دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که حمله کشورش به تاسیسات هستهای در ایران و کشته شدن قاسم سلیمانی باعث شد جمهوری اسلامی دیگر «یک قلدر» در منطقه نباشد. ترامپ گفت جمهوری اسلامی اکنون نه برای برنامه هستهای بلکه برای بقای خود تلاش میکند.
ترامپ در گفتوگویی با نشریه تایم که پنجشنبه اول آبان منتشر شد، تاکید کرد این اقدامات به ایجاد «خاورمیانهای متفاوت» انجامید.
او افزود اگر جمهوری اسلامی «هنوز قدرتمند و قلدر» بود، توافقی مشابه صلح غزه ممکن نمیشد.
رییسجمهوری آمریکا گفت: «همیشه تهدیدی بالای سر منطقه بود، اما حالا دیگر آن تهدید وجود ندارد.»
پیشتر شبکه سیبیاس نیوز گزارش داد خلبانان بمبافکنهای بی-۲ حمله به تاسیسات هستهای فردو را «یکی از سرنوشتسازترین عملیاتهای دوران خدمت خود» توصیف کردند.
به گفته فرماندهان آمریکایی، این عملیات «ترکیبی از فناوری پنهانکاری، دقت بینظیر و خطر بالا» بود؛ عملیاتی که آن را «نقطه عطفی در تاریخ بمبافکنهای پنهانکار» خواندهاند.
اما ۲۸ مهر، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره نابود شدن برنامه هستهای حکومت ایران را «خیال» خواند.
رهبر جمهوری اسلامی در این دیدار گفت: «رییسجمهور آمریکا افتخار میکند که صنعت هستهای ایران را بمباران کردیم و از بین بردیم. خیلی خوب، به همین خیال باش. اصلا شما چه کاره هستید که اگر کشوری صنعت هستهای دارد، در قبال آن باید و نباید مطرح کنید.»
بهگفته جمشید برزگر، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، اظهارات ستیزهجویانه، تهدید به حملات مجدد موشکی، مخالفت با فرآیند صلح خاورمیانه و حملات شخصی رهبر جمهوری اسلامی، به دونالد ترامپ، درست در زمانی که رییسجمهوری آمریکا به نقش خود در برقراری آتشبس در غزه میبالد، چیزی جز رفتن به استقبال جنگی دیگر نیست.
حذف سلیمانی، آغاز ضعف جمهوری اسلامی
ترامپ در گفتوگوی خود با تایم تاکید کرد که حذف چهرههای کلیدی نظامی جمهوری اسلامی، از جمله قاسم سلیمانی، آغاز تضعیف جمهوری اسلامی بود.
رییسجمهوری آمریکا گفت: «آنها سه لایه از رهبران نظامیشان را از دست دادند؛ ما سه سطح از فرماندهانشان را یکی پس از دیگری کشتیم. به همین دلیل، ایران بسیار تغییر کرد و دیگر یک قلدر نیست.»
او بار دیگر حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران را «کاملا بینقص» توصیف کرد و گفت این عملیات به «نابودی کامل» تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی انجامید.
به گفته او، توان هستهای ایران از میان رفت و «هنوز هم نمیتواند به آن سطح بازگردد.»
روزنامه بریتانیایی سان ۲۷ مهر به نقل از کارشناسان اطلاعاتی اسرائیل گزارش داد جمهوری اسلامی در حال تلاش برای مسلح کردن مجدد گروه حماس و بازسازی محور نفوذ خود در منطقه است.
سان افزود این اقدام میتواند مقدمهای برای دور تازهای از درگیری با اسرائیل باشد.
راز زیمت، افسر پیشین اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل، در همین رابطه گفت تهران پس از تضعیف نیروهای نیابتیاش در لبنان، سوریه و غزه میکوشد از فرصت فعلی برای بازسازی قدرت استفاده کند.
او هشدار داد حکومت ایران «هرگز از هدف نهایی خود یعنی نابودی اسرائیل و دستیابی به سلاح هستهای دست نخواهد کشید».
بدون حمله به ایران، توافق غزه ممکن نبود
ترامپ در بخش دیگری از اظهاراتش درباره توافق غزه میان اسرائیل و حماس که با میانجیگری آمریکا به دست آمد، گفت که «اگر ایران همچنان آنجا نشسته بود، قدرتمند و قلدر، رسیدن به چنین توافقی ناممکن بود حالا که آن قلدر دیگر قلدر نیست، آنها دارند برای زندهماندن میجنگند. کاملا برای بقا میجنگند.»
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد: «افزون بر این، ما تحریمهای سنگینی علیهشان داریم. یعنی واقعا در حال نبرد برای بقا هستند. باور کنید، آنها بسیار ضعیفاند.»
ترامپ بار دیگر از برجام انتقاد کرد و گفت: «این همانجاست که اوباما و بایدن بسیار بد عمل کردند، چون اساسا میخواستند ایران را در راس همه چیز قرار دهند، کشوری که در مسیر ساخت سلاح هستهای بود. تحت توافق هستهای ایران، تا حالا ایران یک سلاح هستهای عظیم ساخته بود.»
ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود از توافق هستهای ایران خارج شد و در دوره دوم ریاستجمهوری او نیز کشورهای اروپایی امضاکننده برجام، مکانیسم ماشه را علیه جمهوری اسلامی فعال کردند و تحریمهای سازمان ملل متحد را علیه جمهوری اسلامی بازگرداندند.
اوربان پنجشنبه در سخنرانی خود به مناسبت سالگرد قیام ضدشوروی ۱۹۵۶ مجارستان گفت که اوکراین «مدتهاست که یک کشور مستقل نبوده است».
او بار دیگر تاکید کرد که نمیخواهد اوکراین به عضویت اتحادیه اروپا درآید، بلکه اتحادیه باید با اوکراین رابطهای ویژه برقرار کند.
دهها هزار نفر از هواداران اوربان پنجشنبه در بوداپست راهپیمایی کردند تا حمایت خود را از نخستوزیر ملیگرای مجارستان نشان دهند.
این در حالی است که قدرت اوربان با شدیدترین تهدید طی ۱۵ سال حکومت خود از سوی یک حزب طرفدار اتحادیه اروپا روبهروست و نظرسنجیها برای انتخابات ۲۰۲۶ نشان میدهد که این حزب طرفدار اتحادیه اروپا در نظرسنجیها پیشتاز است.
اوربان که با سیاست اتحادیه اروپا برای ارائه کمکهای نظامی به اوکراین علیه تهاجم روسیه مخالفت کرده، روابط خوب خود با کرملین را حفظ کرده است. این در حالی است که بقیه اعضای اتحادیه اروپا به دنبال منزوی کردن مسکو هستند.
اوربان همچنین متحد دیرینه ترامپ است و امیدوار بود که اجلاس برنامهریزیشده در بوداپست بین دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین روسای جمهوری آمریکا و روسیه برگزار شود.
اما چهارشنبه، ترامپ این اجلاس را لغو کرد و دلیل آن را عدم پیشرفت در تلاشهای دیپلماتیک و احساس نامناسب بودن زمان اعلام کرد.
او همچنین تحریمهایی علیه دو شرکت بزرگ نفتی روسیه اعمال کرد تا منابع حیاتی درآمد مسکو را محدود کند.
مجارستان شدیدا به نفت خام روسیه وابسته است و هنوز مشخص نیست که اقدامات آمریکا بر تامین نفت این کشور تأثیر خواهد گذاشت یا نه.
اوربان پنجشنبه پیش از سخنرانی خود اعلام کرد که «روز راهپیمایی صلح بوداپست فرا رسیده است.»
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «امروز پیامی به کل جهان میفرستیم: مجارستان میگوید نه به جنگ! ما برای اوکراین نخواهیم مرد. ما فرزندانمان را به کشتارگاه تحت فرمان بروکسل نخواهیم فرستاد.»
اوربان با انتخابات احتمالی در آوریل ۲۰۲۶ روبروست و حزب جدید راست میانه و طرفدار اتحادیه اروپا «تیسا» به رهبری پیتر مگار، که از داخل دولت سابق برخاسته، در اکثر نظرسنجیها پیشتاز است.
مگار قرار است بعد از ظهر پنجشنبه در راهپیمایی مخالفان در بوداپست سخنرانی کند.
او اوربان را به اداره حکومتی اقتدارگرا و فاسد متهم کرده است. دولت این اتهامات را رد کرده، اما مگار توانسته نارضایتی رایدهندگان از اوربان را جذب کند، به ویژه با توجه به اینکه اقتصاد کشور با مشکلات زیادی دست به گریبان است.
گزارش چهارشنبه ۳۰ مهر موسسه ورد ریسرس (WRI) نشان میدهد هر چند سهم زغالسنگ در تولید برق کاهش یافته اما افزایش کلی تقاضای انرژی، باعث شد مجموع مصرف این سوخت آلاینده در سراسر جهان در سال ۲۰۲۴ رکورد جدیدی ثبت کند.
نویسندگان گزارش ورد ریسرس معتقدند در صورت ادامه روند فعلی، تحقق هدف توافقنامه پاریس، یعنی محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتیگراد، دشوار خواهد بود.
نقش دولتها
به نوشته روزنامه گاردین، در بخشهایی از آسیا، از جمله هند، استخراج زغالسنگ در سال جاری از مرز یک میلیارد تن گذشت.
آمریکا نیز در مسیر کاهش مصرف زغالسنگ، کُند عمل کرده و همچنان بخشی از شبکه برق خود را بر پایه این سوخت حفظ کرده است.
دولت دونالد ترامپ با لغو چندین قانون زیست محیطی و خروج از توافقنامه پاریس، روند گذار به انرژی پاک را به شدت کاهش داد؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران، اثرات آن در آینده در ساختار انرژی آمریکا دیده خواهد شد.
در مقابل، چین و اتحادیه اروپا با توسعه نیروگاههای بادی و خورشیدی سعی دارند مصرف زغالسنگ را کاهش دهند؛ هرچند سرعت رشد تقاضای انرژی مانع از کاهش چشمگیر انتشار کربن شده است.
جهش تاریخی انرژی خورشیدی
به گزارش موسسه ورد ریسرس، ظرفیت تولید جهانی برق خورشیدی در سال ۲۰۲۴ «رشدی بیسابقه» داشت و برای نخستین بار از مرز دهها گیگا وات فراتر رفت.
با این حال، کارشناسان تاکید دارند که برای رسیدن به هدف کاهش انتشار کربن تا پایان دهه جاری میلادی، سرعت احداث نیروگاههای انرژی تجدیدپذیر باید تقریبا دو برابر شود.
کلیا شومر، پژوهشگر موسسه ورد ریسرس که رهبری این مطالعه را بر عهده داشت، گفت: «شکی نیست که ما تا حد زیادی کارهای درستی انجام میدهیم اما یکی از نگرانکنندهترین یافتههای ارزیابی ما این است که برای پنجمین گزارش متوالی، تلاشها برای حذف تدریجی زغالسنگ از مسیر خود خارج شده است.»
تهدید منابع طبیعی
در بخش منابع طبیعی نیز وضعیت نگرانکننده است.
بر اساس این گزارش، بیش از هشت میلیون هکتار جنگل در سال ۲۰۲۴ نابود شده و توان جذب کربن زمین کاهش یافته است.
این پژوهش از دولتها خواست تا سرمایهگذاری در برنامههای احیای جنگلها و حفاظت از منابع طبیعی را افزایش دهند.
رهبران جهان قرار است در نشست آینده تغییرات اقلیمی (کاپ ۳۰) در برزیل، درباره تسریع اقدامات جهانی گفتوگو کنند.
این نشست با چشمانداز همسوسازی برنامههای ملی با هدف محدود کردن گرمایش زمین برگزار خواهد شد.
گزارش ورد ریسرس تاکید میکند که تعهدات فعلی کشورها برای مهار گرمایش زمین و تحقق هدف توافقنامه پاریس کافی نیست و همکاری جهانی باید بر پایه «انتقال فناوری، سرمایهگذاری سبز و حمایت از کشورهای در حال توسعه» گسترش یابد.
عراقچی پنجشنبه اول آبان در مصاحبه با خبرنگاران به اظهارات گروسی اشاره کرد و گفت: «نمیدانم ایشان این حرف را از سر نگرانی زده است یا تهدید.»
او اضافه کرد: «کسانی که چنین تهدیدهایی میکنند، باید بدانند تکرار یک تجربه شکستخورده نتیجهای جز شکست دوباره برایشان نخواهد داشت.»
هرچند جمهوری اسلامی در جریان نبرد با اسرائیل متحمل شکستهای گسترده اطلاعاتی و نظامی شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشد خود را از دست داد، در ماههای اخیر کوشیده است با ارائه روایتی متفاوت از این رخداد، خود را «پیروز» میدان نبرد معرفی کند.
گروسی ۳۰ مهر هشدار داد در صورت توسعه برنامه هستهای جمهوری اسلامی، تهران مواد کافی برای ساخت حدود ۱۰ بمب هستهای در اختیار خواهد داشت.
او افزود: «تهران فقط بهصورت محدود و تدریجی اجازه ورود بازرسان را میدهد. این محدودیتها بهدلیل ملاحظات امنیتی است که من آن را درک میکنم اما اگر دیپلماسی شکست بخورد، نگران استفاده دوباره از زور [علیه ایران] هستم.»
عراقچی در حالی به سخنان مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی واکنش نشان داد که در ماههای اخیر و بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از گزارشهای گروسی انتقاد کردند. برخی او را «عامل موساد» نامیدند و حتی روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده علی خامنهای، خواستار اعدام او به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» شد.
جیدی ونس، معاون دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ مهر در یک نشست خبری در اسرائیل تاکید کرد واشینگتن خواهان «شکوفایی ایران و روابط خوب با ایرانیان» است اما «از هر ابزار دیپلماتیکی» برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای بهره خواهد برد.
در سوی دیگر، رهبر جمهوری اسلامی ۲۸ مهر اظهارات مداوم ترامپ درباره نابود شدن برنامه هستهای حکومت ایران را «خیال» خواند.
خامنهای تهدید کرد «اگر لازم باشد»، حکومت ایران بار دیگر از موشکهای خود استفاده میکند.
پیشتر و در ۱۸ شهریور، عراقچی و گروسی در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
با این حال، پس از فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، مقامهای حکومتی اعلام کردند تهران دیگر به این توافق پایبند نخواهد بود.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پنجشنبه اول آبان پیش از آغاز نشست این بلوک در بروکسل گفت: «از پیامهای ایالات متحده درباره تحریم روسیه بسیار خرسندیم. به نظر من، این مساله اهمیت زیادی دارد و نشاندهنده قدرت و همسویی ما در این زمینه است.»
او افزود: «روسیه باید هزینه خسارتهایی را که به اوکراین وارد کرده، بپردازد. ما به آمریکا نشان میدهیم که خودمان نیز گامهای بسیار مهمی برداشتهایم؛ همانطور که در تازهترین بسته تحریمی اتحادیه اروپا علیه روسیه دیده میشود.»
کشورهای عضو اتحادیه اروپا اول آبان بهطور رسمی نوزدهمین بسته تحریمی علیه روسیه را به تصویب رساندند. تحریمهایی که شامل ممنوعیت واردات گاز طبیعی مایع (الانجی) از این کشور است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین که برای دیدار با رهبران اروپایی در بروکسل حضور دارد، تحریمهای اخیر آمریکا و اتحادیه اروپا علیه بخش انرژی روسیه را «بسیار مهم» توصیف کرد.
او در عین حال تاکید کرد برای برقراری آتشبس باید فشار بیشتری بر مسکو وارد شود.
زلنسکی همچنین با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از تحریمهای «قاطعانه و هدفمند» دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، علیه روسیه قدردانی کرد و نوشت این تحریمها «پیامی روشن است مبنی بر اینکه ادامه جنگ و گسترش ترور هزینه دارد».
رییسجمهوری اوکراین اضافه کرد: «اعمال فشار بر روسیه تنها راه موثر برای دستیابی به صلح است و تحریمها یکی از ارکان اصلی این فشار به شمار میآیند.»
وزارت خزانهداری آمریکا ۳۰ مهر اعلام کرد در واکنش به «نبود تعهد جدی» از سوی روسیه برای پایان دادن به جنگ اوکراین، تحریمهای تازهای علیه مسکو وضع کرده است.
این تحریمها دو شرکت بزرگ نفتی روسیه، روسنِفت و لوکاویل، و دهها شرکت تابعه آنها را هدف قرار میدهد.
مدودف: آمریکا در مسیر جنگ با روسیه است
دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه، اول آبان هشدار داد تصمیم ترامپ برای لغو دیدار با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه در بوداپست و اعمال تحریمهای نفتی علیه مسکو نشان میدهد واشینگتن «در مسیر جنگ» گام برمیدارد.
مدودف با انتشار مطلبی در پیامرسان تلگرام، با اشاره به ترامپ نوشت: «آمریکا دشمن ماست و این "میانجی صلح" پرحرف اکنون کاملا در مسیر جنگ با روسیه قرار گرفته است.»
او افزود: «تصمیمهای اتخاذشده در حکم اقدامی جنگی علیه روسیه محسوب میشود و ترامپ اکنون بهطور کامل با اروپای دیوانه همسو شده است.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، دیگر مقام این کشور بود که به تحریمهای نفتی ایالات متحده واکنش نشان داد.
او هشدار داد اقدام جدید آمریکا از منظر دستیابی به صلح در اوکراین «کاملا غیرسازنده» است.
به گفته زاخارووا، اهداف روسیه در اوکراین تغییری نکرده و برای خاتمه درگیری باید «ریشههای بحران» برطرف شود.
خبرگزاری رویترز اول آبان گزارش داد تحریمهای واشینگتن علیه مسکو به افزایش سه درصدی بهای جهانی نفت انجامید و هند را بر آن داشت تا احتمال کاهش واردات نفت از روسیه را مورد بررسی قرار دهد.
همزمان با این تحولات، روسیه اجساد هزار نظامی اوکراینی را تحویل داد و اوکراین نیز جنازه ۳۱ سرباز روسیه را برگرداند.
