محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در نشست خبری مشترک با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت که ریاض و واشینگتن درباره گفتوگوهای مستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی «کاملا هماهنگ» عمل میکنند و عربستان از دستیابی به یک توافق «خوب» حمایت میکند.
ولیعهد عربستان در پاسخ به پرسش خبرنگاری درباره اطلاع کامل از روند گفتوگوهای مستقیم آمریکا و ایران و نگرانی احتمالی ریاض نسبت به اثر این مذاکرات بر امنیت عربستان گفت که دو کشور «متحدان نزدیک» هستند و تمام اقدامات در این زمینه با هماهنگی انجام میشود.
او تاکید کرد که عربستان برای کمک به رسیدن به توافق میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی «تمام تلاش» خود را انجام میدهد و باور دارد که حصول یک توافق مناسب میتواند به آینده ایران، منطقه، جهان و آمریکا کمک کند.
محمد بن سلمان در پایان گفت: «تمام تلاشمان را میکنیم تا این اتفاق بیفتد.»
دونالد ترامپ بارها از توسعه پیمان ابراهیم بین اسرائیل و دیگر کشورهای مسلمان منطقه و عادیسازی روابط سیاسی و اقتصادی بین آنها برای تضمین ثبات در خاورمیانه، گفته و این میل او در حالیکه آتشبس شکننده بین حماس و اسرائیل ادامه دارد، بیشتر از گذشته است.
انتظار میرود فشار برای عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل مهمترین دستور کار ترامپ در سفر محمد بنسلمان به واشینگتن باشد. او جمعه ۲۳ آبان به خبرنگاران گفته بود: «امیدوارم عربستان سعودی در آینده نزدیک به پیمان ابراهیم بپیوندند.»
در آمریکا اما تحلیلگران مانند ترامپ نسبت به این موضوع که عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان سعودی به زودی محقق شود، خوشبین نیستند. با این حال سه منبع آگاه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتهاند که یک امیدواری وجود دارد که توافقی بین آمریکا و عربستان سعودی درباره پیوستن ریاض به پیمان ابراهیم تا پیش از پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ، به دست بیاید.
تلاش ترامپ در دوره اول ریاست جمهوریاش برای پیوستن عربستان سعوی به این پیمان با مخالفت سلمان بنعبدالعزیز، پادشاه این کشور ناکام ماند. در دولت جو بایدن نیز محمد بنسلمان پس از حمله هفتم اکتبر که منجر به جنگ غزه شد، با پیوستن به پیمان ابراهیم مخالفت کرد.
مهمترین شرط عربستان سعودی برای پیوستن به پیمان ابراهیم، تشکیل دولت مستقل فلسطینی و اجرای راه حل دو کشوری برای حل بحران اسرائیل و فلسطینیان است. اسرائیل مخالف تشکیل کشور مستقل فلسطین است. ترامپ احتمالا تلاش خواهد کرد بنسلمان را قانع کند که طرح ۲۰ مادهای او درباره غزه منجر به این اتفاق خواهد شد.
بهبود روابط دو کشور پس از قتل خاشقچی
روابط آمریکا با عربستان سعودی پس از عملیات قتل جمال خاشقچی، نویسنده سعودی در ترکیه، به سردی گرایید.
هفت سال پس از آن واقعه اما ابرهای تیره از روابط دو کشور کنار رفتهاند و حالا دونالد ترامپ ولیعهد چهل ساله عربستان سعودی را یک بازیگر بسیار مهم در به ثمر نشستن تلاش خود به منظور شکل دادن خاورمیانه جدید برای دهههای آینده میبیند.
رهبران دو کشور قرار است در نخستین سفر بنسلمان پس از قتل خاشقچی، قراردادهای چندین میلیارد دلاری امضا کنند، درباره یک قرارداد اتمی گفتوگو کنند و جلساتی در مورد مسیر دشوار پیش روی بیثباتی در خاورمیانه برگزار کنند.
فروش جنگندههای اف ۳۵
یکی از موارد مذاکره بین دو کشور در سفر بنسلمان فروش جنگندههای راهبردی اف ۳۵ به عربستان سعودی است.
در حالیکه برخی مقامات دولت ترامپ نگران دستیابی چین به سیستم پیشرفته تسلیحاتی این جنگنده پس از فروش احتمالی به عربستان سعودی هستند، ترامپ پیش از ورود بنسلمان به واشینگتن گفت که موافق فروش این جنگنده به عربستان سعودی است.
این موافقت ترامپ تعجب برخی جمهوریخواهان متحد ترامپ را برانگیخت؛ به ویژه از این نظر که واشینگتن برای به سرانجام رساندن طرح صلح غزه به موافقت و همراهی اسرائیل نیاز دارد و اسرائیل فروش این جنگنده به عربستان سعودی را منوط به عادیسازی روابط کرده است.
تحولات منطقه و لزوم حمایت نظامی آمریکا
مقامهای دو کشور در این سفر بر سر مسائل مختلف از جمله سامان دادن به آتشبس شکننده غزه، نگرانی از اقدامات مخرب جمهوری اسلامی در منطقه و جنگ بیرحمانه سودان گفتوگو خواهند کرد.
در این بین، بنسلمان به دنبال یک تضمین رسمی از سوی ترامپ درباره پشتیبانی نظامی آمریکا از عربستان سعودی است که دامنه و میزان آن مشخص شده باشد. هر چند چنین اقدامی در صورتی که حمایت و تصویب کنگره را در پی نداشته باشد ممکن است از سوی رئیس جمهوری بعدی آمریکا لغو شود.
به باور ناظران، بنسلمان تلاش میکند خود را به عنوان یک بازیگر جهانی نشان دهد؛ رهبری که در داخل تلاش میکند به اقتصاد کشور برای رهایی از وابستگی به فروش نفت از طریق توسعه گردشگری و فناوری تنوع ببخشد.
قراردادهای چندصد میلیارد دلاری
دیدار ترامپ و بنسلمان در شرایطی انجام میشود که دو طرف در ماههای گذشته رکوردی از تفاهمنامهها و قراردادهای اقتصادی را ثبت کردهاند.
یک مقام ارشد کاخ سفید به مجله تایم گفت که انتظار میرود واشینگتن و ریاض در جریان این سفر بر سر معاملات چندین میلیارد دلاری شامل «سرمایهگذاری عربستان سعودی در زیرساختهای هوش مصنوعی آمریکا، همکاری مشترک در حوزه انرژی هستهای، خرید سلاح به منظور تقویت همکاری دفاعی بین دو کشور و تحقق سرمایه گذاری ۶۰۰ میلیارد دلاری عربستان سعودی در چندین حوزه تعیین شده» مذاکره کنند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا پیشتر در مورد مذاکره درباره دسترسی ریاض به فناوری هستهای گفته بود توافق در این مورد میتواند راه عربستان سعودی را برای ایجاد و توسعه صنایع هستهای تجاری هموار کند.
به گزارش رسانههای اسرائیلی، در این حمله که سهشنبه ۲۷ آبان رخ داد، دو نفر یک خودرو را به میان عابران راندند و سپس از خودرو پیاده شده و با چاقو به حاضران حمله کردند.
در میان زخمی شدگان، حال یک زن وخیم گزارش شده است. هر دو مهاجم با شلیک سربازان اسرائیلی در محل کشته شدند.
نیروهای امنیتی این حمله را «تروریستی» خواندند. آنها در خودروی مهاجمان مواد منفجره پیدا کردند و آن را خنثی کردند.
حماس در بیانیهای به این حمله واکنش نشان داد و آن را «پاسخی طبیعی» به شرایط منطقه دانست. در این بیانیه این حمله واکنشی به آنچه که «اقدام اسرائیلی ها و شهرکنشینان به نابودی فلسطینیان در کرانه باختری» عنوان کرد.
منطقهای پرتنش میان فلسطینیان و شهرکنشینان
منطقه گوشعتسیون در جنوب اورشلیم، در منطقه مرزی کرانه باختری قرار دارد و محل سکونت شهرکنشینان اسرائیلی است. این منطقه پیشتر نیز شاهد حملاتی از این دست بوده است.
مقامهای اسرائیلی تیر ماه امسال اعلام کردند در حملهای که از سوی دو مهاجم فلسطینی در منطقه گوشاتسیون در کرانه باختری انجام شد، یک شهروند ۲۰ ساله اسرائیلی جان باخت.
این حمله که از آن بهعنوان «تروریستی» یاد شد، بهصورت ترکیبی از تیراندازی و چاقوکشی در نزدیکی یک مجتمع تجاری و در میان مجموعهای از شهرکهای اسرائیلی رخ داد.
بر اساس گزارش شاهدان عینی، مهاجمان با یک خودروی سرقتی وارد محل شدند، نگهبان مجتمع را با چاقو هدف قرار دادند و پس از مجروح کردن او، سلاحش را ربودند.
در آن حمله هم ارتش و پلیس اسرائیل بلافاصله به محل اعزام شده و هر دو مهاجم کشته شدند.
در سال ۲۰۱۶ نیز یک زن فلسطینی با خودرو به عابران در یک چهارراه در این منطقه حملهور شد. دست کم دو حمله با چاقو و مواد شیمیایی هم در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ در این منطقه رخ داده بود.
در ماههای گذشته مناطق دیگری از اسرائیل هم شاهد حملات به شهروندان بود. در اسفند ماه گذشته یک مرد فلسطینی با کوبیدن خودرو به مسافرانی که در یک ایستگاه اتوبوس منتظر بودند، دستکم ۱۰ نفر را زخمی کرد. پلیس اعلام کرد که عامل حمله با خودرو کشته شد.
به گزارش کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل، مهاجم یک فلسطینی ۵۳ ساله اهل جنین از شمال کرانه باختری بود که با یک زن عرب اسرائیلی ازدواج کرده و مدتی بدون مجوز در اسرائیل زندگی کرده بود.
در آن حادثه، این افراد در یک ایستگاه اتوبوس منتظر ایستاده بودند که هدف حمله مهاجم قرار گرفتند. بنا بر این گزارش، مهاجم پس از آن به یک اتومبیل پلیس کوبید و در ادامه پلس او را تعقیب کرده و با شلیک گلوله متوقف کرد.
موسسه مطالعات راهبردی امنیت ملی اسرائیل سهشنبه ۲۷ آبان نوشت ترکیه با وجود عضویت در ناتو و روابط مستمر با غرب، در حال تبدیل شدن به بازیگری است که میتواند در چند محور حساس بر امنیت و آزادی عمل اسرائیل تاثیر مستقیم بگذارد.
به گفته این موسسه، ترکیه ایران نیست و همپیمانان، ساختارها و شبکه نیابتی مشابه تهران ندارد، اما روندهای اخیر نشان میدهد که آنکارا به بازیگری تبدیل میشود که میتواند به شکلی ساختاری بر امنیت اسرائیل تاثیر بگذارد.
این موسسه تاکید کرد که حضور گسترده نظامی ترکیه در سوریه پس از فروپاشی حکومت بشار اسد، یکی از مهمترین عوامل نگرانی اسرائیل است؛ بهویژه اینکه استقرار نیروهای ترک در بخشهای مرکزی و جنوبی سوریه میتواند آزادی عملیات هوایی اسرائیل در منطقه را محدود کند.
همزمان، ترکیه بهدنبال تثبیت نقشی تعیینکننده در ترتیبات پس از جنگ غزه است و این مسئله با موضع اسرائیل که آنکارا را یکی از حامیان اصلی حماس میداند، در تضاد مستقیم قرار دارد.
به گفته این موسسه، حمایت بیقید و شرط اردوغان از حماس و اظهارات شدید او علیه اسرائیل، از جمله دعای علنی برای «نابودی اسرائیل» در مراسم عید فطر ۲۰۲۵ نشاندهنده گذار گفتمانی ترکیه از انتقاد سیاسی به زبان صریحِ سلب مشروعیت است.
صدور حکم بازداشت برای ۳۷ مقام ارشد اسرائیلی از سوی دادستانی استانبول، از جمله نخستوزیر، وزیر دفاع و رییس ستاد ارتش، نیز در این تحلیل بهعنوان نشانهای از تشدید خصومت سیاسی آنکارا عنوان شده است.
موسسه مطالعات راهبردی امنیت ملی اسرائیل میگوید ترکیه در موضوع غزه تلاش کرده با اقداماتی همچون فشار به حماس برای پذیرش آتشبس و اعزام نمایندگان امدادی و طرح اعزام نیرو به غزه نقش میدانی و سیاسی خود را افزایش دهد.
این موسسه هشدار میدهد که اسرائیل قاطعانه با حضور نظامی ترکیه در نیروی بینالمللی ثباتساز در غزه مخالفت میکند و بیاعتمادی عمیق میان دو کشور مانع از هرگونه همکاری امنیتی مستقیم خواهد بود.
افزایش پرشتاب توان نظامی ترکیه
آنکارا طی دو سال گذشته ضعفهای اصلی ارتش خود را شناسایی و با سرعت به رفع آنها اقدام کرده است؛ از خرید جنگندههای یوروفایتر تایفون و مذاکره برای دریافت تایفونهای دستدوم از امارات و عمان گرفته تا توسعه سامانه دفاع موشکی موسوم به «گنبد فولادی» و ایجاد زیرساختهای گسترده پناهگاههای شهری.
به گزارش این موسسه، سخنان اردوغان پس از جنگ ۱۲ روزه حکومت ایران و اسرائیل درباره نیاز ترکیه به موشکهای میانبرد و دوربرد، و گزارشهایی که از ساخت تاسیسات آزمایش موشکی در سومالی حکایت دارد، نشان میدهد که آنکارا بهطور جدی در حال ارتقای قدرت بازدارندگی خود است.
با وجود تنشها، موسسه مطالعات راهبردی امنیت ملی اسرائیل تاکید میکند که هم اسرائیل و هم ترکیه از رویارویی مستقیم نظامی پرهیز میکنند.
ایجاد یک خط تماس فوری میان ارتشهای دو کشور پس از رایزنیهای امنیتی در باکو و با حمایت آمریکا، نمونهای از این احتیاط مشترک است.
به باور این موسسه، تنها مداخله مستقیم و فعال واشینگتن میتواند از تشدید بیشتر تنشها جلوگیری کند.
رابطه اقتصادی ترکیه و اسرائیل
تحریم تجاری گستردهای که ترکیه از سال ۲۰۲۴ علیه اسرائیل اعمال کرده همچنان ادامه دارد و هرچند تجارت از طریق کشورهای ثالث کاملا قطع نشده، اما بهشدت کاهش یافته است.
پروازهای مستقیم دو کشور نیز متوقف شده و هنوز ازسرگیری نشده است. به گفته این موسسه، فشارهای افکار عمومی در هر دو کشور مانع از کاهش تنش است؛ در ترکیه، شکست حزب اردوغان در انتخابات محلی ۲۰۲۴ فضای سیاسی را علیه اسرائیل تحریک کرده و در اسرائیل نیز پذیرش نقش پررنگ ترکیه در بازسازی غزه «هزینه سیاسی سنگین» برای دولت خواهد داشت.
