با افزایش احتمال حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، رسانههای غربی گزارشهای و تحلیلهای بیشتری در این زمینه منتشر میکنند. اکونومیست و نیویورکتایمز به نقل از مقامات کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس نوشتهاند که احتمال حمله گسترده به ایران زیاد است.
نشریه اکونومیست دوشنبه شش بهمن در تحلیلی نوشت: «تجهیزات نظامی آمریکا برای مهیا ساختن یک حمله نظامی احتمالی علیه جمهوری اسلامی، همچنان با شتاب به خاورمیانه سرازیر میشود.»
بهنوشته اکونومیست، بسیاری انتظار داشتند چنین حملهای دو هفته پیش رخ دهد؛ زمانی که ترامپ به ایرانیان وعده داد «کمک در راه است» و سپس، با شواهدی اندک، مدعی شد ایران اعدامهای جمعی را لغو کرده و نیروهای امنیتی دیگر معترضان را نمیکشند.
اکونومیست در عین حال افزوده که تصمیم ترامپ در آن مقطع احتمالا تحت تاثیر این واقعیت هم بود که آمریکا تجهیزات محدودیهم برای ضربه زدن به جمهوری اسلامی و هم برای محافظت از اسرائیل و دیگر کشورها در برابر هرگونه حمله تلافیجویانه احتمالی در منطقه داشت.
بهنوشته این نشریه، اکنون این وضعیت تغییر کرده است. ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن که یک هفته پیش دریای جنوبی چین را ترک کرد، احتمالا اکنون بسیار نزدیک به دریای عمان است؛ بال هوایی آن و ناوشکنهای اسکورتکنندهاش در فاصله حمله به ایران قرار دارند. چندین اسکادران جنگنده اف- ۱۵ای (F-15E) از پایگاههایشان در بریتانیا به منطقه اعزام شدهاند؛ همان هواپیماهایی که در سال ۲۰۲۴ بخشی از پهپادهای ایرانی شلیکشده به سوی اسرائیل را سرنگون کردند.
سامانههای پدافند هوایی پاتریوت و تاد نیز با سرعت در حال استقرار در منطقه هستند، همانطور که هواپیماهای باری و تانکرهای سوخترسان راهی منطقه شدهاند. در ۲۴ ژانویه، ژنرال برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که مسئولیت هرگونه جنگ احتمالی را بر عهده خواهد داشت، برای انجام رایزنیها به اسرائیل سفر کرد.
بهنوشته اکونومیست ممکن است ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته باشد، اما برخی مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس بهطور خصوصی میگویند که احتمال یک حمله گسترده آمریکا به ایران زیاد است و ترامپ احتمالا رهبری سیاسی جمهوری اسلامی را هدف قرار خواهد داد.
اکونومیست نوشته است: «جمهوری اسلامی آشکارا مضطرب است و هشدار داده که هرگونه حمله آمریکا را جنگی تمامعیار تلقی خواهد کرد. این یعنی ممکن است جمهوری اسلامی نه فقط به حملات کوچک، نمادین و شاید از پیش هماهنگشده (مانند حمله به پایگاه العدید در قطر) پاسخ دهد، بلکه دست به حملات بسیار گستردهتر بزند؛ حتی شاید موشکهای خود را بهصورت پیشدستانه شلیک کند، پیش از آنکه آمریکا یا اسرائیل بتوانند سکوهای پرتاب را هدف بگیرند.»
اکونومیست سپس تاکید کرده است که بسیاری از رخدادها به اهداف ترامپ بستگی دارد. اگر او صرفا بخواهد نشان دهد که از خطوط قرمز خود دفاع میکند، ممکن است به حملهای نسبتا محدود بسنده کند. چنین اقدامی خطر کشیدهشدن آمریکا به یک درگیری گستردهتر را کاهش میدهد، اما تاثیر چندانی در تضعیف رژیم یا جلوگیری از کشتار گسترده معترضان نخواهد داشت.
حملهای گستردهتر میتواند نیروهای امنیتی را هدف بگیرد از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی محافظ رژیم، و نیروهای بسیج، هرچند این نیروها معمولا متکی به پایگاهها یا زیرساختهای بزرگی نیستند که بتوان آنها را بهسادگی از هوا نابود کرد.
اکونومیست پس از این دو گزینه،گزینه سومی را مطرح کرده است: «هدف قرار دادن خود رژیم، از جمله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی. چنین اقدامی میتواند رژیم را سر ببُرد، موج تازهای از اعتراضات را برانگیزد و نیروهای امنیتی را بدون رهبری روشن رها کند.»
با این حال اکونومیست افزوده که برخی مقامهای منطقهای معتقدند جمهوری اسلامی، پس از آنکه سال گذشته دید رهبری نظامیاش تا حد زیادی به دست اسرائیل تضعیف شد، اکنون سازوکارهای جانشینی خود را بهبود بخشیده تا در صورت ایجاد خلاء، رهبر جدیدی بهسرعت جایگزین شود.
گاردین: هر حملهای برای هدف قرار دادن رهبری جمهوری اسلامی خواهد بود
روزنامه گاردین هم در گزارشی نوشت: به گفته ناظران، پس از آنکه اعلام شد ناوگروه رزمی ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن اکنون در منطقه مستقر شده، جمهوری اسلامی خود را برای یک حمله تازه از سوی آمریکا و اسرائیل آماده میکند.
بهنوشته گاردین گمان میرود واشینگتن، در هماهنگی با جنگندههای اسرائیلی، از توان آتش لازم برای اجرای حملهای برخوردار باشد که هدف آن سرنگونی حکومتی است که به سرکوب خشن اعتراضات و کشتن هزاران ایرانی متهم شده است.
گاردین افزود ناوگان آمریکا، شامل چند ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده، هنوز به موقعیت نهایی خود نرسیده اما هماکنون در برد حمله به ایران قرار دارد.
بهنوشته گاردین هرگونه حملهای، نه برای تضعیف برنامه هستهای از پیش آسیبدیده ایران که هدف اصلی جنگ ۱۲روزه بود، بلکه برای هدف قرار دادن رهبری سیاسی جمهوری اسلامی و بازگرداندن معترضان خشمگین از سقوط سطح زندگی به خیابانها طراحی خواهد شد.
گاردین همچنین نوشت در حالی که نشانهای از یک گشایش دیپلماتیک قریبالوقوع دیده نمیشود، بازار بورس ایران روز دوشنبه سقوط بیسابقهای را تجربه کرد. بر اساس آمار رسمی تازه، نرخ تورم در ماه گذشته به ۶۰ درصد رسیده است.
نیویورکتایمز: تهدید نیروهای نیابتی
نیویورکتایمز نیز در گزارشی با اشاره به هشدارهای تند جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش، نوشت این تهدیدها در جنگ ۱۲ روزه در عمل فقط واکنشی محدود از کار درآمد.
این روزنامه افزود مقامهای کشورهای خاورمیانه بهطور فزایندهای نگراناند که ایالات متحده در روزهای آینده به ایران حمله کند؛ حملهای که میتواند چرخهای از اقدامات تلافیجویانه علیه پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه، از سوی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش، به راه بیندازد.
یک مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده، به نیویورکتایمز گفت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن بههمراه سه ناو جنگی مجهز به موشکهای تاماهاوک وارد حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در غرب اقیانوس هند شده است. اگر کاخ سفید دستور حمله به ایران را صادر کند، این ناو هواپیمابر، از نظر تئوریک، میتواند ظرف یک یا دو روز وارد عمل نظامی شود.
نیویورکتایمز افزود اوایل این ماه، ترامپ پس از دریافت مجموعهای از هشدارهای فوری از سوی رهبران چند کشور خاورمیانه مبنی بر اینکه حمله میتواند به شعلهور شدن یک درگیری منطقهای منجر شود، گزینه حمله را به تعویق انداخت. به گفته مقامهای منطقهای، مقامهای جمهوری اسلامی به همتایان خود در کشورهای خلیج فارس و عراق گفته بودند که در صورت حملات تلافیجویانه به پایگاههای نظامی آمریکا در این کشورها، آنها در امان نخواهند بود.
اما از زمان جابهجایی ناوهای جنگی و جنگندههای آمریکا، نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی بهطور علنی تهدید کردهاند که در هرگونه تلافی، در کنار حامی خود وارد عمل خواهند شد.
در لبنان، نعیم قاسم، رهبر حزبالله، در یک سخنرانی تلویزیونی در برابر صدها هوادار در یکی از حومههای جنوبی بیروت گفت: «وقتی ترامپ امام خامنهای را تهدید میکند، دهها میلیون نفری را تهدید میکند که پیرو این رهبر هستند. وظیفه ماست که با همه تدابیر و آمادگی لازم با این تهدید مقابله کنیم.»
کتائب حزبالله، قدرتمندترین شبهنظامی شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق، یکشنبه پنج بهمن در بیانیهای از نیروهایش خواست برای جنگ احتمالی آماده شوند و گفت اگر درگیری تشدید شود، رهبران دینی این گروه ممکن است تصمیم به اعلام «عملیاتهای شهادتطلبانه» بگیرند.
این گروه افزود جنگ با جمهوری اسلامی «آسان نخواهد بود. شما هر شکل از رنج مرگبار را خواهید چشید، چیزی از شما در منطقه ما باقی نخواهد ماند و ما ترس را در دلهایتان خواهیم انداخت.»
در دیدارهایی که طی روزهای اخیر در بغداد برگزار شده، جو کنت، رییس مرکز ملی مبارزه با تروریسم آمریکا، به عراقیها هشدار داد که اگر شبهنظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق به نیروهای آمریکایی حمله کنند، ایالات متحده علیه آنها اقدام خواهد کرد؛ به گفته مقامهای عراقی و آمریکایی. نیروهای آمریکا حضور گستردهای در اربیل، در اقلیم نیمهخودمختار کردستان عراق، دارند.
کوین دونگان، دریاسالار بازنشسته و فرمانده پیشین نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه، به نیویورکتایمز گفت نتیجه هرگونه حمله به جمهوری اسلامی غیرقابل پیشبینی است؛ به همین دلیل، به گفته او، هدف احتمالی ترامپ بیش از آنکه پیروزی کامل نظامی باشد، بهبود موقعیت آمریکا در مذاکرات آینده خواهد بود.
او گفت: «با وجود حملات قبلی به سامانههای موشکی و فرماندهی و کنترل آنها، ایران هنوز موشکها و پهپادهای زیادی دارد که میتوانند پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف بگیرند. بنابراین بخشی از این وضعیت نظامی آمریکا، تقویت دفاعی خواهد بود. من این آرایش نیروها را حرکتی در چارچوب فشار حداکثری میبینم که هدف نهایی آن رسیدن به یک توافق است.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
