خبرگزاری رویترز گزارش داد جمهوری اسلامی با تشدید سرکوب معترضان در ایران، استارلینک ایلان ماسک را با یکی از دشوارترین چالشهای خود روبهرو کرده؛ پروژهای که از زمان استفاده در جنگ اوکراین، به ابزاری حیاتی برای مقابله با اقدامات حکومتها در قطع اینترنت و سانسور تبدیل شده است.
رویترز جمعه ۲۶ دی نوشت اسپیسایکس، مالک استارلینک، اوایل هفته دسترسی به اینترنت ماهوارهای را برای ایرانیان رایگان کرد.
به گفته کنشگران و محققان، این تصمیم اسپیسایکس را به کانون یک بحران ژئوپولیتیک جدید کشانده و مهندسان مستقر در آمریکا را در تقابل مستقیم با کشوری قرار داده که از ابزارهای اخلال ماهوارهای (موسوم به جَمِر) و روشهای جعل سیگنال استفاده میکند.
نحوه مقابله اسپیسایکس با تلاشهای جمهوری اسلامی برای مختل کردن فعالیتهایش، با دقت از سوی ارتش و دستگاههای اطلاعاتی آمریکا دنبال میشود؛ نهادهایی که از استارلینک و نسخه نظامی آن، استارشیلد، بهره میبرند.
چین نیز این تحولات را زیر نظر دارد؛ کشوری که در حال توسعه شبکههای اینترنت ماهوارهای خود است و در سالهای آینده میتواند به رقیبی جدی برای استارلینک تبدیل شود.
همزمان با احتمال عرضه عمومی سهام اسپیسایکس در سال جاری، تحولات ایران به صحنه نمایشی پرمخاطب برای سنجش توان استارلینک در برابر نگاه سرمایهگذاران بدل شده است.
جان پلامب، رییس پیشین سیاستگذاری فضایی پنتاگون در دولت جو بایدن، در همین رابطه گفت: «رژیمهای سرکوبگر تصور میکنند هنوز قادر به قطع ارتباطات هستند، اما به نظر من روزی فرا میرسد که چنین کاری دیگر امکانپذیر نخواهد بود.»
جمهوری اسلامی کمی پس از آغاز تظاهرات شامگاه ۱۸ دی که بهدنبال فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برگزار شده بود، اینترنت را در سراسر ایران بهطور کامل قطع کرد.
از آن زمان، ارتباط مردم ایران با جهان خارج بهشدت محدود بوده، اما همان اندک روایتها و تصاویر منتشر شده از ابعاد هولناک کشتار سیستماتیک شهروندان حکایت دارد.
استفاده معترضان از استارلینک برای ارسال ویدیوهای سرکوب
رویترز نوشت استارلینک که اختلال در آن برای جمهوری اسلامی بهمراتب دشوارتر از شبکههای کابلی و دکلهای تلفن همراه است، به یکی از ابزارهای کلیدی مردم برای ثبت و مستندسازی وقایع میدانی تبدیل شده است.
رها بحرینی، پژوهشگر امور ایران در سازمان عفو بینالملل، گفت این نهاد دهها ویدیو از داخل ایران، از جمله تصاویر کشته یا زخمی شدن معترضان به دست نیروهای حکومت، را تایید کرده است.
او افزود تقریبا همه این تصاویر از سوی افرادی ارسال شده که به استارلینک دسترسی داشتهاند.
با این حال، او تاکید کرد محدودیتهای ادامهدار ارتباطی، تماس سازمانهای حقوق بشری با افراد داخل ایران را مختل کرده و ارزیابی گستره خشونت حکومت را با دشواری جدی روبهرو ساخته است.
«هولیستیک رزیلینس» سازمانی غیرانتفاعی در آمریکا است که در انتقال ترمینالهای استارلینک به ایرانی نقش داشته است.
بنا بر اعلام این سازمان، علیرغم ممنوعیت استارلینک در ایران احتمال میرود دهها هزار دستگاه بهصورت قاچاق وارد کشور شده باشند؛ هرچند هنوز مشخص نیست چه تعداد از آنها فعال هستند.
این سازمان افزود در حال همکاری با اسپیسایکس است تا تلاشهای جمهوری اسلامی برای ایجاد اختلال در این سامانه را زیر نظر بگیرد.
به گفته هولیستیک رزیلینس و شماری از کارشناسان، حکومت ایران احتمالا از اخلالگرهای ماهوارهای برای مختل کردن سیگنالهای استارلینک استفاده میکند.
تلاش جمهوری اسلامی برای مقابله با استارلینک
نریمان غریب، فعال مخالف جمهوری اسلامی و پژوهشگر مستقل حوزه جاسوسی سایبری، گفت تهران به روش موسوم به «اسپوفینگ» روی آورده است؛ یعنی ارسال سیگنالهای جعلی جیپیاس برای گمراه کردن و از کار انداختن ترمینالهای استارلینک.
او افزود این روش موجب اختلال شدید در اتصال استارلینک میشود و سرعت اینترنت را به شکل محسوسی کاهش میدهد.
غریب ادامه داد: «شاید بتوان پیام متنی فرستاد، اما تماس تصویری را باید کاملا فراموش کرد.»
با آنکه استارلینک مجوزی برای فعالیت در ایران ندارد، ماسک بارها در شبکه اجتماعی ایکس وجود این سرویس در ایران را تایید کرده؛ مسالهای که طی چند سال گذشته جمهوری اسلامی را به تلاش گسترده برای مقابله با آن سوق داده است.
در زمان خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱، ماسک اعلام کرد نزدیک به ۱۰۰ ترمینال استارلینک در داخل ایران فعال هستند.
پس از جنگ ۱۲ روزه، مجلس شورای اسلامی قانونی را به تصویب رساند که استفاده از استارلینک را ممنوع میکند و مجازاتهای سنگینی برای استفاده یا توزیع این فناوری بدون مجوز حکومت در نظر میگیرد.
در کنار اقدامات داخلی، تهران مسیرهای دیپلماتیک را نیز در دستور کار قرار داده است. سال گذشته، جمهوری اسلامی از یک کمیته در اتحادیه بینالمللی مخابرات سازمان ملل خواست آمریکا و نروژ - کشورهایی که استارلینک بهطور بینالمللی در آنها ثبت شده - را ملزم به مسدود کردن خدمات در ایران کنند.
در نشستی در ماه ژوئیه، جمهوری اسلامی به هیاتمدیره این نهاد اعلام کرد استفاده از استارلینک در ایران «غیرقانونی» است و «یک کشور مهاجم» از ترمینالهای این سامانه برای عملیات پهپادی بهره گرفته است.
نمایندگان حکومت ایران همچنین در ماه نوامبر به این نهاد گفتند در شناسایی و از کار انداختن ترمینالهای استارلینک با دشواری روبهرو هستند.
پناهی جمعه ۲۶ دی در مصاحبه با روزنامه گاردین گفت: «در چنین وضعیتی، ادامه بقا برای حکومت غیرممکن است. خودشان هم میدانند که دیگر نمیتوان بر مردم حکومت کرد. شاید تنها هدفشان در حال حاضر این باشد که کشور را تا آستانه فروپاشی کامل ببرند و برای نابودی آن تلاش کنند.»
او افزود تصمیم جمهوری اسلامی برای قطع کامل اینترنت نشان میداد که «کشتاری بزرگ» در راه خواهد بود، اما «هرگز پیشبینی نمیکردیم سرکوب تا این حد گسترده و با چنین ابعاد و ارقامی باشد».
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد در بزرگترین کشتار تاریخ معاصر ایران، نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی عمدتا در دو شب پیاپی، پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی، دستکم ۱۲ هزار نفر را به قتل رساندند.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، این شهروندان عمدتا به دست نیروهای سپاه پاسداران و بسیج کشته شدند.
سقوط جمهوری اسلامی حتمی است
پناهی در ادامه مصاحبه با گاردین تاکید کرد پس از کشتار اخیر، سقوط حکومت علی خامنهای «اجتنابناپذیر است»، اما زمان آن قابل پیشبینی نیست.
او اضافه کرد: «این رژیم ۱۰۰ درصد فرو میپاشد. این همان چیزی است که در طول تاریخ برای حکومتهای دیکتاتوری رخ داده است. اینکه چه زمانی فرو میپاشد، برای کسی مشخص نیست. ما میخواهیم هرچه زودتر، حتی در چند دقیقه آینده، این اتفاق بیفتد، اما عوامل زیادی باید کنار هم قرار بگیرند تا چنین چیزی به وقوع بپیوندد.»
این هنرمند به دولتهای غربی هشدار داد که نباید حکومت جمهوری اسلامی را یک «بازیگر عقلانی» فرض کنند و بر این اساس با آن وارد تعامل شوند.
او ادامه داد: «در این نظام هیچ عقلانیتی وجود ندارد. تنها چیزی که به آن فکر میکنند، سرکوب و حفظ قدرت حتی برای یک روز بیشتر است. آخرین چیزی که به آن فکر میکنند، مردم هستند.»
پناهی که در آمریکا به سر میبرد، پیشتر در هنگام دریافت جایزه بهترین فیلم بینالمللی از مجمع نقد فیلم در نیویورک گفته بود جمهوری اسلامی برای فرار از سرنگونی «جوی خون به راه انداخته است».
پیامهای ارسالی مخاطبان ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف کشور حاکی از آن است که سرکوب خونین اعتراضات، استقرار نیروهای نظامی، یورش به منازل، جمعآوری حافظه دوربینهای مداربسته و تشدید کنترل رفتوآمد، عملا فضای حکومت نظامی را در بخشهای گستردهای از ایران حاکم کرده است.
شعارهای مردمی در حمایت از بازگشت شاهزاده رضا پهلوی به ایران
پناهی به شعارهای مردم در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی در جریان انقلاب ملی ایرانیان پرداخت و گفت درخواست برای بازگشت او به ایران «صدایی» است که از دل اعتراضات شنیده میشود.
او به اظهارات پیشین شاهزاده رضا پهلوی اشاره کرد و افزود: «پس از دوره گذار، باید در ایران همهپرسی برگزار شود و در آن زمان این مردم هستند که تصمیم میگیرند چه نوع حکومتی میخواهند و چه کسانی بر آنها حکومت کنند. در این دوره گذار، همه ما باید متحد باشیم.»
پناهی تصمیمگیری درباره نقش شاهزاده رضا پهلوی در حکومت آینده را منوط به تصمیم مردم دانست و تاکید کرد: «چه با پهلوی موافق باشیم و چه نباشیم، میدانیم که اکثریت قاطع مردم ایران خواهان کنار رفتن رژیم فعلی هستند.»
معترضان در جریان خیزش اخیر با حضور گسترده خود در خیابانها در مناطق گوناگون کشور، شعارهای مختلفی از جمله «این آخرین نبرده/ پهلوی برمیگرده»، «جاوید شاه»، «مرگ بر دیکتاتور» و «امسال سال خونه/ سیدعلی سرنگونه» سردادند.
بر اساس پیام ارسالی یک مخاطب ایراناینترنشنال از شهر سوادکوه در استان مازندران، نیروهای سپاه پاسداران شامگاه ۱۸ دی در یک صحنه با شلیک مستقیم به سوی معترضان، ۱۴ نفر را در محل کشتند.
طبق این روایت، پس از بازداشت یک دختر جوان، حدود ۵۰۰ نفر از شهروندان در اعتراض به ماموران انتظامی در یکی از مناطق سوادکوه تجمع کردند و قصد داشتند او را آزاد کنند. در این حین، یک خودروی زرهی سپاه پاسداران با حرکت به سوی جمعیت شروع به تیراندازی کرد که به کشته شدن فوری ۱۴ نفر انجامید.
به گفته او، تعدادی از شهروندان نیز در جریان این تیراندازی مجروح شدند و سپس در بیمارستان جان باختند.
تصاویر و روایتهای شهروندان نشان میدهد ماموران سرکوب در جریان انقلاب ملی ایرانیان، با اسلحههای سنگین و رگبار، معترضان را هدف قرار دادند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد در بزرگترین کشتار تاریخ معاصر ایران، نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی عمدتا در دو شب پیاپی، پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی، دستکم ۱۲ هزار نفر را به قتل رساندند.
فضای حکومت نظامی در ساری
یک معترض از شهر ساری در استان مازندران با ارسال پیامی به ایراناینترنشنال گفت این شهر مانند دیگر شهرهای ایران عملا تحت حکومت نظامی و کنترل نیروهای سرکوب قرار دارد.
او افزود از ساعت چهار بعدازظهر خیابانهای اصلی ساری، از جمله خیابان فرهنگ، قارن و مسیرهای منتهی به میدان ساعت، مسدود میشوند و نیروهای شبهنظامی در تمامی تقاطعها تا ساعت ۱۱ شب مستقر هستند.
به گفته این شهروند، شمار زیادی از این نیروها نقاب دارند.
ساری در جریان انقلاب ملی ایرانیان، صحنه حضور پرشمار معترضان بود و مردم با سردادن شعارهایی مانند «مرگ بر خامنهای» و «پهلوی برمیگرده» مخالفت خود را با جمهوری اسلامی اعلام کردند.
کنترل رفتوآمد و فعالیتهای روزمره مردم
روایتهای متعدد شهروندان از شهرهای مختلف ایران نشان میدهد پس از سرکوب و کشتار گسترده معترضان، فضای حکومت نظامی و کنترل رفتوآمد و فعالیتهای روزمره مردم بهطور محسوسی تشدید شده است.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال با ارسال پیامی از شهر آلونی از توابع شهرستان خانمیرزا در استان چهارمحال و بختیاری گزارش داد از ۲۲ دی، نیروهای سپاه پاسداران و بسیج با برپایی ایست-بازرسی، خودروها و شهروندان را متوقف و تفتیش میکنند.
به گفته یک شهروند، در بروجن نیز نیروهای نظامی با ونهای بزرگ در خیابانها مستقر شدهاند و تلفنهای همراه شهروندان را بررسی میکنند.
یک مخاطب از اصفهان خبر داد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی با تردد در کوچهها و ورود به مجتمعهای مسکونی، تصاویر ضبطشده دوربینهای مداربسته را جمعآوری میکنند و برای شناسایی معترضان با خود میبرند.
شهروند دیگری از اصفهان گفت از ساعت شش عصر فضای حکومت نظامی بر شهر حاکم میشود.
شهروندی از تربتجام نیز با اشاره به شرایط مشابه حکومت نظامی در این شهر نوشت: «فقط برای خرید به مردم اجازه خروج داده میشود.»
همچنین شهروندان از مشهد گزارش دادند ماموران در ایست-بازرسیها خودروها را متوقف میکنند و با تفتیش تلفنهای همراه، بهدنبال عکسها و ویدیوهای مرتبط با اعتراضات هستند.
جمعآوری دیشها و حافظه دوربینهای مداربسته
مخاطبان با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال گزارش دادند ماموران جمهوری اسلامی در برخی شهرها به خانهها و مجتمعهای مسکونی شهروندان یورش میبرند.
به گفته شهروندان، این حملات با اهدافی از جمله جمعآوری تجهیزات ماهوارهای یا تخلیه حافظه دوربینهای مداربسته انجام میشود.
همچنین شهروندان از جمعآوری دیشهای ماهواره در برخی مناطق تهران از سوی عوامل حکومت خبر دادهاند.
با قطع اینترنت، شغل خود را از دست دادم
یک شهروند با ارسال پیامی از آذربایجان غربی نسبت به تداوم قطع اینترنت ابراز نگرانی کرد و گفت شرایط موجود زندگی روزمره را مختل کرده است و حاکمیت از اتصال مردم به جهان خارج بیم دارد.
او افزود از راه تدریس آنلاین زبان انگلیسی امرار معاش میکرده و اکنون شغل و منبع درآمد خود را بهدلیل سیاست سرکوب و سانسور جمهوری اسلامی از دست داده است.
این شهروند ابراز امیدواری کرد جامعه بینالمللی به یاری مردم ایران بشتابد و از ادامه سرکوب حکومت جلوگیری کند.
کشتار گسترده معترضان در گرگان
یک شهروند گرگانی که پس از اعتراضات اخیر از ایران خارج شده، از خشونت گسترده ماموران جمهوری اسلامی در این شهر استان گلستان خبر داد و گفت در ۱۸ و ۱۹ دی، بیش از ۱۰۰ نفر در این شهر کشته شدند و از آن زمان، فضای حکومت نظامی برقرار شده است.
او افزود در یک مورد بهدلیل تخریب کامل صورت یک معترض در اثر اصابت گلولههای ساچمهای فراوان، پیکر او از روی تتوهای بدنش شناسایی شد.
این شهروند به نقل از یکی از اعضای کادر درمان بیمارستان «پنجم آذر» گرگان گفت ماموران حکومتی کنترل بیمارستانها را در دست گرفتهاند و افزون بر بدرفتاری با مجروحان، حتی از صورت اجساد نیز عکسبرداری کردهاند.
به گفته او ، پیکر معترضان کشتهشده در بیمارستان روی هم انباشته شده بود.
