افزایش تعداد هواپیماهای سوخترسان و جنگندههای آمریکایی در خاورمیانه
شبکه کان خبر داد که بخشی از جنگندههای آمریکایی که به خاورمیانه اعزام شدهاند، قرار است در پایگاههای نیروی هوایی اسرائیل فرود بیایند. این شبکه پیشتر گزارش داده بود که آمریکا علاوه بر هواپیماهای سوخترسان، دهها جنگنده نیز به خاورمیانه اعزام کرده است.
بر اساس گزارش شبکه کان، یک اسکادران جنگندههای اف۱۶ طی ۲۴ ساعت گذشته در اردن فرود آمده و جنگندههای بیشتری نیز در روزهای آینده به پایگاههای مختلف خاورمیانه اعزام خواهند شد. یک مقام آمریکایی به کان گفت این نیروها شامل اسکادرانهای اف۳۵ و اف۱۶ هستند و استقرار آنها طی روزهای آینده، پس از تکمیل مقدمات لجستیکی، به پایان خواهد رسید.
پیشرفتهای فناورانه در سالهای اخیر بار دیگر امکان «زمینیسازی» مریخ را مورد توجه محافل علمی قرار داده و ایدهای را که زمانی تنها در داستانهای علمی-تخیلی به چشم میخورد، به موضوعی جدی برای پژوهش تبدیل کرده است.
با این حال، پژوهشگران معتقدند پیش از هرگونه تلاش برای دگرگون کردن سیاره سرخ، باید پیامدها و خطرات احتمالی آن بهدقت بررسی شود؛ بهویژه این احتمال که مریخ از پیش میزبان اشکالی از حیات باشد و مداخله انسان به نابودی آنها بینجامد.
به گزارش وبسایت «ساینسدیلی»، زمینیسازی (Terraforming) به فرایند تغییر شرایط یک سیاره یا قمر با هدف فراهم کردن محیطی مناسب برای انسان و دیگر اشکال حیات مشابه حیات زمینی گفته میشود.
از حیث نظری، این فرایند شامل تغییر جو، اقلیم و سطح یک جرم آسمانی برای شبیهتر کردن شرایط آن به زمین است؛ اقداماتی مانند افزایش اکسیژن، ایجاد منابع پایدار آب مایع و رساندن دما به محدودهای مناسب برای حیات.
مریخ مدتهاست یکی از اصلیترین گزینهها برای زمینیسازی به شمار میرود و طرحهای مختلفی برای تغییر شرایط آن مطرح شده است؛ از آزادسازی گازهای گلخانهای برای گرم کردن سیاره گرفته تا استفاده از میکروارگانیسمهایی که بتوانند در بازههای زمانی طولانی اکسیژن تولید کنند.
یافتههای یک کارگاه علمی حاکی از آن است که پیشرفتهای اخیر، زمینیسازی را به حوزهای معتبر برای پژوهش تبدیل کردهاند، هرچند هرگونه تلاش عملی برای اجرای آن همچنان به آیندهای دور تعلق دارد.
اریکا دیبندیکتیس، مدیرعامل «پایونیر لبز» و نویسنده گزارشی که برای کارگاه «مریخ سبز» ۲۰۲۵ تهیه شده، میگوید زمینیسازی مریخ تا چند دهه پیش عملا دستنیافتنی به نظر میرسید، اما پیشرفتهای عمده فناوری این ارزیابی را تغییر دادهاند.
کاهش بالقوه و چشمگیر هزینه استفاده از «استارشیپ» شرکت اسپیسایکس، همراه با پیشرفتهای زیستشناسی مصنوعی و مدلسازی اقلیمی، زمینه را برای بازنگری در امکانپذیری این ایده فراهم کرده است.
به باور پژوهشگران، پرسش اصلی دیگر صرفا این نیست که آیا زمینیسازی مریخ از نظر قوانین فیزیک امکانپذیر است، بلکه باید بررسی کرد آیا بشر اساسا باید چنین اقدامی را دنبال کند و در صورت تصمیم به انجام آن، امنترین مسیر چه خواهد بود.
در این گزارش، پژوهشگران بهجای آنکه فناوریهای موجود را نقطه آغاز قرار دهند، ابتدا تصویری از مریخی قابل سکونت در آینده ترسیم کردند و سپس با حرکت معکوس از این چشمانداز، مراحل احتمالی دستیابی به آن را مورد بررسی قرار دادند.
مرحله نخست بر گرم کردن سیاره متمرکز است. بر اساس این طرح، میتوان با استفاده از ذرات معلق مهندسیشده یا گازهای گلخانهای، میانگین دمای مریخ را طی چند دهه، دهها درجه افزایش داد.
مطالعات نشان میدهند مریخ ذخایر قابلتوجهی از آب یخزده دارد که در صورت ذوب شدن، میتواند اقیانوسی به وسعت نزدیک به چهار میلیون کیلومتر مربع با عمق متوسط حدود ۳۰۰ متر ایجاد کند.
افزایش دمای مریخ به میزان حدود ۳۰ درجه سانتیگراد میتواند روند ذوب بخشی از این ذخایر یخی را آغاز و زمینه را برای شکلگیری آب مایع پایدار در سطح سیاره فراهم کند.
مرحله بعدی میتواند وارد کردن حیات میکروبی به این سیاره باشد. پژوهشگران پیشنهاد میکنند میکروارگانیسمهای «سختزیست» که بهطور طبیعی توانایی بقا در محیطهای بسیار دشوار را دارند، با ویژگیهایی مانند مقاومت در برابر دماهای بسیار شدید، تشعشعات و فشار پایین جو مهندسی شوند.
این موجودات که بهطور ویژه برای شرایط مریخ طراحی شدهاند، ممکن است طی چند دهه به شکل لایههایی شبیه جلبک در بخشهایی از سطح سیاره گسترش یابند و از طریق فتوسنتز، روند بسیار کند تغییر ترکیب جو را آغاز کنند.
ایجاد جو قابل تنفس در مریخ
ایجاد جوی غنی از اکسیژن که بتواند از حیات پیچیده پشتیبانی کند، احتمالا چند قرن یا حتی بسیار بیشتر زمان خواهد برد.
پژوهشگران تصور میکنند این فرایند ابتدا در زیستگاههای گنبدی عظیم با ارتفاع حدود ۱۰۰ متر آغاز شود. در این محیطهای بسته میتوان از طریق فتوسنتز یا الکترولیز آب، اکسیژن قابل تنفس تولید کرد.
با گذشت زمان، گسترش پوشش گیاهی به خارج از این زیستگاهها میتواند به افزایش تدریجی اکسیژن در جو مریخ کمک کند. با این حال، برآوردها نشان میدهند تولید طبیعی اکسیژن بهتنهایی ممکن است حدود هزار سال زمان ببرد.
در صورت موفقیت چنین فرایندی، ساکنان آینده مریخ ممکن است سرانجام بتوانند بدون وابستگی به گنبدهای محافظ در این سیاره زندگی کنند.
مجهولات علمی درباره زمینیسازی مریخ
این طرح در عین حال بر مجموعهای از پرسشهای اساسی تاکید دارد که پیش از هرگونه اقدام گسترده برای زمینیسازی مریخ باید به آنها پاسخ داده شود.
دانشمندان هنوز اطلاعات کاملی درباره آنچه در زیر صفحات عظیم یخی مریخ قرار دارد، در اختیار ندارند. همچنین مشخص نیست گرمتر و مرطوبتر شدن این سیاره چه تاثیری بر طوفانهای گسترده گردوغبار آن خواهد گذاشت.
پرسش مهم دیگر این است که آیا مریخ منابع کافی برای اجرای فرایندهایی مانند الکترولیز آب در مقیاس وسیع دارد یا بخشی از مواد مورد نیاز باید با هزینهای بسیار بالا از زمین به این سیاره منتقل شوند.
موانع علمی و فناورانه تنها بخشی از چالشهای زمینیسازی مریخ هستند و چنین اقدامی پرسشهای اخلاقی مهمی را نیز مطرح میکند.
هرگونه دگرگونی گسترده در مریخ میتواند بخشهایی از تاریخ طبیعی این سیاره را برای همیشه تغییر دهد یا از بین ببرد و فرصت دانشمندان آینده برای مطالعه آن در وضعیت طبیعی و دستنخورده را محدود کند.
مهمتر از آن، اگر حیات بومی در مریخ وجود داشته باشد، حتی در حد میکروارگانیسمها، وارد کردن موجودات زنده زمینی میتواند اکوسیستم احتمالی این سیاره را آلوده یا نابود کند؛ آن هم پیش از آنکه دانشمندان فرصت شناسایی و مطالعه کامل آن را بیابند.
مقامهای آمریکایی میگویند جمهوری اسلامی با استفاده از موشکهای پرسرعت و مانورپذیر، توانایی خود را برای عبور از سامانههای دفاعی واشینگتن و هدف قرار دادن مراکز حساس افزایش داده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، این تحول نگرانیهایی را درباره احتمال دریافت کمک اطلاعاتی تهران از چین یا روسیه ایجاد کرده، هرچند این روزنامه شواهد مستقلی برای اثبات این ادعا ارائه نکرده است.
والاستریت ژورنال در گزارشی درباره حمله اخیر [حکومت] ایران به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن نوشت این پایگاه با سامانه ضدموشکی تاد محافظت میشود، اما رادار این سامانه پیشتر در ماه مارس بر اثر حمله پهپادی جمهوری اسلامی آسیب دیده بود. آمریکا پس از آن مجبور شد قطعه خسارتدیده را تعویض کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، نیروهای [حکومت] ایران در ماههای گذشته شیوههای خود را با سامانههای پدافندی آمریکا تطبیق دادهاند. آنها اکنون از موشکهایی استفاده میکنند که با سرعت بسیار بالا حرکت میکنند و هنگام حرکت به سوی هدف قابلیت مانور دارند؛ ویژگیهایی که رهگیری آنها را دشوارتر میکند.
در تازهترین حمله به پایگاه موفقالسلطی، دو نظامی آمریکایی کشته، چند نفر زخمی و یک نظامی مفقود شد. افراد مطلع به والاستریت ژورنال گفتند شماری از هواپیماهای سرنشیندار و بدون سرنشین نیز در این حمله هدف قرار گرفتند.
سنتکام اعلام کرد چهار نظامی زخمی برای درمان به بیمارستانهایی در اردن منتقل شدند و پس از مداوا مرخص شدند. نیروهای دیگری که جراحات جزئی داشتند نیز پس از معاینه به محل خدمت خود بازگشتند. به گفته این فرماندهی، تلفات زمانی رخ داد که نیروهای آمریکا و متحدانش در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی بودند.
پایگاه موفقالسلطی محل استقرار هواپیماهای جنگی آمریکایی است که در عملیات علیه جمهوری اسلامی به کار گرفته میشوند. حکومت ایران طی ماههای گذشته بارها این پایگاه را با موشکهای بالستیک و پهپاد هدف قرار داده است. در حمله دیگری در اوایل هفته نیز تعدادی از نظامیان آمریکایی جراحات جزئی برداشتند.
این نخستین بار از زمان اعلام آتشبس از سوی دونالد ترامپ در فروردین ماه است که نظامیان آمریکایی بر اثر حملات خصمانه کشته میشوند. پنتاگون پیش از این حمله اعلام کرده بود ۱۴ نظامی آمریکایی در جریان درگیری با [حکومت] ایران بر اثر حملات یا حوادث جان باختهاند و یک نظامی دیگر نیز در پی یک وضعیت اضطراری پزشکی جان خود را از دست داده است.
سنتکام پس از حمله به پایگاه موفقالسلطی اعلام کرد آمریکا برای مجازات جمهوری اسلامی به دلیل هدف قرار دادن نظامیان آمریکایی و تضعیف توانایی آن برای حمله به کشتیرانی، عملیات تازهای را علیه [حکومت] ایران آغاز کرده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز گفت کشتهشدن این نظامیان عزم واشینگتن را راسختر خواهد کرد.
ترامپ پیشتر گفته بود در صورت کشتهشدن نیروهای آمریکایی به دست ایران، بازگشت به جنگ را بررسی خواهد کرد. مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان، و شماری دیگر از قانونگذاران آمریکایی به خانوادههای قربانیان تسلیت گفتند. جین شاهین، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی سنا، نیز از رییسجمهوری آمریکا خواست برای پایان دادن به آنچه «جنگ فاجعهبار» خواند، مذاکره کند.
همزمان با تشدید حملات، آمریکا در حال اعزام هواپیماهای جنگی بیشتری به منطقه است. جنگندههای اف۱۶ از پایگاه اشپانگدالم در آلمان و جنگندههای رادارگریز اف۳۵ از پایگاه لیکنهیث در بریتانیا به خاورمیانه فرستاده میشوند. هواپیماهای سوخترسان نیز راهی منطقهاند. اف۱۶ها میتوانند، در کنار ماموریتهای دیگر، رادارهای ایران را که برای شلیک موشکهای زمینبههوا استفاده میشوند، هدف قرار دهند.
مجتبی خامنهای که به نوشته والاستریت ژورنال قدرت را در تهران در دست گرفته، اما از زمان آغاز جنگ در انظار عمومی دیده نشده است، هشدار داد ادامه حملات آمریکا با «درسهایی فراموشنشدنی» پاسخ داده خواهد شد. تحلیلگران نیز نگراناند افزایش مرحلهبهمرحله حملات دو طرف، به چرخهای مهارنشدنی از تشدید درگیری منجر شود.
درگیریهای اخیر بر سر کنترل تنگه هرمز آغاز شد و سپس به کشتیها، تاسیسات برق و پلها در ایران و دیگر نقاط خلیج فارس گسترش یافت. یادداشت تفاهمی که ترامپ در خرداد با [حکومت] ایران برای بازگشایی تنگه و کاهش جنگ امضا کرد، در پی اختلاف بر سر نحوه تردد کشتیها فروپاشید.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد ایران به دلیل نقض توافق از سوی آمریکا، از جمله تلاش واشینگتن برای ایجاد مسیری مستقل در تنگه هرمز، رسما از این تفاهم خارج شده است. به نوشته والاستریت ژورنال، افزایش استفاده دو طرف از نیروی نظامی، تردد کشتیها در این آبراه را محدود و قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است.
ادامه اختلال در تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، میتواند ذخایر جهانی نفت را به سطوحی خطرناک کاهش دهد. با وجود افزایش حملات در هفته گذشته، دو طرف تاکنون از بازگشت به جنگی تمامعیار خودداری کردهاند.
آمریکا پس از کشتهشدن دو نظامی این کشور در حمله جمهوری اسلامی به اردن، موج تازهای از حملات هوایی را علیه حکومت ایران آغاز کرده است. تشدید حملات دو طرف پس از فروپاشی آتشبس موقت، احتمال بازگشت به جنگی تمامعیار را افزایش داده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد حملات جدید ساعت شش عصر شنبه به وقت شرق آمریکا [۱:۳۰ بامداد تهران] و به دستور دونالد ترامپ آغاز شد. به گفته سنتکام، هدف این عملیات تضعیف توانایی [حکومت] ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و «مجازات سریع» نیروهای سپاه پاسداران است که نظامیان آمریکایی را در اردن هدف قرار دادند.
خبرگزاری مهر گزارش داد منطقهای در نزدیکی سیریک در جنوب ایران هدف حمله آمریکا قرار گرفت، اما تلفاتی بهجا نماند و زیرساختها نیز آسیب ندیدند. سنتکام پیشتر اعلام کرده بود مراکز نظارتی، زیرساختهای لجستیکی نظامی، انبارهای زیرزمینی تسلیحات و توانمندیهای دریایی [حکومت] ایران را هدف قرار داده است.
تلویزیون حکومتی ایران نیز گزارش داد حملات هوایی بامداد شنبه در هرمزگان، در مجاورت تنگه هرمز، سه کشته و هشت زخمی بر جا گذاشت و به دو پل و یک تونل جادهای آسیب رساند. وزارت بهداشت جمهوری اسلامی شمار قربانیان حملات سه هفته گذشته آمریکا را ۵۰ کشته و بیش از ۵۰۰ زخمی اعلام کرده است.
سنتکام گفت دو نظامی آمریکایی روز جمعه در اردن کشته و یک نظامی دیگر در عملیات مفقود شد. به نوشته خبرگزاری رویترز، با احتساب این تلفات، شمار نظامیان آمریکایی کشتهشده از آغاز جنگ به ۱۶ نفر و شمار زخمیها به بیش از ۴۲۰ نفر رسیده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در واکنش نوشت: «فداکاری آنها فقط عزم ما را راسختر میکند.»
پیش از آغاز حملات جدید آمریکا، مجتبی خامنهای گفت واشینگتن بهای «تلاش برای تشدید درگیری» را خواهد پرداخت. او در بیانیهای که رسانههای حکومتی و حسابهای رسمی رهبر جمهوری اسلامی منتشر کردند، گفت اقدامات واشینگتن نشان داده است امضای ترامپ «کاملا بیارزش و فاقد اعتبار» است و درباره تحمیل «هزینههایی سنگینتر و تحقیر بیشتر» به آمریکا هشدار داد. کاخ سفید به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد و محل حضور خامنهای نیز همچنان نامشخص است.
همزمان با حملات آمریکا به پلها، تاسیسات برق و دیگر زیرساختهای ایران، جمهوری اسلامی حملات خود را به کشورهای میزبان نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا گسترش داد. کویت روز شنبه با موجی از حملات روبهرو شد و نیروهای مسلح این کشور اعلام کردند موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی را رهگیری کردهاند. شماری از آتشنشانان و کارکنان صنعت نفت نیز هنگام مقابله با پیامدهای حملات زخمی شدند.
سپاه پاسداران اعلام کرد یک مرکز پشتیبانی نظامی آمریکا در اردوگاه عریفجان کویت را هدف قرار داده و یک مرکز راداری در پایگاه هوایی علیالسالم را «منهدم» کرده است. شرکت نفت کویت نیز گفت یکی از تاسیسات نفتی این کشور در «حملات مکرر ایران» هدف قرار گرفت و خسارت قابلتوجه و تعدادی زخمی بر جا گذاشت.
رسانههای ایران همچنین از حمله سپاه به محل استقرار هواپیماهای رزمی آمریکا در پایگاه هوایی شیخ عیسی بحرین و یک مرکز دادههای اطلاعاتی خبر دادند. تلویزیون حکومتی ایران نیز مدعی شد در حمله موشکی و پهپادی به پایگاه آمریکا در ازرق اردن، دستکم دو جنگنده آمریکایی و سه هواپیمای دیگر «منهدم» شدند. رویترز اعلام کرد نتوانسته است این ادعاها را مستقلا تایید کند.
سامانه هشدار زودهنگام عربستان سعودی نیز از ساکنان الخرج و ینبع خواست به پناهگاه بروند. الخرج در شرق ریاض میزبان یک پایگاه نظامی محل استقرار نیروهای آمریکایی است و در ینبع، در ساحل دریای سرخ، یک پایانه مهم صادرات نفت قرار دارد. دو منبع مطلع گفتند این هشدارها پس از حمله موشکی [حکومت] ایران، نخستین حمله از این نوع به عربستان در بیش از سه ماه گذشته، صادر شد. به نوشته رویترز، دولت عربستان اظهارنظر نکرد و سپاه پاسداران نیز اشارهای به حمله به این کشور نداشت.
وزارت خارجه آمریکا در پی این تحولات، با اشاره به افزایش تنشها و احتمال «تشدید تنش پیشبینینشده» در خاورمیانه، برای شهروندان آمریکایی در سراسر جهان هشدار مسافرتی صادر کرد. این وزارتخانه هشدار داد لغو پروازها و بستهشدن دورهای حریمهای هوایی میتواند در سفرها اختلال ایجاد کند.
درگیری کنونی پس از آن آغاز شد که آمریکا و اسرائیل در اسفند سال گذشته، با هدف از کار انداختن برنامه موشکی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی منطقهای آن، به ایران حمله کردند. جنگ از آن زمان به اختلال گسترده در عرضه انرژی، افزایش نگرانیها درباره تورم جهانی و رقابت بر سر کنترل تنگه هرمز منجر شده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، آمریکا را متهم کرد که در پی تسلط بر تنگه هرمز است؛ آبراهی که حدود یکپنجم نفت جهان در شرایط عادی از آن عبور میکند. واشینگتن میگوید در حال اجرای محاصره دریایی است و تهران نیز اعلام کرده کشتیهایی را هدف میگیرد که مقررات تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی برای عبور از تنگه را رعایت نکنند.
اتحادیه اروپا و کشورهای خلیج فارس نیز در بیانیهای مشترک از [حکومت] ایران خواستند حملات و مداخله در کشتیرانی را فوری و بدون قیدوشرط متوقف کند و تنگه هرمز را بدون شرط یا دریافت هزینه باز نگه دارد. این تحولات در حالی رخ میدهد که توافق موقت آتشبس امضاشده در ماه گذشته میلادی، هفته پیش فروپاشید و حملات جمهوری اسلامی و آمریکا از آن زمان شدت گرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، کشتهشدن دو نظامی این کشور در حمله جمهوری اسلامی به پایگاهی در اردن را «مایه تاسف» خواند، اما گفت آنها برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای و گسترش جنگ در خاورمیانه جان باختند. او همزمان از تشدید حملات آمریکا به ایران دفاع کرد.
ترامپ روز شنبه ۲۷ تیر ماه در گفتوگو با نیویورکپست، پس از کشتهشدن دو نظامی این کشور در اردن، از آغاز حملات تلافیجویانه به ایران دفاع کرد. او گفت عملیات برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای ضروری است و در صورت متوقف نشدن تهران، احتمال گسترش درگیری در خاورمیانه وجود دارد.
رییسجمهوری آمریکا در این گفتوگو کشتهشدن این نظامیان را «مایه تاسف» خواند، اما تاکید کرد که ماموریت آمریکا باید ادامه یابد. او گفت: «آنها جان باختند، چون نمیخواهند ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند و نمیخواهند خاورمیانه منفجر شود.»
در حمله روز جمعه به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن، دو نظامی آمریکایی کشته، دستکم چهار نفر زخمی و یک نظامی مفقود شد. این افراد نخستین تلفات نیروهای آمریکایی از زمان اعلام پایان آتشبس با جمهوری اسلامی از سوی ترامپ در هفته گذشته به شمار میروند.
ارتش آمریکا ساعت شش عصر شنبه به وقت شرق آمریکا [۱:۳۰ بامداد تهران] موج تازهای از حملات هوایی علیه تهران را آغاز کرد. سنتکام اعلام کرد این حملات با هدف تضعیف بیشتر توانایی جمهوری اسلامی برای «تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز» انجام شده است.
همزمان، گزارشها از تقویت حضور هوایی آمریکا در خاورمیانه حکایت دارند. جنگندههای اف۱۶ از پایگاه هوایی اشپانگدالم در آلمان و جنگندههای رادارگریز اف۳۵ از یک پایگاه آمریکایی در بریتانیا راهی منطقه شدهاند. واشینگتن طی روزهای گذشته هواپیماهای سوخترسان بیشتری نیز به منطقه اعزام کرده است.
ترامپ همواره جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای را یکی از منافع اساسی امنیت ملی آمریکا توصیف کرده و هشدار داده است که ایرانِ مجهز به سلاح هستهای، خاورمیانه را بیثبات و متحدان واشینگتن را تهدید خواهد کرد. او در گفتوگوی تازه خود نیز کشتهشدن نظامیان آمریکایی را بخشی از تلاش برای جلوگیری از تحقق این سناریو دانست.
ترامپ هفته گذشته پس از آن آتشبس با [حکومت] ایران را پایانیافته اعلام کرد که تهران سه کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داد. بر اساس یادداشت تفاهمی که میان آمریکا و [حکومت] ایران برای تثبیت آتشبس تنظیم شده بود، جمهوری اسلامی باید تنگه هرمز را دوباره به روی کشتیرانی باز میکرد.
روزنامه هاآرتص گزارش داد استارتآپ اسرائیلی «همیسفریک» (Hemispheric) در حال توسعه مدلی مبتنی بر هوش مصنوعی است که فعالیت الکتریکی مغز را به اطلاعات قابلفهم برای پزشکان تبدیل میکند.
این شرکت امیدوار است فناوریاش در تشخیص افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه، پارکینسون و نشانههای اولیه زوال شناختی به کار گرفته شود.
همیسفریک پس از بیش از شش سال فعالیت به دور از توجه رسانهها، اعلام کرد در سه مرحله ۵۲ میلیون دلار سرمایه جذب کرده است. مدل هوش مصنوعی این شرکت، موسوم به «دکارت»، با استفاده از دادههای حاصل از نوار مغزی آموزش دیده و در فرایند آموزش آن شش میلیارد پارامتر در نظر گرفته شده است.
این شرکت را حگای لالازار، پژوهشگر مغز و مدیرعامل همیسفریک، به همراه گیدی لیتوین، پژوهشگر هوش مصنوعی و مدیر ارشد فناوری آن، اداره میکنند. لیتوین از بنیانگذاران شرکت «ریلفیس» بود که اپل در سال ۲۰۱۷ آن را خرید. او همچنین یکی از دارندگان حق ثبت اختراع مولفه اصلی سامانه تشخیص چهره «فیس آیدی» اپل است.
لیتوین و لالازار هفت سال پیش و زمانی با یکدیگر آشنا شدند که لیتوین در آستانه ترک اپل بود. همیسفریک اکنون ۱۱۲ نفر را در حوزههایی مانند علوم مغز، هوش مصنوعی، مهندسی نرمافزار، الکترونیک و سامانههای پزشکی به کار گرفته است.
لالازار به هاآرتص گفت مغز مهمترین اندام بدن و عامل بخش قابلتوجهی از بیماریها است، اما ارزیابی سلامت آن همچنان تا حد زیادی بر پرسیدن احساسات بیمار متکی است. به گفته او، تاکنون راهکاری فناورانه برای رمزگشایی سیگنالهای مغز از طریق حسگرهای غیرتهاجمی وجود نداشته است.
یکی از چالشهای اصلی این پروژه، کمبود دادههای لازم برای آموزش مدل هوش مصنوعی بود. همیسفریک از سال ۲۰۱۹ آزمایشگاههایی در اسرائیل، آمریکا و فیلیپین راهاندازی کرد و در آنها فعالیت مغزی داوطلبان را با استفاده از یک کلاه سبک و طی آزمایشی ۱۵ دقیقهای ثبت کرد. این شرکت میگوید اکنون بیش از ۲۵۰ هزار ساعت داده نوار مغزی از بیش از ۱۰۰ هزار شرکتکننده در اختیار دارد و در مقاطعی هر هفته از بیش از هزار نفر داده جمعآوری کرده است.
لیتوین فعالیت الکتریکی مغز را زبانی بسیار پیچیده توصیف کرد و گفت برخلاف مدلهای زبانی بزرگ که با حجم عظیمی از اطلاعات اینترنت آموزش میبینند، پیش از این پایگاه داده مناسبی از فعالیت مغزی برای آموزش یک مدل هوش مصنوعی وجود نداشت. او افزود نوار مغزی با وجود قدمتی حدودا ۱۰۰ ساله، مجموعهای از امواج پیچیده تولید میکند که تفسیر آنها دشوار است و از فردی به فرد دیگر تفاوت زیادی دارد.
لالازار گفت شش سال و نیم پیش حتی مطمئن نبود ساخت چنین مدلی امکانپذیر باشد. در حال حاضر، اختلالاتی مانند افسردگی و استرس پس از سانحه عمدتا با استفاده از پرسشنامه یا ارزیابی ذهنی پزشک از رفتار بیمار تشخیص داده میشوند؛ اما همیسفریک میگوید مدل دکارت میتواند دادههای پیچیده مغزی را به زبانی تبدیل کند که پزشکان قادر به استفاده از آن باشند.
این شرکت در حال حاضر دانش فنی خود را در اختیار شرکتهای داروسازی قرار میدهد تا در پژوهشهایشان از آن استفاده کنند. همیسفریک امیدوار است پس از دریافت مجوزهای قانونی، این فناوری وارد مطب پزشکان شود و بیماران بتوانند با انجام نوار مغزی پنج تا ۱۰ دقیقهای، گزارشی از فعالیت الکتریکی مغز خود دریافت کنند.
