجم محدود و برخی تراکنشهای خصوصی، مجاز هستند.
همچنین دولت فدرال آلمان برای اجرای تحریمها و بررسی چالشهای احتمالی مرتبط با آن، بهطور منظم با بخشهای اقتصادی در ارتباط است.
به گفته وزارت خارجه آلمان، اقدامات احتمالی دیگری که بانکها یا سایر نهادهای خصوصی به ابتکار خود انجام میدهند، لزوما مبنای حقوقی در چارچوب تحریمها ندارند.
با پایان مهلت ۳۰ روزهای که در سازوکار مکانیسم ماشه قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل پیشبینی شده بود، از ساعت ۳:۳۰ بامداد یکشنبه ششم مهر به وقت ایران، همه تحریمهای پیشین این نهاد جهانی علیه جمهوری اسلامی دوباره برقرار شد.
در روزهای گذشته آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی و ترکیه در چارچوب این مکانیسم، تحریمهایی را علیه دهها فرد و نهاد ایرانی اعمال کردند.
بر اساس بیانیه اتحادیه اروپا، تدابیر بازاعمالشده شامل ممنوعیت سفر و مسدود شدن داراییها برای افراد و نهادهای مرتبط و تحریمهای اقتصادی و مالی در بخشهای تجاری، بانکی و حملونقل است.
در بخش مالی، داراییهای بانک مرکزی ایران و بانکهای عمده تجاری مسدود و دسترسی آنان به منابع مالی اروپا قطع میشود.
یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان، ۱۱ مهر در مصاحبهای بازگشت تحریمها علیه تهران را «اجتنابناپذیر» خواند و اطمینان داد «تحریمهای جدید» اقتصاد جمهوری اسلامی را «بهشدت» تحت فشار قرار خواهد داد.
او رویکردهای جمهوری اسلامی را «پرهزینه و اشتباه» توصیف کرد که ضربه اصلی آن به مردم ایران وارد میشود.
با اینحال او و دیگر مقامهای اروپایی در روزهای گذشته تاکید کردهاند با وجود فعالسازی مکانیسم ماشه، پیشنهاد اروپا برای ازسرگیری مذاکرات با جمهوری اسلامی و تداوم دیپلماسی، همچنان روی میز است.
