عفو بینالملل با انتشار نامهای سرگشاده به وزیر کشور جمهوری اسلامی خواستار اقدام فوری برای بازگرداندن افغانستانیهای اخراجشده از خاک ایران شد. بر اساس اعلام این سازمان، بیش از یک میلیون افغانستانی از جمله متولدان ایران، در ماههای اخیر بهطور اجباری به افغانستان بازگردانده شدند.
عفو بینالملل چهارشنبه هشتم مرداد اعلام کرد در «کمپین اخراج غیرقانونی» افغانستانیها از ایران که مقامات جمهوری اسلامی به راه انداختهاند و پس از درگیریها بین اسرائیل و جمهوری اسلامی شدت گرفته، میلیونها نفر از جمله زنان و دخترانی که باید بهعنوان پناهنده شناخته شده و نباید به افغانستان بازگردانده شوند، در معرض خطر قرار دارند.
این نهاد حقوق بشری تاکید کرد افغانستان کنونی، کشوری است «که طالبان در آن مرتکب جنایت علیه بشریت از طریق آزار و اذیت جنسیتی علیه زنان و دختران میشود».
وزارت مهاجرین و عودت کنندگان طالبان اعلام کرده که جمهوری اسلامی ایران در سه ماه گذشته دستکم یک میلیون و ۸۰۰ هزار مهاجر افغان را اخراج کرده است.
به گفته طالبان، در جریان سال جاری ۱۸۴ هزار و ۴۵۹ افغان نیز از پاکستان بهطور اجباری به افغانستان بازگردانده شدهاند.
پیش از این در ۲۷ تیر، کارشناسان سازمان ملل خواستار توقف بازگرداندن اجباری پناهجویان از ایران و پاکستان شدند.
به گفته این کارشناسان، از آغاز سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار افغانستانی از این دو کشور (ایران و پاکستان) به افغانستان بازگشتهاند یا به اجبار بازگردانده شدهاند؛ از جمله بیش از ۴۱۰ هزار نفر که تنها از سوم تیر به بعد از ایران اخراج شدهاند.
نامه عفو بینالملل به وزیر کشور
عفو بینالملل با انتشار نامهای خطاب به اسکندر مومنی، وزیر کشور در دولت مسعود پزشکیان، از مخاطبان خود خواست تا یک درخواست مشابه به زبان خود بنویسند یا از این نامه نمونه استفاده کنند.
در این نامه ضمن ابراز نگرانی از «اخراجهای دستهجمعی و بیسابقه بیش از یک میلیون افغانستانی توسط مقامات ایرانی، از جمله کودکان بدون همراه و جدا شده از خانواده، پناهندگان و متقاضیان پناهندگی، افراد متولد ایران از والدین افغان و افغانستانیهایی که دههها در ایران زندگی کردهاند»، آمده است: «این کمپین اخراج غیرقانونی شامل یورش به منازل، بازرسیهای خیابانی، دستگیریهای خودسرانه و بازگرداندن اجباری افرادی شده که فقط لباس تن خود را به همراه داشتند.»
عفو بینالملل افزود: «مقامات ایرانی استفاده از لحن غیرانسانی علیه افغانستانیها را تشدید کردهاند که باعث تشویق نفرتپراکنی و جرائم ناشی از نفرت شده است. همچنین افغانستانیها، از جمله کودکان را از حقوق اجتماعی-اقتصادی، از جمله تحصیل ابتدایی و متوسطه و خدمات بهداشتی، محروم کردهاند.»
عفو بینالملل ضمن اینکه خواهان توقف فوری اخراجهای دستهجمعی افغانستانیها از ایران شده، خواسته که به «همه افغانستانیهای مقیم ایران» مجوز اقامت داده شود: «همچنین هر فردی که صرفا به دلیل هویت افغانستانی یا تابعیت افغانستان بازداشت شده، باید فورا آزاد شود.»
عباس عراقچی، پنجشنبه ۹ مرداد در مصاحبه با روزنامه فایننشالتایمز گفت: «آنها باید توضیح دهند چرا در میانه مذاکرات به ما حمله کردند، و باید اطمینان دهند که [در گفتوگوهای آینده] دست به چنین کاری نخواهند زد. و آنها باید خسارتی را که به ایران وارد کردهاند، جبران کنند.»
او افزود: «مسیر مذاکره باریک است اما غیرممکن نیست. من باید مسئولان بالادست خود را قانع کنم که اگر وارد مذاکره شویم، طرف مقابل با ارادهای جدی برای دستیابی به یک توافق بُرد-بُرد پای میز خواهد آمد.»
در سخنان عراقچی به رقم خسارتی که جمهوری اسلامی از ایالات متحده مطالبه میکند، اشارهای نشده است.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، هفتم مرداد در سخنرانی خود به مناسبت چهلم کشتهشدگان جنگ اخیر، بهصورت تلویحی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران تاکید کرد و گفت ملت ایران «دین و دانش» خود را رها نمیکند.
عراقچی: آمریکا باید گامهای اعتمادساز بردارد
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در ادامه مصاحبه خود با فایننشالتایمز اعلام کرد حین جنگ ۱۲ روزه و پس از آن، با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، در تماس بوده است.
عراقچی گفت ویتکاف کوشیده او را متقاعد کند که رسیدن به توافقی «برد-برد» امکانپذیر خواهد بود و به همین دلیل، پیشنهاد از سرگیری گفتوگوهای تهران و واشینگتن را مطرح کرده است.
او افزود: «پیام من [به ویتکاف] چندان پیچیده نیست. گفتم تجاوز اخیر ثابت کرد برای برنامه هستهای ایران راهحل نظامی وجود ندارد اما میتوان به راهحلی از طریق مذاکره دست یافت.»
عراقچی تاکید کرد که جمهوری اسلامی به «اقدامات واقعی اعتمادساز» از سوی ایالات متحده نیاز دارد.
در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و همچنین احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی آلمان، فرانسه و بریتانیا، موسوم به تروئیکای اروپایی، بالا گرفته است.
شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی تهدید کردهاند در صورت فعالسازی مکانیسم ماشه، طرح خروج تهران از پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی (انپیتی) در دستور کار قرار خواهد گرفت.
عراقچی: جنگ بر مخالفتها با مذاکره در درون حاکمیت دامن زده است
فایننشالتایمز در گزارش خود نوشت عراقچی در مصاحبه با این رسانه، برای نخستین بار هدف قرار گرفتن تاسیسات هستهای اصفهان در حمله آمریکا را تایید کرد.
جمهوری اسلامی چند روز پیش از آغاز جنگ، در واکنش به قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی از آغاز غنیسازی در این تاسیسات خبر داده بود.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در همین رابطه به فایننشالتایمز گفت: «تا جایی که من اطلاع دارم، مقدمات [غنیسازی] فراهم شده بود اما در زمان حمله، [سایت اصفهان] فعال نبود.»
عراقچی بر «صلحآمیز» بودن برنامه اتمی تهران تاکید کرد و افزود جنگ اخیر باعث افزایش مخالفتها با مذاکره در درون حاکمیت در ایران شده، بیاعتمادی به دونالد ترامپ را افزایش داده و به همین دلیل، برخی مقامهای حکومت خواستار «تسلیحاتی شدن» برنامه هستهای جمهوری اسلامی شدهاند.
او ادامه داد: «احساسات ضد مذاکره بسیار شدید است. مردم به من میگویند: "دیگر وقتت را تلف نکن، فریب آنها را نخور ... اگر هم سر میز مذاکره بیایند، فقط برای پنهان کردن نیات واقعیشان است".»
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، هفتم مرداد اعلام کرد کشورهای اروپایی در مذاکرات استانبول بهدنبال تمدید ششماهه مهلت استفاده از مکانیسم ماشه بودند اما جمهوری اسلامی این پیشنهاد را نپذیرفت.
رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی اکنون به ندرت در انظار عمومی ظاهر میشود و خطبههایی که روزگاری طولانی و پر جزئیات بودند، به بیاناتی کوتاه و کلی محدود شدهاند. این کاهش حضور فعال، در کنار بحرانهای فزاینده داخلی، موجب شده که ناظران در داخل و خارج از نظام جمهوری اسلامی درباره تداوم رهبری او و سناریوهای جانشینی به گمانهزنی بپردازند.
تلاش برای بازسازی چهره نظام
اکونومیست مینویسد که خامنهای، برای کاهش نارضایتی عمومی و انحراف از مطالبات سیاسی، تلاش دارد ساختار دینی نظام را در پوشش ملیگرایی بازتعریف کند. به عنوان نمونه، در مراسم عاشورا در تیرماه امسال، به جای قرائت دعا، سرود «ای ایران» که پیش از انقلاب اسلامی محبوب بود اما سالها ممنوع شده بود، از بلندگوهای رسمی پخش شد.
از سوی دیگر، با اغماض در برابر پخش سریالهایی نظیر نسخه ایرانی «جزیره عشق» و تضعیف اجبار حجاب در برخی مناطق پایتخت، نظام تلاش میکند ظاهری از تساهل اجتماعی به نمایش بگذارد؛ در حالیکه این سیاستها در واقع ابزاری برای کاهش مطالبات اساسی مردم برای تغییر ساختار قدرت است. همزمان، سرکوب سیاسی ادامه دارد؛ شمار اعدامها افزایش یافته و خبری از عفو وعدهدادهشده برای زندانیان سیاسی نیست.
سایه سپاه، رقابت سیاسی و بحران مشروعیت
اکونومیست با اشاره به افزایش نفوذ سپاه پاسداران مینویسد که در جریان حملات اسرائیل، خامنهای مسئولیتهای کلیدی را به فرماندهان نظامی واگذار کرد و این امکان را فراهم آورد که کشور بهسمت یک دولت نظامی حرکت کند. اما سپاه نیز با چالشهایی نظیر فساد داخلی، شکافهای درونساختاری و نفوذ اطلاعاتی اسرائیل مواجه است.
در همین حال، چهرههایی چون مسعود پزشکیان، رئیسدولت فعلی، بهدنبال گفتوگو با اپوزیسیون و بازگرداندن تبعیدیها هستند. اما جایگاه ضعیف او در ساختار قدرت و نارضایتی مردم از قطعی برق و آب، سقوط ارزش ریال و بحران اقتصادی، او را فاقد اعتبار لازم برای پیشبرد اصلاحات کرده است.
دو رئیسجمهوری سابق، محمود احمدینژاد و حسن روحانی، نیز بهدنبال بازگشت به صحنه سیاسی هستند. اکونومیست اشاره میکند که روحانی ممکن است چشم به رهبری جمهوری اسلامی داشته باشد، در حالیکه علی لاریجانی نیز در قامت رئیسجمهوری اجرایی عمل میکند و اخیراً در سفری به مسکو با پوتین دیدار داشته است.
صداهای معترض، فشارهای داخلی و انزوای خارجی
در ۱۱ ژوئیه، میرحسین موسوی، نخستوزیر پیشین، با انتشار بیانیهای خواستار تدوین قانون اساسی جدید شد؛ اقدامی که صدها روشنفکر ایرانی از آن حمایت کردند. اما بسیاری از جوانان ایرانی خواهان تغییراتی اساسی هستند که هیچیک از چهرههای گذشته یا حال، حتی مخالفان سالخورده، در آن نقش نداشته باشند.
در حوزه سیاست خارجی نیز [حکومت] ایران از جاهطلبیهای منطقهای عقبنشینی کرده و تمرکز خود را بر بقای نظام گذاشته است. برخی تندروها خواهان حرکت سریع به سمت ساخت بمب اتمیاند، در حالیکه دیگران چشم به کمکهای احتمالی چین یا روسیه دارند؛ کمکهایی که بهنظر میرسد یا ناکافیاند یا خیلی دیر خواهند رسید.
در این میان، ایالات متحده همچنان بازیگر کلیدی باقی مانده است. اکونومیست مینویسد که مشارکت ترامپ در جنگ اسرائیل علیه حکومت ایران، تهران را نگران کرده و مذاکرات هستهای را متوقف ساخته است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرده که [حکومت] ایران برای ازسرگیری مذاکرات آمادگی دارد.
آینده بدون رهبری روشن؟
اکونومیست در پایان هشدار میدهد که اگرچه توافق احتمالی با آمریکا میتواند تحریمها را لغو و مسیر بازگشت سرمایه خارجی را هموار کند، اما نبود یک رهبر مقتدر یا دارای چشمانداز برای تصمیمگیری، ایران را در آستانه دورهای از سردرگمی و بیثباتی قرار داده است. مردم خواهان تغییرند، اما بهنظر میرسد دیگر رهبری که قادر باشد این مسیر را هدایت کند، در قدرت نیست.
در دو بیانیه جداگانه که از سوی وزارت خزانهداری و وزارت خارجه آمریکا منتشر شده، مجموعهای از تحریمها علیه اشخاص و نهادهای مرتبط اعمال شد.
بر اساس بیانیه چهارشنبه ۸ مرداد وزارت خارجه آمریکا، ۲۰ نهاد فعال در تجارت نفت، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران تحت تحریم قرار گرفتهاند. همچنین ۱۰ فروند کشتی نیز به عنوان داراییهای مسدودشده معرفی شدهاند.
بزرگترین بسته تحریمی سالهای اخیر آمریکا علیه شبکه دریایی خانواده شمخانی
همزمان وزارت خزانهداری آمریکا نیز چهارشنبه در اقدامی بیسابقه از اعمال تحریم علیه بیش از ۵۰ فرد و نهاد و شناسایی بیش از ۵۰ کشتی متعلق به شبکهای گسترده تحت مدیریت محمدحسین شمخانی، پسر علی شمخانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی، خبر داد؛ اقدامی که بنا بر اعلام واشینگتن، بزرگترین بسته تحریمی ایرانمحور از زمان اجرای سیاست فشار حداکثری دولت ترامپ محسوب میشود.
شبکهای پیچیده برای دور زدن تحریمها و انتقال نفت ایران و روسیه
به گفته وزارت خزانهداری، محمدحسین شمخانی با استفاده از نفوذ پدرش در سطوح عالی حکومت ایران، امپراتوری عظیم حملونقل دریایی شامل نفتکشها و کشتیهای کانتینربر تأسیس کرده و از طریق دهها شرکت پوششی در امارات، سوئیس، ترکیه، قبرس، سنگاپور، پاناما، جزایر مارشال، سنت وینسنت، لیبریا و دیگر نقاط جهان، نفت ایران و روسیه را به خریدارانی که بیشترشان چینی هستند منتقل کرده است.
این شبکه میلیاردها دلار درآمد غیرقانونی کسب کرده و با استفاده از شرکتهایی مانند «اسامسی دیامسیسی مارویس» در امارات و «اوشن لئونید اینوستمنتس» در دبی، سوئیس و سنگاپور، این درآمدها را پولشویی کرده است. صندوق «اوشن لئونید» تحت مدیریت «ایو لئون اگنس دماسور» و مالکیت شرکت «او انرژی کامیدیتیس دیامسیسی»، در مرکز عملیات مالی این شبکه قرار دارد.
نقش شرکتهای دریایی و ثبتشده در مناطق آزاد
بخش قابل توجهی از کشتیهای این شبکه توسط شرکتهایی مانند «آرمادا گلوبال شیپینگ»، «پرووینگ شیپینگ اسای»، «فرکتال مارین»، «کریوس شیپینگ»، «دیامسیسی»، (سوئیس)، و «تئودور شیپینگ الالسی» (امارات) اداره میشوند. بسیاری از این شرکتها با ایجاد لایههای متعدد از مالکیت صوری و تغییر مکرر مدیران و پرچم کشتیها، هویت واقعی مالک را پنهان میکنند. برخی کشتیها مانند «بیگلی» و «ایس» هنگام بارگیری در بنادر ایران سیستم موقعیتیاب خود را خاموش کردهاند یا اطلاعات بارنامه را تغییر دادهاند.
صدور پاسپورت دومینیکا و استفاده از نامهای مستعار
محمدحسین شمخانی با استفاده از نامهای مستعار «اچ»، «هکتور» و «هوگو هایک» که در گذرنامه صادرشده از دومینیکا ثبت شده، بطور مستقیم در مدیریت این شبکه مشارکت دارد. او علاوه بر مدیریت شرکت «مارویز» در تهران، با بهرهگیری از هویتهای جعلی و پاسپورتهای خارجی، مسیرهای تجاری را طوری طراحی کرده که ارتباط با جمهوری اسلامی پنهان بماند.
انتقال پهپاد و تسلیحات در برابر نفت روسیه
در گزارشی جداگانه، وزارت خزانهداری تایید کرده که برخی شرکتهای این شبکه مانند «کریوس شیپینگ» در سال ۲۰۲۴ در انتقال قطعات پهپاد و تجهیزات دوکاربرده از ایران به روسیه در ازای دریافت محمولههای نفتی مشارکت داشتهاند. این اقلام سپس به خریداران خارجی فروخته شده و سود آن مستقیم به شبکه شمخانی بازگشته است.
شناسایی و توقیف بیش از ۵۰ کشتی
وزارت خزانهداری آمریکا فهرستی از کشتیهای توقیفشده منتشر کرده که شامل کشتیهایی با پرچمهای پاناما، لیبریا، تانزانیا، سنت وینسنت، کومور، سنت کیتس، سن مارینو و دیگر کشورهاست. کشتیهایی مانند «اورانوس»، «امنی»، «سیمبا»، «بیگلی»، «وانی»، «زاله»، «یوگ»، «مهادف» و «زانته» بخشی از این ناوگان هستند.
موج تازه تحریمهای همزمان توسط وزارت خارجه آمریکا
همزمان با تحریمهای وزارت خزانهداری، وزارت خارجه آمریکا نیز روز چهارشنبه ۸ مرداد در بیانیهای اعلام کرد ۲۰ نهاد فعال در تجارت نفت، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران را هدف تحریم قرار داده و ۱۰ فروند کشتی را بهعنوان داراییهای مسدودشده شناسایی کرده است.
این تحریمها در چارچوب فرمان اجرایی ۱۳۸۴۶ و در راستای مقابله با درآمدهای انرژی جمهوری اسلامی اعمال شدهاند؛ درآمدهایی که بنا بر اعلام واشینگتن، برای حمایت از گروههای تروریستی در منطقه و سرکوب مردم ایران صرف میشوند.
شرکتهای تحریمشده جدید در خلیج فارس، آسیا و چین
در این بسته تحریمی، پنج شرکت مدیریت کشتی و یک شرکت عمدهفروش نفت در کشورهای حوزه خلیج فارس، جنوب و شرق آسیا بهدلیل مشارکت در حمل و خرید فرآوردههای نفتی ایران تحریم شدهاند. کشتیهای تحت مدیریت این شرکتها میلیونها بشکه نفت خام و فرآورده پتروشیمی به خریداران ثالث منتقل کردهاند. برخی از این کشتیها با خاموش کردن سیستمهای شناسایی خود بهطور پنهانی فعالیت میکردهاند.
علاوه بر آن، یک شرکت بازرسی کالا در ایران نیز بهدلیل صدور گواهی بارگیری رسمی برای صادرات فرآوردههای نفتی جمهوری اسلامی تحریم شده است.
تحریم یک ترمینال نفتی بزرگ در چین
وزارت خارجه آمریکا همچنین یک ترمینال نفتی در بندر ژوشان چین را بهدلیل دریافت مکرر محمولههای نفتی ایران هدف تحریم قرار داده است. این ترمینال، طبق اعلام واشینگتن، بخشی از زنجیره صادرات غیرقانونی نفت ایران است که بهطور مستقیم در تأمین مالی برنامه هستهای و اقدامات بیثباتکننده جمهوری اسلامی نقش دارد.
تحریم شبکه شرکتهای پتروشیمی در ترکیه، هند، امارات و شرق آسیا
در بخش دیگری از این بسته تحریمی، ۱۳ شرکت تجاری در ترکیه، هند، امارات، چین و اندونزی بهدلیل خرید یا انتقال صدها میلیون دلار محصولات پتروشیمی ایران مانند متانول، تولوئن، پلیاتیلن و مشتقات نفتی تحریم شدهاند.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده بسیاری از این شرکتها بهطور مستقیم از تولیدکنندگان پتروشیمی ایرانی خرید کردهاند؛ شرکتهایی که پیشتر بهدلیل همکاری با سپاه پاسداران و ساختار امنیتی رژیم در فهرست تحریمهای آمریکا قرار داشتهاند.
هدف تحریمها: تغییر رفتار رژیم، نه مجازات
وزارت خارجه آمریکا در پایان تاکید کرده است که همه داراییهای نهادهای تحریمشده در خاک ایالات متحده یا تحت کنترل اتباع آمریکایی مسدود شدهاند و هرگونه معامله با آنها ممنوع است. واشینگتن تاکید کرده هدف تحریمها، تغییر رفتار جمهوری اسلامی است و افراد و شرکتهای تحریمشده میتوانند با ارائه درخواست رسمی، تقاضای بررسی مجدد یا حذف از فهرست تحریمها را به وزارت خزانهداری ارائه دهند.
واکنش جمهوری اسلامی
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، اسماعیل بقایی، تحریمهای جدید آمریکا علیه نهادها و کشتیهای مرتبط با نفت ایران را بهشدت محکوم کرد و آن را نشانهای از «دشمنی واشینگتن با ملت ایران» دانست. او این تحریمها را «غیرقانونی، ظالمانه و ناقض حقوق بشر » خواند و تاکید کرد که «ایران در برابر چنین اقدامات یکجانبهگرایانهای ایستادگی خواهد کرد.»
