نتبلاکس، نهاد مستقل پایش وضعیت اینترنت در جهان، در مورد خاموشی دیجیتال در ایران گزارش داد که قطع اینترنت کشور تاکنون حدود ۱.۸ میلیارد دلار خسارت اقتصادی به بار آورده و پیامدهای منفی حقوق بشری نیز به همراه داشته است.
به گزارش این نهاد، برآورد خسارت قطع اینترنت در ایران بر اساس روش کاست (COST) به دست آمده است.
این روش برای محاسبه خسارت ناشی از قطع یا اختلال اینترنت به کار میرود و با استفاده از شاخصهایی مانند تولید ناخالص داخلی، میزان وابستگی اقتصاد به اینترنت و مدت زمان قطعی، زیان واردشده به فعالیتهای اقتصادی را تخمین میزند.
نتبلکس پنجشنبه ۲۷ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد قطع اینترنت ایران پس از ۱۱۲۸ ساعت، همچنان ادامه دارد و وارد چهلوهشتمین روز خود شده است.
این نهاد افزود این سطح از سانسور از نظر وسعت و شدت در یک جامعه متصل به اینترنت، «بیسابقه» است.
قطع سراسری اینترنت در ایران به دنبال آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴، طولانیترین خاموشی اینترنتی در مقیاس ملی در تاریخ است. این قطعی طولانیمدت، پس از اعلام خبر آتشبس دو هفتهای، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای عمیق اقتصادی را به همراه داشته است.
قطع اینترنت تنها یک محدودیت ارتباطی نیست، بلکه ضربهای مهلک بر پیکره اقتصاد نحیف ایران است.
پیش از این، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، اعلام کرده بود هر روز قطعی اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بار میآورد.
در همین حال، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال، استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای خانگی که معیشت میلیونها نفر به آنها گره خورده، در آستانه فروپاشی قرار دارند.
قطع اینترنت و فروپاشی معیشت؛ از بیکاری فریلنسرها تا تعطیلی گسترده کسبوکارها
نتبلاکس ۲۶ فروردین خبر داد محدودیت اینترنت بهطور جدی توان ایرانیان را برای اطمینان از وضعیت دوستان و اعضای خانوادهشان در خارج از کشور محدود میکند.
به گفته این سازمان، مقامهای حکومت و اینفلوئنسرهای دارای دسترسی ویژه، آزادانه پست میگذارند اما اکثریت مردم ایران را ساکت کردهاند.
در حالی که قطع اینترنت ایران زندگی روزانه میلیونها نفر را تحت تاثیر قرار داده، خبرگزاری تسنیم نوشت در دوره جنگ، قطع اینترنت «یک ضرورت» است و اضافه کرد: «بررسی همهجانبه استراتژیهای نظامی و تجربیات عملی نشان میدهد که در عصر جنگهای هیبریدی، توانایی قطع و کنترل اینترنت بینالملل یک استاندارد دفاعی جهانی و جزو لاینفک حاکمیت ملی است.»
تسنیم افزود «حق حاکمیت در کنترل کامل یا قطع اینترنت در زمان جنگ، یک رویه پذیرفته شده و یک قانون مدون در سراسر جهان» است و هیچ کشور قدرتمندی «امنیت زیرساختهای خود را فدای جریان آزاد اطلاعات در زمان جنگ نمیکند».
این در حالی است که در هفتههای گذشته گزارشهای متنوعی از تلاش جمهوری اسلامی برای توزیع آنچه «اینترنت پرو» نامیده میشود، در میان وابستگان حکومت، منتشر شده است.
از سوی دیگر، یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامی گفت: «من فریلنسر حوزه وب هستم و با قطع اینترنت درآمدم به صفر رسیده. بهخاطر بدهی دارم وسایلم را میفروشم.»
در پیام دیگری آمده است: «من بهعنوان دانشجو و تکنسین کامپیوتر در بیتکلیفی ماندهام. کلاسهای آنلاین با اختلالات شدید همراه است و برای پروژه، اینترنتی در کار نیست تا تحقیق کنم. محل کار هم مشتری مراجعه نمیکند.»
مخاطبی نوشت: «با خدا تومان کانفینگ توانستم وصل شوم. من کارم با اینترنت است و بهخاطر قطعی نت بیکار شدم. کلی قسط دارم که باید تسویه شوند و اجاره باید بدهم. کسانی را هم میشناسم که در شرایط من هستند.»
یک شهروند گفت: «قیمتها چندین برابر شده. خیلیها بیکار شدهاند. حداقل ۵۰ درصد مغازهها تعطیل هستند. بیشتر، تعمیرات ماشین و مارکتها باز هستند و حتی کارهای دولتی، یک الی دو نفر کار میکنند.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
