مقام ارشد حزبالله: در صورت پایان حملات اسرائیل، آماده مذاکره درباره خلع سلاح هستیم
به گزارش رویترز، همزمان با افزایش درخواستها برای خلع سلاح حزبالله لبنان، یک مقام ارشد این گروه به این خبرگزاری گفت حزبالله آماده است در صورت عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان و توقف حملاتش، درباره سلاحهای خود با رییسجمهور لبنان گفتوگو کند.
مقام ارشد حزبالله گفت این گروه آماده است در چارچوب یک راهبرد دفاع ملی درباره تسلیحات گفتوگو کند «اگر اسرائیل از پنج منطقه عقبنشینی کرده و تجاوزاتش علیه لبنان را متوقف کند.»
به گفته سه منبع سیاسی لبنانی به رویترز، جوزف عون، رییسجمهوری لبنان که مورد حمایت آمریکاست قصد دارد بهزودی گفتوگوهایی با حزبالله درباره زرادخانه این گروه آغاز کند.
او در آغاز دوره ریاستجمهوری خود در ژانویه وعده داد انحصار کنترل سلاح در این کشور را به دولت بازگرداند.
بحث درباره خلع سلاح حزبالله پس از تغییر توازن قوا در پی جنگ سال گذشته با اسرائیل و برکناری بشار اسد، رییسجمهور سابق سوریه و متحد این گروه، شدت گرفته است.
حزبالله در جریان درگیری با اسرائیل در سال ۲۰۲۴ بهشدت تضعیف شد؛ بسیاری از رهبران ارشد و هزاران تن از نیروهایش کشته شدند و بخش بزرگی از زرادخانه موشکی آن نابود شد.
مقام ارشد حزبالله گفت این گروه آماده است در چارچوب یک راهبرد دفاع ملی درباره سلاحهایش گفتوگو کند، اما این مسئله منوط به عقبنشینی اسرائیل از پنج تپه در جنوب لبنان است.
این نخستین بار است که موضع حزبالله درباره احتمال مذاکره پیرامون زرادخانه سلاحهایش، گزارش میشود و منابع به دلیل حساسیت سیاسی موضوع، به رویترز گفتهاند نمیخواهند نامشان فاش شود.
اسرائیل که در جریان جنگ نیروهای زمینیاش را به جنوب لبنان فرستاد، از بیشتر مناطق اشغالی عقبنشینی کرده، اما در ماه فوریه تصمیم گرفت از پنج تپه استراتژیک عقب نکشد.
اسرائیل اعلام کرده در نهایت قصد دارد این مناطق را به ارتش لبنان تحویل دهد، به شرط آنکه اطمینان یابد شرایط امنیتی اجازه این کار را میدهد.
تمرکز دوباره بر سلاحهای حزبالله
با وجود آتشبسی که از ماه نوامبر برقرار شده، حملات هوایی پراکنده اسرائیل به مواضع حزبالله ادامه یافته است.
همزمان، واشینگتن خواستار خلع سلاح این گروه شده که قدرتمندترین گروه نیابتی جمهوریاسلامی در منطقه بوده، اما با برکناری اسد، خطوط تدارکاتیاش به ایران از طریق سوریه قطع شده است.
رویترز دوشنبه گزارش داد که چند گروه نیابتی دیگر جمهوریاسلامی در عراق هم برای نخستین بار اعلام کردهاند آماده خلع سلاح هستند تا از درگیری گستردهتر با دولت ترامپ اجتناب کنند.
حزبالله سالهاست درخواستها برای خلع سلاح را رد کرده و تسلیحات خود را برای دفاع از لبنان در برابر اسرائیل ضروری میداند. اختلافات شدید بر سر زرادخانه این گروه در سال ۲۰۰۸ به جنگ داخلی کوتاهی هم انجامید.
منتقدان حزبالله میگویند این گروه لبنان را بهطور یکجانبه وارد درگیریها کرده و وجود زرادخانهای بزرگ خارج از کنترل دولت، حاکمیت کشور را تضعیف کرده است.
آتشبس میان لبنان و اسرائیل که با میانجیگری آمریکا بهدست آمد، مستلزم آن است که ارتش لبنان همه تاسیسات نظامی غیرمجاز را برچیند و همه سلاحها را، ابتدا از مناطق جنوب رود لیتانی که حدود ۲۰ کیلومتری شمال مرز اسرائیل به مدیترانه میریزد، ضبط کند.
دو منبع مطلع از شیوه کار حزبالله گفتند این گروه در حال بررسی واگذاری قویترین سلاحهایش در شمال رود لیتانی ز جمله پهپادها و موشکهای ضدتانک به ارتش است.
درخواست برای جدول زمانی خلع سلاح
به گفته منابع رویترز، عون گفته است مسئله تسلیحات حزبالله باید از راه گفتوگو حل شود، چرا که تلاش برای خلع سلاح این گروه با زور به درگیری خواهد انجامید.
پاتریاک بشاره بطرس الراعی، رهبر کلیسای مارونی لبنان، هفته گذشته گفت زمان آن رسیده که همه سلاحها به دست دولت سپرده شوند، اما این کار نیازمند زمان و دیپلماسی است، زیرا «لبنان تاب یک جنگ دیگر را ندارد.»
یک مقام لبنانی هم به رویترز گفته است کانالهای ارتباطی با ذینفعان اصلی گشوده شدهاند تا «بررسی انتقال سلاحها» به کنترل دولت آغاز شود.
د ر چند مداه اخیر، ارتش و نیروهای امنیتی نفوذ دولت را در سراسر کشور گسترش دادهاند که به گفته این مقام لبنانی، اقدامی در راستای اجرای سیاستهای عون است.
به گفته او، این موضوع همچنین با نبیه بری، رئیس مجلس لبنان و متحد کلیدی حزبالله، مطرح شده و گفتوگو با او که نقشی کلیدی در کاستن از اختلافات دارد، در این باره در جریان است.
مورگان اورتگاس، فرستاده آمریکا هم که یکشنبه به بیروت سفر کرده بود، بار دیگر موضع واشینگتن را تکرار کرد که حزبالله و سایر گروههای مسلح باید هر چه زودتر خلع سلاح شوند و ارتش لبنان باید این کار را انجام دهد.
اورتگاس در مصاحبهای که یکشنبه با شبکه LBCI لبنان انجام داد، گفت: «واضح است که حزبالله باید خلع سلاح شود و روشن است که اسرائیل حملات تروریستی به خاک خود را نمیپذیرد و این موضعی است که ما درک میکنیم.»
کمال شهادی، یکی از وزرای دولت لبنان که عضو حزب نیروهای لبنانی و مخالف حزبالله، است به رویترز گفت چندین وزیر دولت لبنان خواستار جدول زمانی برای خلع سلاح هستند.
شهادی با اشاره به تجربه خلع سلاح گروههای شبهنظامی پس از جنگ داخلی لبنان به رویترز گفت «خلع سلاح نباید بیش از شش ماه طول بکشد».
او گفت تنها راه محافظت از شهروندان در برابر حملات مکرر که جانها را میگیرد، به اقتصاد آسیب میزند و ویرانی به بار میآورد، تعیین جدول زمانی با مهلتهای مشخص برای این روند است.
درگیری اخیر زمانی آغاز شد که حزبالله برای حمایت از حماس، در آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل موشک شلیک کرد.
نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزبالله، در سخنرانی که ۲۹ مارس انجام داد، گفت گروهش دیگر هیچ حضور مسلحانهای در جنوب رود لیتانی ندارد و به توافق آتشبس پایبند بوده، در حالی که اسرائیل «هر روز» آن را نقض کرده است.
اسرائیل، در مقابل، حزبالله را متهم کرده که همچنان زیرساختهای نظامی در جنوب لبنان را حفظ کرده است.
از بیروت تا بغداد، از صنعا تا غزه، نام ایران سالهاست با گروههای مسلح غیردولتی در منطقه گره خورده است؛ گروههایی که با توجه به حمایت همه جانبه حکومت ایران از آنها، به نظر منتقدان، بازوان نیابتی جمهوری اسلامیاند و از نگاه تهران، «نیروهای مقاومت مستقل».
این گزارش، روایتی از بیش از چهار دهه مواضع رسمی جمهوری اسلامی در واکنش به گزارشهایی است که حکومت ایران را حامی این گروهها میداند. از انکار مطلق در دهه ۱۳۶۰، تا تاکید بر «حمایت معنوی» در دهه ۱۳۹۰ و سرانجام، ادعای «دخالت نداشتن در تصمیمات میدانی» در سالهای پرآشوب ۱۴۰۰.
پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی بارها و بارها هرگونه ارتباط ارگانیک میان گروههای نیابتی با تهران را رد کردند و حمایت از این گروهها را صرفا معنوی توصیف کردند.
این تغییر موضع در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ غزه به صراحت گفته بود که ایران به نیروهای مقاومت، از جمله حزبالله لبنان، موشک داده و در آینده نیز خواهد داد.
دوم آذر سال ۱۳۹۳، نعیم قاسم، قائم مقام وقت دبیرکل حزبالله لبنان که پس از کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل این گروه، جانشین او شد، گفته بود جمهوری اسلامی به این سازمان و نیز به حماس و جهاد اسلامی کمک کرده تا توان موشکی خود را در برابر اسرائيل افزایش دهند و از جمله «موشکهای نقطهزن» در اختیار حزبالله قرار داده است.
گروههای مسلح در عراق
دهه ۱۴۰۰ خورشیدی، جنگهای نیابتی گسترده و انکارهای رسمی مکرر
در پی انتشار گزارشهایی مبنی بر آمادگی برخی گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق برای خلع سلاح بهدنبال تهدیدهای ایالات متحده، گروه کتائب حزبالله عراق این ادعاها را رد کرد.
در بیانیهای که در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ (هفتم آوریل ۲۰۲۵) منتشر شد، این گروه اعلام کرد: «اظهارات منتسب به فرمانده کتائب حزبالله منعکسکننده موضع رسمی ما نیست و نادرست است.»
۱۸ فروردین ۱۴۰۴: اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در نخستین نشست خبری خود در سال جدید تاکید کرد ادعای دخالت ایران در تصمیمگیری گروههای مقاومت بیاساس است.
او گفت: «رسانههای غربی و صهیونیستی در جهت اثبات ادعای دیرینه آنان مبنی بر نیابتی بودن مقاومت در منطقه از سوی ایران فضاسازی میکنند.»
به گفته بقائی، مقاومت «یک جریان مستقل در منطقه» است که «در مقابل تجاوزات آمریکا و اسرائیل» ایستاده است.
۱۲ فروردین ۱۴۰۴: عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگویی اعلام کرد: «موضع جمهوری اسلامی ایران در حمایت از مقاومت کاملا روشن است و به آن ادامه میدهیم.»
او تاکید کرد که گروههای مقاومت «بهصورت مستقل» تصمیمگیری و عمل میکنند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی
اول فروردین ۱۴۰۴: علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخنرانی نوروزی خود گفت: «ملت یمن و مراکز مقاومت در منطقه برای ایستادگی در برابر صهیونیستها انگیزه درونی دارند و جمهوری اسلامی ایران نیز احتیاجی به نایب ندارد.»
اردیبهشت ۱۴۰۳: امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل، در نامهای به شورای امنیت سازمان ملل نوشت: «ایران در منطقه نیروهای نیابتی ندارد؛ هیچ فرد، گروه یا ملتی تحت دستور ایران فعالیت نمیکند. علاوه بر این، گروههای مقاومت، نیابتی نیستند. این گروهها، گروههای مشروع و قانونی هستند و تنها به مبارزه با اشغالگری و تجاوز اسرائیل در غزه، دیگر سرزمینهای اشغالی فلسطین و همچنین علیه نیروهای اشغالگر در دیگر کشورهای منطقه میپردازند. بنابراین، تلاش اسرائیل برای برچسبزنی به آنها بهعنوان گروههای نیابتی، تنها برای پنهان کردن و توجیه اقدامات تجاوزکارانه و بیثباتکننده خود در منطقه است.»
۹ بهمن ۱۴۰۲: ناصر کنعانی، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه در واکنش به اظهارات جو بایدن، رییسجمهوری وقت آمریکا پس از کشته شدن سه سرباز ارتش این کشور به دست «نیروهای نیابتی تهران» گفت: «جمهوری اسلامی در حمله به پایگاه آمریکا در اردن دخالتی نداشته است.»
کنعانی سپس تاکید کرد که گروههای نیابتی ایران یا آنچه او «گروههای مقاومت در منطقه» نامید، در «تصمیمات و اقدامات خود از جمهوری اسلامی ایران دستور نمیگیرند.»
جو بایدن، رییسجمهوری سابق آمریکا
دی ۱۴۰۲: علی خامنهای در دیدار با مداحان و شاعران گفت: «جمهوری اسلامی نیروی نیابتی ندارد. یمن، حزبالله، حماس و جهاد میجنگند و ما از آنها حمایت میکنیم.»
او گفت: «یمن، حزبالله، حماس و جهاد میجنگند چون با ایمان هستند و عقیده و قدرت ایمان، آنها را به میدان مقاومت آورده است، نه اینکه نیابتی از سمت ما داشته باشند.»
۳۰ آبان ۱۴۰۲: حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه وقت جمهوری اسلامی که در سقوط بالگرد کشته شد، در بحبوحه جنگ غزه و گمانهزنیها درباره نقش ایران، در حاشیه سفر خود به سوئیس تاکید کرد که تهران هیچ اطلاعی از طرح عملیات حماس نداشته است.
او در گفتوگو با شبکههای خارجی (از جمله سیبیاس) گفت: «ما در جریان این تصمیم و اقدام حماس نبودیم. این یک تصمیم کاملا فلسطینی بود.»
امیرعبداللهیان در پاسخ به پرسشی درباره هماهنگی قبلی حماس با تهران برای حمله هفتم اکتبر، این موضوع را کاملا رد و به «استقلال تصمیمگیری حماس» اشاره کرد.
او همچنین شایعه شرطگذاری تهران برای وارد نشدن به جنگ را تکذیب کرد و حماس را «جنبش آزادیبخش فلسطینی در برابر اشغالگری» خواند.
امیرعبداللهیان، در همان مصاحبه هرگونه وجود جنگ نیابتی یا نمایندگی ایران در منطقه را انکار کرد.
او با اشاره به حملات گروههای موسوم به مقاومت عراق و سوریه به نیروهای آمریکایی «در اعتراض به کشتار غزه»، گفت: «این اقدامات تصمیم خود آن گروهها بوده و ربطی به دستور ایران ندارد. ما به صراحت اعلام کردهایم که ایران هیچ گروه نیابتیای در منطقه ندارد.»
به گفته او، گروههای مقاومت در کشورهای مختلف «بر اساس جمعبندی و مصالح خودشان» اقدام میکنند و مسئولیت اعمالشان نیز با خودشان است نه کشور دیگری.
۲۹ آبان ۱۴۰۲: ناصر کنعانی، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه، در نشست هفتگی با خبرنگاران داخلی و خارجی درباره نقش ایران در توقیف «کشتی اسرائیلی» به دست انصارالله یمن گفت: «ما بارها اعلام کردهایم گروههای مقاومت در منطقه نمایندگان کشورها و ملتهای خود هستند و بر اساس منافع کشورها و ملتهای خود تصمیم میگیرند، بررسی میکنند و به صورت خودجوش اقدام میکنند.»
او در پاسخ به سوالی دیگر در مورد اظهارات آمریکا درباره اینکه «تهران به وسیله نیروهای نیابتی خود به دنبال افزایش تنش در منطقه است»، گفت: «برخلاف آمریکا که به همپیمانان خود امر و نهی میکند، جمهوری اسلامی ایران در منطقه نیروهای تحت امر یا نیروهای وکالتی ندارد.»
آبان ۱۴۰۲: ابراهیم رئیسی، رییسجمهوری وقت و رییس دولت سیزدهم که در سقوط بالگرد کشته شد، در موضعگیری خود از جمله در تماس با امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، در گفتگو درباره جنگ غزه، حمایت ایران از فلسطین را «معنوی و رسانهای» توصیف کرد و حضور مستقیم ایران در «جبهه مقاومت» را نفی کرد.
او گفت: «گروههای مقاومت خود صاحب تشخیص و تصمیم هستند.»
آبان ۱۴۰۲: حسین امیرعبداللهیان، وزیر وقت امور خارجه، در ادامه سفرهای دیپلماتیک مرتبط با جنگ حماس و اسرائیل و همچنین در مصاحبههای دیگر بر عدم دخالت مستقیم تهران در اقدامات حماس تاکید کرد.
او در گفتوگویی (۱۹ نوامبر ۲۰۲۳) با شبکه چهار بریتانیا تصریح کرد ایران هیچ نقشی در برنامهریزی حمله حماس نداشته و از جزییات آن غافلگیر شده است.
حمله حماس به اسرائیل
۱۸ مهر ۱۴۰۲: علی خامنهای در پی حمله «طوفان الاقصی» که به دست حماس علیه اسرائیل انجام شد، در مراسم فارغالتحصیلی دانشآموختگان دانشگاههای افسری سپاه پاسداران، به صراحت نقش ایران را در این جنگ انکار و تاکید کرد کسانی که ایران را پشت این عملیات معرفی میکنند «اشتباه میکنند»، چون «ما البته از فلسطین و مبارزات دفاع میکنیم... اما این کار، کار خود فلسطینیهاست.»
۱۷ مهر ۱۴۰۲: نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل متحد در بیانیه رسمی خود در نیویورک که یک روز پس از آغاز جنگ غزه، صادر شد، دخالت ایران در عملیات حماس را رد کرد.
در این بیانیه آمده بود: «ایران در واکنش فلسطین دخالتی ندارد زیرا این اقدامات تنها توسط خود فلسطینیها تعیین میشود.»
این بیانیه تصریح کرد تصمیمات اخیر مقاومت فلسطین «پاسخی کاملا مشروع» به اشغالگری اسرائیل بوده و ایران صرفا در کنار آرمان فلسطین ایستاده است، «بدون دخالت در تصمیمگیریهای میدانی فلسطینیان».
۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۰: سعید خطیبزاده، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه در نشست خبری هفتگی خود در تهران در واکنش به موضع آمریکا درباره توقیف یک محموله تسلیحاتی ایران به مقصد یمن برای حوثیها، این موضوع را رد کرد.
خطیبزاده گفت: «گزارشها مبنی بر توقیف یک کشتی حامل تسلیحات نظامی ... متعلق به ایران که به سوی یمن میرود را تایید نمیکنیم. ایران تنها حضور دیپلماتیک در یمن دارد.»
دهه ۱۳۹۰ خورشیدی، از تکذیب حضور نظامی تا پذیرش حمایت مستشاری
شهریور ۱۳۹۸: حمله به تاسیسات نفتی آرامکو عربستان سعودی روی داد. عربستان سعودی و آمریکا گفتند شواهدی از دخالت ایران دارند.
حسن روحانی، رییسجمهوری وقت، در نشست خبری در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در سوم مهر ۱۳۹۸ گفت: «این حمله کار نیروهای یمنی بوده است.»
این اظهارات در پاسخ به مواضع ریاض و واشینگتن درباره نقش مستقیم تهران در حمله به تاسیسات نفتی آرامکو بیان شد.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت هم تاکید کرد که ایران در این حمله نقشی نداشته است.
محمدجواد ظریف
۲۳ آذر ۱۳۹۶: نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، با نمایش بقایای موشک شلیکشده به فرودگاه ریاض گفت که ایران قطعنامههای شورای امنیت را نقض کرده است.
در مقابل، نمایندگی ایران در سازمان ملل این اقدام را «مضحک و تحریکآمیز» خواند.
۱۳۹۴: با آغاز عملیات ائتلاف به رهبری عربستان سعودی در یمن، گفته شد جمهوری اسلامی ایران در ارسال موشک، پهپاد و آموزش نظامی به جنبش انصارالله (حوثیها) دخالت دارد.
ظریف، وزیر امور خارجه وقت، برای رد نقش ایران در یمن، طرحی چهار مادهای برای حل بحران پیشنهاد داد. او همچنین در توییتی نوشت: «مایک پمپئو پس از شکست در فشار حداکثری علیه ایران، اکنون به فریبکاری حداکثری متوسل شده است.»
قاسم سلیمانی، فرمانده کشتهشده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
۱۳۹۰ تا ۱۳۹۸؛ حضور در سوریه: با آغاز اعتراضات در سوریه و سپس جنگ داخلی در این کشور، جمهوری اسلامی نیروهایی نظامی و شبهنظامی را در قالب گروههایی مانند فاطمیون و زینبیون به سوریه فرستاد.
در سال ۱۳۹۵، حسین دهقان، وزیر دفاع وقت گفت: «ما هیچ نیرویی در حلب نداریم و ارتش سوریه مسئول برقراری امنیت است. اگر لازم باشد ما به نیروهای ارتش مشورت نظامی میدهیم.»
همزمان، قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نقش مهمی در حضور نظامی ایران در سوریه داشت.
او از حدود سال ۱۳۹۰، با آغاز جنگ داخلی سوریه، به عنوان هماهنگکننده اصلی حمایتهای نظامی حکومت ایران از دولت بشار اسد عمل کرد.
در سال ۱۳۹۴، سلیمانی به مسکو سفر کرد تا با مقامات روسیه درباره هماهنگیهای نظامی در سوریه گفتوگو کند. این دیدار منجر به افزایش همکاریهای نظامی بین تهران و مسکو در حمایت از دولت دمشق شد.
همچنین، گزارشهایی وجود دارد که سلیمانی شخصا عملیاتهایی را در سوریه رهبری کرده است.
برای مثال، در سال ۹۴ او در استان لاذقیه حضور داشت و با نیروهای ایرانی و حزبالله لبنان دیدار و هماهنگیهایی انجام داد.
پیش از آن و در سال ۱۳۹۰، حسین امیرعبداللهیان، معاون وقت وزیر امور خارجه اعلام کرد: «ما هرگونه حضور و فعالیت نظامیان ایرانی در سوریه را تکذیب میکنیم.»
دهه ۱۳۸۰ خورشیدی، تولد «محور شرارت»
۹ بهمن ۱۳۸۰: جورج بوش، رییسجمهوری وقت ایالات متحده، ایران را در کنار عراق و کره شمالی، عضو «محور شرارت» معرفی کرد و به حمایت تهران از حزبالله و حماس اشاره کرد.
محمد خاتمی، رییسجمهوری وقت، این اتهام را «توهین به ملت ایران» دانست.
جورج بوش
دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، پیگردهای بینالمللی و انکار رسمی
پنجم تیر ۱۳۷۵: در انفجار برجهای الخبر عربستان سعودی که منجر به کشته شدن ۱۹ نظامی آمریکایی شد، ایالات متحده گروه حزبالله حجاز را مقصر دانست و ایران را به تامین مالی و آموزش آن متهم کرد.
سالها بعد، مجله نیویورکر گزارشی از نقش مستقیم حکومت ایران در این انفجار منتشر کرد.
حمیدرضا آصفی، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه در واکنش گفت: «این گزارش بیاساس است و هدف آن تخریب روابط روبهرشد تهران و ریاض است.»
۲۷ تیر ۱۳۷۳: پس از بمبگذاری در مرکز آمیا (مرکز یهودیان بوئنوسآیرس) با ۸۵ کشته، ایران و حزبالله به عنوان متهم معرفی شدند.
خوان خوزه گالئانو، قاضی پرونده، حکم جلب شماری از مقامهای جمهوری اسلامی از جمله احمد وحیدی، فرمانده وقت سپاه قدس و علیاکبر ولایتی، وزیر وقت امور خارجه را صادر کرد. ایران در پاسخ هرگونه دخالت در این ماجرا را انکار کرد.
بمبگذاری آمیا
دهه ۱۳۶۰ خورشیدی، حمایتهای اولیه و واکنشهای جهانی
۱۳۶۲: دو عملیات انتحاری علیه سفارت آمریکا و مقر تفنگداران دریایی در بیروت که به کشته شدن صدها نفر انجامید، به دست حزبالله انجام شد.
ایالات متحده، ایران را مسئول طراحی این حملات دانست. تهران این اتهامات را رد کرد.
۱۳۶۱: پس از حمله اسرائیل به لبنان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با همکاری روحانیون شیعه لبنانی، هسته اولیه حزبالله را بنیان گذاشت. ایالات متحده و اسرائیل، ایران را متهم به پشتیبانی تسلیحاتی و آموزش این گروه کردند.
در بررسی تاریخی مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال گروههای نیابتی، روندی قابل مشاهده است: از نپذیرفتن نقش نظامی در دهههای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ تا تاکید بر «حمایت مستشاری» در دهه ۱۳۹۰ و کمکرسانی تسلیحاتی و پذیرش صریح «حمایت سیاسی و رسانهای» در دهه ۱۴۰۰ و باز انکار این ماجرا و تاکید بر استقلال گروهها.
تهران میگوید میان «مقاومت مشروع» و «تروریسم» تمایز قائل است و خود را «حامی ملتهای مظلوم» معرفی میکند. با این حال، اسناد بینالمللی، گزارشهای اطلاعاتی و اظهارات رهبران برخی گروههای نیابتی، خلاف این موضع رسمی را نشان میدهند.
انکارهای مکرر ایران نهتنها در عرصه دیپلماتیک به یک استراتژی بدل شده، بلکه در تحلیل ناظران بینالمللی، بخشی از سیاست «ابهامسازی استراتژیک» در مدیریت جنگهای نیابتی به شمار میرود.
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در جریان سفر به پاناما اعلام کرد که آمریکا کانال پاناما را از زیر نفوذ چین بیرون خواهد کشید و اجازه نخواهد داد که این کشور کانال پاناما را به یک سلاح تبدیل کند.
هگست سهشنبه، ۱۹ فروردین، پس از مذاکره با مقامات دولت پاناما، قول داد که همکاریهای امنیتی با نیروهای این کشور را تعمیق ببخشد.
او تاکید کرد که چین اجازه نخواهد یافت با سوءاستفاده از روابط تجاری شرکتهای چینی، از این مسیر استراتژیک برای جاسوسی بهره ببرد.
هگست در سخنرانی خود در اسکلهای که با کمک آمریکا در شهر پاناما بازسازی شده بود، گفت: «ما با هم کانال پاناما را از زیر نفوذ چین بیرون خواهیم کشید.»
هگست افزود: «چین این کانال را نساخته است. چین این کانال را اداره نمیکند و هرگز اجازه نخواهیم داد که چین این کانال را به سلاح تبدیل کند. همراه با پاناما، که رهبری این مسیر را بر عهده دارد، ما کانال را امن نگه خواهیم داشت و آن را در دسترس همه کشورها قرار خواهیم داد.»
بیش از ۴۰ درصد از ترافیک کانتینری ایالات متحده، به ارزش تقریبی ۲۷۰ میلیارد دلار در سال، از کانال پاناما عبور میکند که این مقدار بیش از دو سوم کشتیهای عبوری روزانه از دومین آبراه بیناقیانوسی پررفتوآمد جهان را تشکیل میدهد. انتظار میرود هگست در ادامه نخستین روز کامل سفر کمسابقه خود به پاناما، کشوری که همچنان نگران تهدیدات ترامپ برای بازپسگیری کانال است، از نزدیک از کانال پاناما بازدید کند.
در حالی که هگست بر حذف نفوذ چین تاکید کرد، ترامپ سخنان کلیتری بیان کرده و حتی استفاده از نیروی نظامی برای بازپسگیری کانال را نیز منتفی ندانسته است.
هگست نخستین وزیر دفاع آمریکا طی دهههای اخیر است که به پاناما سفر میکند. این سفر در حالی صورت میگیرد که گزارشها حاکی از آن است که دولت ترامپ از ارتش آمریکا خواسته است گزینههایی برای تضمین دسترسی به کانال تهیه کند؛ کانالی که بیش از یک قرن پیش بهدست ایالات متحده ساخته و در سال ۱۹۹۹ به پاناما واگذار شد. ترامپ بارها از این واگذاری بهعنوان «معاملهای بد» برای آمریکا یاد کرده است.
هگست در بدو ورود از سوی فرانک آبرگو، وزیر امنیت عمومی پاناما، مورد استقبال قرار گرفت و سپس پشت درهای بسته با خوزه رائول مولینو، رییسجمهوری پاناما، و سایر مقامات این کشور دیدار کرد.
با توجه به لفاظیهای تند ترامپ، اهمیت سفر هگست بسیار بالا ارزیابی میشود.
رایان برگ، مدیر برنامه قاره آمریکا در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، گفت: «در مجموع، این موضوع در زمینه دیپلماسی عمومی برای آمریکا در پاناما چندان موفقیتآمیز نبوده است.»
با این حال، مقامات فعلی و پیشین آمریکا و کارشناسان میگویند ایالات متحده در مقابله با نفوذ چین، در مولینو شریکی مایل به همکاری یافته است.
مولینو در ماه فوریه اعلام کرد که پاناما بهطور رسمی از ابتکار کمربند و جاده چین خارج میشود. او همچنین در سرکوب مهاجران غیرقانونی مطابق خواستههای ترامپ عمل کرده است.
مولینو پذیرش پروازهای بازگرداندن مهاجران غیرپانامایی را پذیرفته و برای مهار مهاجرت از آمریکای جنوبی، که از جنگلهای خطرناک دارین پاناما عبور میکنند، تلاش کرده است.
هگست در سخنان خود مولینو را ستود و گفت دولت او تهدید چین را بهخوبی درک کرده است.
او همچنین تاکید کرد که پاناما رهبری حفظ امنیت کانال را بر عهده خواهد داشت. این سخن، اشارهای ظریف به حساسیتهای ملی پاناما محسوب میشود.
هگست که کهنهسرباز ارتش آمریکا و مجری پیشین شبکه فاکسنیوز است، بهشدت از دستور کار امنیتی ترامپ با تمرکز بر جنوب از جمله با اعزام نیروهای آمریکایی به مرز مکزیک و ارائه هواپیماهای نظامی برای پروازهای بازگرداندن مهاجران حمایت کرده است.
روزنامه جروزالم پست در گزارشی درباره دیدار اخیر دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو به نقل از منبعی آگاه نوشت که ترامپ در این گفتوگوها تاکید کرده جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست یابد و گفته است: «تاسیسات هستهای نظامی، نه؛ برنامه هستهای غیرنظامی، بله.»
بر اساس این گزارش، حتی اگر جمهوری اسلامی ناچار شود برنامه هستهای کنونی خود از جمله سانتریفیوژها، را بهطور کامل برچیند، همچنان اجازه خواهد داشت یک برنامه هستهای غیرنظامی برای تولید برق، مانند نیروگاه بوشهر، را حفظ کند.
منابع اسرائیلی به جروزالم پست گفتهاند احتمال اینکه جمهوری اسلامی با توافقی بر پایه مدل لیبی موافقت کند، «بسیار پایین» است. این منابع همچنین افزودهاند که برداشت آنها این است که تهدیدهای ترامپ جدی است و در صورت شکست مذاکرات، او احتمالا از ابزار نظامی برای مقابله با برنامه هستهای جمهوری اسلامی استفاده خواهد کرد.
وبسایت آکسیوس در گزارشی تحلیلی به تفاوتهای عمدهای که بین دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و غولهای دنیای فناوری که برای حمایت از او و شکل دادن به دستور کار اقتصادیاش وارد میدان شدهاند، پرداخته است.
بهنوشته آکسیوس، تقابل این دو چشمانداز به روشنی توضیح میدهد که چرا بر سر استراتژی تعرفهای، شدیدترین درگیریهای آشکار و پنهان در درون ائتلاف ترامپ بروز کرده است.
چشمانداز دنیای فناوری
غولهای دنیای فناوری میگویند ما اکنون در آغاز «عصر هوش مصنوعی» قرار داریم؛ عصری که با فناوری چندان قدرتمندی به پیش رانده میشود که بازارها، صنایع و حتی ملتها را دگرگون خواهد کرد.
ایالات متحده در این عرصه از مزیتی قاطع و اولیه برخوردار است؛ مزیتی که میتواند به رنسانسی در تولید و طبقه متوسط منجر شود. شرکتهای تولیدکننده تراشه، داده، مواد معدنی و انرژی در آمریکا (و صنایع مرتبط با آنها) رشد خواهند کرد و به شکوفایی خواهند رسید. اگر در این رقابت شکست بخوریم، دیگر هیچ چیز اهمیتی نخواهد داشت.
چشمانداز ترامپ
ترامپ اما معتقد است که آمریکا در سراشیبی سقوطی تند، و شاید مرگبار، قرار دارد.
به باور او، کشور «غارت شده، به یغما رفته و مورد تجاوز و تاراج قرار گرفته» است. نجات آمریکا مستلزم اعمال قدرتی خشن و بیملاحظه برای پاک کردن کسریهای تجاری و بازگرداندن آمریکایی شبیه به دهه ۱۹۵۰ میلادی است. به باور ترامپ، هوش مصنوعی نمیتواند این کار را انجام دهد، ولی تعرفهها میتوانند.
او اذعان دارد که این مسیر دردناک خواهد بود. اما در پی آن، ساختمانهای بزرگ، کارخانههای تازه و مشاغل پردرآمد برای میلیونها آمریکایی به وجود خواهد آمد. برخی از این مشاغل، به حوزه هوش مصنوعی مرتبط خواهند بود؛ اما بسیاری دیگر همچون کارگر خط تولید، لولهکش یا برقکار، مشاغل سنتی خواهند بود.
استیو بنن، که در دوره نخست ترامپ از مقامات کاخ سفید بود و اکنون یکی از پادکسترهای پرنفوذ جریان «ماگا» (MAGA عظمت را به آمریکا بازگردانیم) به شمار میرود، به آکسیوس گفت که او غولهای فناوری را «جهانیگرایان خودشیفتهای میداند که ثروت و قدرت خود را در اولویت قرار میدهند.»
به گفته بنن و دیگر ملیگرایان پوپولیست، «اولویت با کشور و شهروندان آمریکاست.»
ایلان ماسک نیز در آخر هفته، در پیامی در شبکه اجتماعی خود، ایکس، به پیتر ناوارو، مشاور تجاری ترامپ و از پیشگامان رویکرد پوپولیستی، تاخت و نوشت: «او که تا به حال هیچ چیزی نساخته!» ماسک بعدا این پست را حذف کرد.
ناوارو هم در پاسخ، روز دوشنبه در سیانبیسی گفت: «ماسک تولیدکننده خودرو نیست. او در بسیاری موارد فقط مونتاژکننده خودرو است.»
تصویر کلی
آکسیوس در ادامه گزارش خود نوشت اگر میخواهید بفهمید این فرآیند چگونه در حال شکل گرفتن است، ببینید چه کسانی حرف میزنند و چه کسانی سکوت کردهاند. کسانی که اکنون درباره تعرفهها هشدار میدهند، هم نوآوران دنیای فناوریاند (مانند ایلان ماسک و رید هافمن) و هم غولهای سرمایهگذاری در صندوقهای پوشش ریسک (مانند بیل اکمن و استن دراکنمیلر). آنها بهخوبی میدانند که تقریبا هیچ چیز را نمیتوان به این سرعت و با این هزینه پایین در آمریکا تولید کرد؛ بهویژه اجزای حیاتی فناوری را. آنها میگویند که نه مواد لازم را در اختیار داریم و نه نیروی کار کافی را. آنها میخواهند ترامپ به جای وضع تعرفههای سنگین، با تکیه بر ویژگی غیرقابل پیشبینی بودنش، معاملات معدنی هوشمندانه و مشوقهای هدفمند وضع کند.
برد گرستنر، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری فناوری «آلتیمتر کپیتال»، دوشنبه در توییتی نوشت: «تعرفههای در حد سلاح هستهای، چیزی نیست که مردم به آن رای داده باشند. این کار اقتصاد آمریکا را نابود خواهد کرد، نه اینکه دوباره ما را به عظمت برساند. مدیران عامل شرکتها از ترامپ حامی کسبوکارها حمایت میکنند؛ همان ترامپی که وعده تعرفههای هوشمندانه، متقابل و هدفمند را داده بود که زمین بازی جهانی را هموار کند.»
جو لانزدیل، سرمایهگذار فناوری و حامی ترامپ نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که راههایی وجود دارد که «تعرفهها را بتوان بهتر اجرا کرد.»
بلاژی سرینیواسان، از چهرههای سرشناس دنیای رمزارزها، نیز پس از اعلام «روز آزادی» ترامپ، یعنی دوم آوریل که تعرفهها اعلام و اجرا شد، خطاب به ۱.۱ میلیون دنبالکننده خود در شبکه ایکس نوشت: «این کار، مثل بمباران همه زنجیرههای تامین است که به نوعی به آمریکا متصلاند، با این توهم که ۴۵ سال روند صنعتیزدایی را میتوان با تعرفههای ۴۵ درصدی در یک روز جبران کرد.»
در سوی مقابل، مؤمنان واقعی به شعار «اول آمریکا» همچون بنن قرار دارند که نسبت به غولهای فناوری، با دیده تردید، و حتی تحقیر، مینگرند.
بننیها تعرفهها را انتقامی عادلانه از جهانی میدانند که طبقه کارگر آمریکا را قربانی کرده است و عمیقا باور دارند در پی اعمال این تعرفهها مشاغلی پردرآمد در آمریکا بهوجود خواهد آمد. به اعتقاد آنها، هوش مصنوعی هم میتواند همچون توافقهای تجاری گذشته، به ضرر کارگران آمریکایی تمام شود؛ بنابراین چشمانداز آنها بازسازی گستردهتر اقتصاد است. از دید آنها، تعرفهها راهی هوشمندانه، هرچند دردناک، برای بازتنظیم اوضاع است. آنها معتقدند در نهایت، شرکتها مجبور خواهند شد در آمریکا بسازند، به آمریکا بروند و در آنجا بمانند.
استیو بنن، پس از آنکه دولت اعلام کرد ترامپ مذاکرات سطح بالای تعرفهای با ژاپن را آغاز کرده، در پیامکی به آکسیوس نوشت: «چین را منزوی کنید ... بگذارید اکنون عصر طلایی جدیدی آغاز شود.»
پشت پرده
آکسیوس در ادامه گزارش خود تاکید کرده که ائتلاف پایگاه «ماگا» ترامپ با آنچه این وبسایت آن را «مجتمع صنعتی بروبچههای فناوری» خوانده که شامل مدیران عامل فناوری، سرمایهگذاران، کارمندان و پادکسترهای این حوزه میشود، از همان ابتدا پیوندی نهچندان مستحکم بود.
ترامپ ۷۸ ساله پایگاه اولیه خود را بر ترکیبی از نارضایتیها و نوستالژی بنا کرد، و وعده داد که آمریکا را به شکوه گذشته بازگرداند. البته ترامپ و دنیای فناوری یک وجه اشتراک دارند: حرکت سریع، شکستن قواعد و رویکردی تهاجمی. اما بیشتر مدیران عامل شرکتهای فناوری چشم به آیندهای دوختهاند که در آن رشد بیشتر و تسلط بر هوش مصنوعی حرف اول را میزند. به گفته مشاوران ترامپ، او زمان چندانی صرف فناوری نمیکند.
نبرد بر سر تعرفهها در حال محک زدن میزان پایداری و سازگاری اتحاد ترامپ و جامعه فناوری است. در نهایت، شرکتهای بزرگ فناوری ضربه سختی خوردهاند: تنها در سه روز معاملاتی گذشته، هفت غول برتر فناوری (Magnificent 7) بیش از یک تریلیون دلار از ارزش خود را از دست دادهاند. البته آنها تاب تحمل چنین ضررهایی را دارند. اما مسئله اصلی، اجزای حیاتی فناوری است؛ مثل تلفنهای همراه از ویتنام یا تراشهها از تایوان، که دیگر صرفا گزینههایی لوکس و مجلل محسوب نمیشوند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامی ویدیویی پیش از ترک واشینگتن هشدار داد که در صورت شکست مذاکرات برای توقف برنامه هستهای جمهوری اسلامی یا تعلل جمهوری اسلامی، «گزینه نظامی» مطرح خواهد شد.
او با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی نباید به هیچوجه به توان هستهای دست یابد، گفت: «این موضوع میتواند با یک توافق حل شود، اما فقط اگر آن توافق به سبک لیبی باشد؛ ورود به تاسیسات، منفجر کردن آنها، برچیدن کامل تجهیزات تحت نظارت و اجرای آمریکا.»
نتانیاهو افزود: «و خب، گزینه دوم این است که چنین توافقی نباشد و آنها فقط مذاکرات را به تاخیر بیندازند؛ در آن صورت، گزینه نظامی مطرح خواهد بود. همه این را درک میکنند و من این موضوع را با جزئیات با ترامپ در میان گذاشتم.»
نخستوزیر اسرائیل که پس از دیدار با دونالد ترامپ سخن میگفت، از «سفری بسیار گرم» و «دوستی عمیق» با ترامپ یاد کرد و گفت که این روابط در گفتوگوهایشان درباره ایران و دیگر مسائل منطقهای کاملا مشهود بوده است.
او افزود: «شما میتوانستید نزدیکی و دوستی عمیق بین ما را احساس کنید، که این موضوع در مسائلی که دربارهشان صحبت کردیم، بازتاب یافت.»
