دادههای کشتیرانی نشان میدهد دو نفتکش چینی حامل نفت، چهارشنبه از تنگه هرمز عبور کرده و از خلیج فارس خارج شدند که این موضوع امیدها به پایان احتمالی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی را افزایش داده است، آن هم پس از اظهارات دونالد ترامپ و معاونش درباره پیشرفت مذاکرات با تهران.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نوشت که رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ اردیبهشت گفت جنگ «خیلی سریع» پایان خواهد یافت و جیدی ونس، معاون او، نیز از پیشرفت گفتوگوها با تهران برای رسیدن به توافقی بهمنظور پایان درگیریها سخن گفت.
ونس در نشست خبری کاخ سفید گفت: «در موقعیت نسبتا خوبی قرار داریم.»
ترامپ نیز یک روز پس از آنکه اعلام کرد حمله برنامهریزیشده جدید علیه ایران را پس از دریافت پیشنهاد تازه تهران متوقف کرده، گفت: «فقط یک ساعت تا تصمیم برای حمله فاصله داشتم.»
او در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت رهبران جمهوری اسلامی «برای رسیدن به توافق التماس میکنند» و هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود، حمله جدید آمریکا در روزهای آینده انجام خواهد شد.
همزمان، بر اساس دادههای شرکتهای «الاسایجی» و «کپلر»، دو نفتکش چینی که از معدود ابرنفتکشهای حامل نفت عراق بودند که در ماه جاری از خلیج فارس خارج شدند، حدود چهار میلیون بشکه نفت خام حمل میکردند.
فشار سیاسی بر کاخ سفید
رویترز نوشت آمریکا نزدیک به سه ماه است در تلاش برای پایان دادن به جنگی است که همراه با اسرائیل آغاز کرد: «ترامپ در طول این جنگ بارها گفت توافق با تهران نزدیک است و همزمان تهدید کرد در صورت نرسیدن به توافق، حملات سنگینی علیه ایران انجام خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا اکنون در داخل این کشور با فشار شدید سیاسی روبهروست تا توافقی بهدست آید که به بازگشایی تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت و دیگر کالاها در جهان، منجر شود.
در حالی که قیمت بنزین در آمریکا همچنان بالاست، محبوبیت ترامپ نیز در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر کاهش یافته است.
کاهش قیمت نفت در پی سیگنالهای مثبت
این جنگ بزرگترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی را ایجاد کرده و صدها نفتکش را در خلیج فارس متوقف کرده است. همزمان، زیرساختهای انرژی و حملونقل دریایی در سراسر منطقه نیز آسیب دیدهاند.
در پی سیگنالهای مثبت از سوی کاخ سفید و تحولات خلیج فارس، قیمت نفت کاهش یافت و بهای نفت برنت تا ۱۱۰ دلار و ۱۶ سنت در هر بشکه پایین آمد؛ هرچند بعدا بخشی از افت خود را جبران کرد.
توشیتاکا تازاوا، تحلیلگر شرکت «فوجیتومی سکیوریتیز»، گفت: «سرمایهگذاران میخواهند بدانند آیا واشینگتن و تهران واقعا میتوانند به نقطه مشترک برسند و توافق صلح حاصل کنند یا نه؛ بهویژه که موضع آمریکا هر روز تغییر میکند.»
مذاکرات دشوار با تهران
ونس در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد مذاکره با ساختار رهبری چندپاره جمهوری اسلامی دشوار است.
او گفت: «گاهی اصلا مشخص نیست موضع مذاکرهکنندگان ایرانی دقیقا چیست.»
ونس افزود آمریکا تلاش میکند خطوط قرمز خود را شفاف نگه دارد.
معاون ترامپ همچنین گفت یکی از اهداف سیاستهای دولت آمریکا جلوگیری از گسترش رقابت تسلیحات هستهای در منطقه است.
در مقابل، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، در شبکه ایکس نوشت توقف حمله آمریکا ناشی از آن بوده که واشینگتن دریافته هرگونه اقدام علیه حکومت ایران با «پاسخ قاطع نظامی» روبهرو خواهد شد.
رسانههای حکومتی ایران نیز گزارش دادند پیشنهاد تازه تهران برای صلح شامل توقف درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، خروج نیروهای آمریکایی از مناطق نزدیک به ایران و پرداخت غرامت بابت خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل است.
بر اساس اظهارات کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تهران همچنین خواستار لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و پایان محاصره دریایی آمریکا شده است.
با این حال، مفاد این پیشنهاد تفاوت چندانی با پیشنهاد قبلی جمهوری اسلامی ندارد؛ پیشنهادی که ترامپ هفته گذشته آن را «مزخرف» توصیف کرده بود.
آتشبس شکننده و ادامه تنشها
حملات آمریکا و اسرائیل پیش از توقف در قالب آتشبس در اوایل فروردین، هزاران نفر را در ایران کشت. اسرائیل نیز هزاران نفر دیگر را در لبنان کشت و صدها هزار نفر را در جریان عملیات علیه حزبالله، از خانههایشان آواره کرد.
حملات حکومت ایران به اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس نیز چند ده کشته بر جای گذاشته است.
آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل تا حد زیادی حفظ شده، اما در روزهای اخیر پهپادهایی از عراق به سمت کشورهای خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و کویت، شلیک شدهاند. حملاتی که بهنظر میرسد از سوی تهران و گروههای همپیمانش انجام شده باشد.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفتهاند هدف آنان از آغاز جنگ، محدود کردن حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی منطقه، نابودی برنامه هستهای تهران، از بین بردن توان موشکی و فراهم کردن شرایط برای سرنگونی حکومت ایران بوده است.
رویترز نوشت که با این حال، جنگ هنوز نتوانسته جمهوری اسلامی را از ذخایر اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی محروم کند یا توانایی آن برای تهدید همسایگان از طریق موشکها، پهپادها و نیروهای نیابتی را از بین ببرد.
در عین حال، حکومت جمهوری اسلامی که در دی ماه با اعتراضات گسترده داخلی روبهرو شده بود، تا اینجای ماجرا حملات آمریکا و اسرائیل را بدون ظهور یک اپوزیسیون سازمانیافته، پشت سر گذاشته است.
