اروپا همزمان با تجربه شدیدترین موج گرمای ثبتشده در تاریخ خود، شاهد تشدید اختلافنظرها بر سر استفاده از سیستمهای سرمایشی است؛ موضوعی که از یک چالش فنی و بهداشتی فراتر رفته و به مناقشهای سیاسی و فرهنگی تبدیل شده است.
روزنامه گاردین یکشنبه ۱۴ تیر گزارش داد کارشناسان سلامت خواستار گسترش دسترسی گروههای آسیبپذیر به سیستمهای سرمایشی، بهویژه در بیمارستانها، خانههای سالمندان، مدارس و وسایل حملونقل عمومی هستند، اما درباره استفاده گسترده از کولر در خانههای شخصی همچنان با احتیاط اظهار نظر میکنند.
هانس کلوگه، رییس دفتر اروپایی سازمان جهانی بهداشت، گفت: «بخش عمده سرمایهگذاری اروپا بهدرستی صرف راهکارهای بلندمدتتری مانند ایجاد سایه، عایقبندی ساختمانها و راهاندازی مراکز خنککننده شده است، نه استفاده گسترده از سامانههای سرمایشی مکانیکی.»
او در عین حال با اشاره به آسیبپذیری برخی گروهها در برابر گرما تاکید کرد هر دو رویکرد، یعنی توسعه راهکارهای بلندمدت و استفاده هدفمند از سامانههای سرمایشی، جایگاه و نقش خود را دارند.
بر اساس یافتههای پژوهشها، تلاشها برای سازگاری بیشتر با گرما سبب شده میزان مرگومیر ناشی از موجهای گرما که دو دهه پیش «شدید» محسوب میشدند، حدود ۷۵ درصد کاهش یابد.
با این حال، شدت و فراوانی موجهای گرما در اروپا بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
سازمان جهانی بهداشت برآورد میکند طی چهار سال گذشته، بیش از ۲۰۰ هزار نفر در اروپا بر اثر گرما جان خود را از دست دادهاند.
همچنین پیشبینی میشود موج گرمای بیسابقه ماه ژوئن امسال (۱۱ خرداد تا ۹ تیر)، هزاران و شاید دهها هزار قربانی بر جای گذاشته باشد؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از تلفات ناشی از گرما در ایالات متحده است.
برخی کارشناسان این تفاوت را تا حد زیادی به میزان استفاده از سیستمهای سرمایشی نسبت میدهند.
در حالی که حدود ۹۰ درصد خانههای آمریکا به کولر مجهز هستند، این میزان در بسیاری از کشورهای اروپایی بسیار پایینتر است.
رویکرد احزاب راستگرا
در روزهای اخیر، موضوع تهویه مطبوع به یکی از محورهای جدال سیاسی در اروپا تبدیل شده است. احزاب راستگرا دولتها و جریانهای حامی سیاستهای اقلیمی را متهم میکنند که به بهانه حفاظت از محیط زیست، مانع گسترش استفاده از کولر شدهاند.
مارک برنهارد، یکی از سخنگوهای حزب راستگرای «آلترناتیو برای آلمان»، پس از ثبت رکورد دمای هوا در آلمان، اعلام کرد این حزب اجازه نخواهد داد مردم «قربانی ایدئولوژی اقلیمی» شوند.
او گفت: «هیستری اقلیمی بهدلیل خطاهای ایدئولوژیک در ساختوساز، مانند خودداری از نصب سیستمهای تهویه مطبوع، به افزایش مرگومیر ناشی از گرما منجر شده است.»
این موضع در حالی مطرح میشود که همین حزب سال گذشته هشدارهای دولت درباره موجهای گرمایی را «هراسافکنی» توصیف کرده بود.
در فرانسه نیز حزب راستگرای اجتماع ملی به رهبری مارین لوپن، گسترش استفاده از کولر را به یکی از محورهای برنامههای خود تبدیل کرده و همزمان از سیاستهای مقابله با تغییرات اقلیمی انتقاد میکند.
این مناقشه با اظهارنظر برخی چهرههای آمریکایی تشدید شده است. آنها کمبود کولر در اروپا را نشانه فقر، سیاستگذاری نادرست و مقررات بیش از حد توصیف کردهاند.
بودن یا نبودن؟ مساله این است
با وجود رواج گسترده استفاده از تهویه مطبوع در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن و استرالیا، تنها حدود ۱۵ درصد از ۳.۵ میلیارد نفر ساکن مناطق گرم جهان به این فناوری دسترسی دارند.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است در صورت تداوم سیاستهای فعلی، تعداد دستگاههای تهویه مطبوع در جنوبشرق آسیا بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۴۰ حدود ۹ برابر خواهد شد.
کارشناسان هشدار میدهند استفاده گسترده از کولر بدون هزینه نیست. تخلیه هوای گرم به خیابانها میتواند پدیده «جزیره گرمایی شهری» را تشدید کند و افزایش مصرف برق نیز خطر فشار بر شبکه و خاموشی را بالا ببرد.
در عین حال، با کاهش سهم سوختهای فسیلی در تولید برق اروپا، انتظار میرود اثرات اقلیمی استفاده از کولر در این قاره بهتدریج کاهش یابد.
آمارها حاکی از آن است که با گرمتر شدن اقلیم اروپا با سرعتی حدود دو برابر میانگین جهانی، استفاده از سامانههای سرمایشی در این قاره رو به افزایش است.
اکنون بیش از نیمی از خانوارهای ایتالیا و اسپانیا به سیستم تهویه مطبوع مجهز هستند. این رقم در فرانسه به ۲۴ درصد میرسد و در استانهای جنوبی به حدود ۴۸ درصد افزایش مییابد، در حالی که در شمال این کشور تنها حدود ۱۰ درصد از خانهها کولر دارند.
آلمان اما همچنان یکی از پایینترین نرخهای استفاده از سیستمهای سرمایشی در اروپا را دارد و تنها حدود ۶ درصد خانهها به کولر ثابت مجهز هستند. بسیاری از مالکان خانه در این کشور معتقدند حتی موج گرمای کمسابقه امسال نیز خرید کولر را از نظر اقتصادی توجیه نمیکند.
در سوی دیگر، برخی متخصصان خواستار نصب سیستمهای تهویه مطبوع در واحدهای مسکن اجتماعی شدهاند و میگویند شکاف میان کسانی که به سرمایش دسترسی دارند و کسانی که از آن محروماند، در حال افزایش است.
مسکن اجتماعی به واحدهای مسکونی یارانهای گفته میشود که دولت یا نهادهای عمومی برای اسکان خانوارهای کمدرآمد و افراد آسیبپذیر با اجاره کمتر از نرخ بازار فراهم میکنند.
کلوئی بریمیکومب، پژوهشگر اقلیم دانشگاه آکسفورد، گفت: «در موجهای گرما، بخش بزرگی از منابع انرژی و آب صرف خنک کردن مراکز داده میشود، در حالی که جان انسانها از هوش مصنوعی ارزشمندتر است؛ یا دستکم باید چنین باشد.»
گزارش گاردین در حالی منتشر شد که پیشبینیها از وقوع موج تازهای از گرمای شدید در اروپا طی روزهای آینده حکایت دارد.
