نحوه سفر و ورود و خروج تمام شهروندان غیرعضو اتحادیه اروپا ــ از جمله مسافران بریتانیایی ــ از یکشنبه آینده ۲۰ مهر تغییر میکند. سامانه جدید کنترل بیومتریک مرزی اتحادیه اروپا پس از تاخیری طولانی کار خود را آغاز میکند.
سامانه ورود و خروج (EES) چیست؟
بر اساس سامانه ورود و خروج اتحادیه اروپا (EES)، همه شهروندان غیراروپایی که وارد منطقه شنگن میشوند باید اطلاعات شخصی خود، از جمله اثر انگشت و تصویر چهره، را هنگام نخستین ورود ثبت کنند.
منطقه شنگن شامل تمام کشورهای اتحادیه اروپا به جز ایرلند و قبرس و همچنین ایسلند، نروژ، سوئیس و لیختناشتاین میشود.
جمعآوری دادهها بهتدریج در گذرگاههای مرزی آغاز میشود و اجرای کامل آن تا ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ ادامه خواهد یافت تا از ایجاد صفهای طولانی جلوگیری شود.
چرا اتحادیه اروپا این تغییر را اعمال میکند؟
هدف این سامانه حذف مهر زدن دستی گذرنامهها و جایگزینی آن با ثبت دیجیتال است که گذرنامه را به هویت دارنده از طریق دادههای بیومتریک متصل میکند.
مدرنتر کردن مدیریت مرزهای خارجی، جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی، مقابله با جعل هویت و شناسایی افرادی که بیش از مدت مجاز در اتحادیه میمانند، از جمله اهداف این اقدام است.
سامانه ورود و خروج همچنین مدت اقامت مسافران بدون ویزا را پایش میکند تا اطمینان حاصل شود که قانون اقامت حداکثر ۹۰ روز در هر بازه ۱۸۰ روزه رعایت میشود.
چه اتفاقی برای مسافران میافتد؟
افرادی که برای نخستین بار وارد منطقه شنگن میشوند باید گذرنامه خود را اسکن کنند، اثر انگشتشان گرفته و تصویر چهرهشان ثبت شود.
در هنگام خروج، اطلاعات مسافر با پایگاه داده سامانه ورود و خروج (EES) مطابقت داده میشود تا پایبندی او به مدت مجاز اقامت تایید و خروج ثبت شود.
در سفرهای بعدی، فقط تایید چهره کافی خواهد بود. کودکان زیر ۱۲ سال نیز باید ثبت شوند، اما تنها عکس آنها گرفته میشود. ثبتنام در این سامانه رایگان است.
این کنترلها در کجا انجام میشود؟
کنترلهای بیومتریک در فرودگاههای بینالمللی، بنادر، ایستگاههای قطار و گذرگاههای زمینی منطقه شنگن انجام میشود.
در بریتانیا، ثبت در سامانه ورود و خروج اتحادیه اروپا هنگام خروج از کشور در بندر دوور، ترمینال یورو تونل در فولکستون و ایستگاه یورواستار لندن در سنت پانکراس انجام خواهد شد و ماموران مرزی فرانسه آن را مدیریت میکنند. مسافران پس از ورود به مقصد، تا زمان خروج بعدی، نیازی به انجام دوباره این بررسی ندارند.
آیا این سامانه باعث تاخیر در مرزها میشود؟
اتحادیه اروپا اعلام کرده است که با اجرای تدریجی سامانه، انتظار نمیرود اختلالی جدی در سفرها پیش آید. ماموران مرزی میتوانند در صورت طولانی شدن روند بررسیها، بهطور موقت کنترلها را متوقف کنند.
در بندر دوور و ترمینال یورو تونل فولکستون، از ۱۲ اکتبر تنها کامیونها و اتوبوسها مشمول کنترلهای جدید خواهند بود. بررسی خودروهای شخصی در ماه نوامبر در دوور و تا پایان سال در یوروتانل آغاز میشود. شرکت یورواستار نیز اعلام کرده است که رویههای جدید مرزی را بهتدریج اجرا خواهد کرد.
دولت بریتانیا از شهروندان خود خواسته است زمان بیشتری برای سفر در نظر بگیرند، و انجمن حملونقل جادهای این کشور هشدار داده ممکن است در زمانهای شلوغ صفها طولانیتر شود.
آزمون اصلی این سامانه در تعطیلات عید پاک ۲۰۲۶ و تابستان بعد از آن خواهد بود، زمانی که خانوادههای زیادی برای نخستین بار پس از اجرای تغییرات جدید سفر میکنند.
تغییر بعدی در سال ۲۰۲۶
سامانه جدید ورود و خروج اتحادیه اروپا مقدمهای است برای سامانه دیگری با عنوان «سامانه اطلاعات و مجوز سفر اروپا» (ETIAS) که قرار است در اواخر سال ۲۰۲۶ فعال شود.
با این تغییر، شهروندان کشورهای غیرعضو شنگن باید پیش از سفر، مجوز ETIAS را دریافت کنند و برای این کار باید اطلاعات شخصی و جزئیات سفرشان را ارائه دهند و مبلغ ۲۰ یورو بپردازند.
این مجوز سه سال و در صورتی که گذرنامه کمتر از سه سال اعتبار داشته باشد تا پایان زمان اعتبار گذرنامه معتبر خواهد بود.
از آوریل امسال نیز گردشگران اروپایی برای سفر به بریتانیا موظف به دریافت مجوز الکترونیکی پیش از سفر شدهاند.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد چهارشنبه ۱۶ مهر جایزه نوبل شیمی را به این سه دانشمند از دانشگاههای کیوتو ژاپن، دانشگاه ملبورن استرالیا و دانشگاه کالیفرنیا در برکلی آمریکا، به پاس «توسعه چارچوبهای فلزی-آلی» اهدا کرد.
سازههای مولکولی تازه آنها که با نام «چارچوبهای فلزی-آلی» یا به اختصار ام.اُو.اف (MOF) شناخته میشوند، شبکههایی بلوری هستند که درونشان پر از حفره و کانالهای میکروسکوپی است.
میتوان گفت این دانشمندان، «اتاقهایی برای شیمی» طراحی کردهاند؛ فضاهایی در ابعاد مولکولی که گازها و مواد شیمیایی میتوانند از میانشان عبور کنند.
کاربردهای ام.اُو.افها گسترده است و از استخراج آب از هوای بیابان گرفته تا جذب دیاکسیدکربن، ذخیره گازهای سمی و حتی تسریع واکنشهای شیمیایی را شامل میشود.
هاینر لینک، رییس کمیته نوبل شیمی، در توضیح اهمیت این دستاورد گفت: «آنها راههایی برای ساخت موادی کاملا نو یافتهاند که درونشان حفرههای بزرگی وجود دارد؛ حفرههایی که میتوان آنها را تقریبا مانند اتاقهای یک هتل تصور کرد؛ جایی که مولکولهای مهمان میتوانند وارد شوند و دوباره از همان مسیر خارج شوند.»
او افزود: «مقدار کمی از چنین مادهای میتواند شبیه کیف دستی هرماینی در مجموعه هری پاتر باشد و حجم عظیمی از گاز را در فضایی بسیار کوچک ذخیره کند.»
دستاورد این سه دانشمند
پایه این کشف به سال ۱۹۸۹ بازمیگردد؛ زمانی که رابسون تلاش کرد از ویژگیهای ذاتی اتمها برای ساخت سازههایی پیچیده استفاده کند.
او یونهای مس را با مولکولهای چهارشاخهای ترکیب کرد که در انتهای هر شاخه، گروهی شیمیایی وجود داشت و به یونهای مس متصل میشد.
نتیجه، بلوری منظم شبیه الماس بود؛ ساختاری سهبعدی با فضاهای خالی درون آن.
رابسون فورا دریافت که این سازه میتواند کاربردهای عظیمی داشته باشد اما ساختارش ناپایدار بود و بهسرعت فرو میریخت.
در دهه ۱۹۹۰ کیتاگاوا و یاغی، دو دانشمند دیگر، این مسیر را علمی و پایدار کردند.
کیتاگاوا نشان داد گازها میتوانند درون این سازهها جریان یابند و حتی پیشبینی کرد که ام.اُو.افها خاصیت انعطافپذیری دارند.
از سوی دیگر، یاغی نوعی ام.اُو.اف فوقالعاده پایدار تولید و ثابت کرد که میتوان با طراحی منطقی، ویژگیهای آن را تغییر داد تا عملکردهای تازهای پیدا کند.
از زمان این کشفیات، شیمیدانان دهها هزار نوع مختلف ام.اُو.اف ساختهاند.
امروز این مواد میتوانند در خط مقدم حل برخی از بزرگترین چالشهای بشر مانند جداسازی آلایندههای شیمیایی از آب، تجزیه مواد باقیمانده در محیط زیست، کاهش دیاکسید کربن و تامین آب از هوای خشک بیابانها، قرار گیرند.
به زبان ساده، این سه دانشمند با کنار هم چیدن اتمها و مولکولها، جهان کوچکی ساختهاند که میتواند در آیندهای نه چندان دور، زندگی روی زمین را دگرگون کند.
در روزهای گذشته جوایز نوبل در رشتههای فیزیک و پزشکی نیز اهدا شد.
جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۵ به جان کلارک، میشل دووره و جان مارتینیس، بهدلیل آزمایشهای این دانشمندان روی تراشههای الکترونیکی اهدا شد.
مری برانکو، فرد رمزدل و شیمون ساکاگوچی، سه دانشمند در حوزه زیستپزشکی نیز ۱۴ مهر بهدلیل کشفهای خود در حوزه «تحمل ایمنی محیطی» برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۵ شدند.
اعلام جوایز نوبل با ادبیات در پنجشنبه ۱۷ مهر، صلح در ۱۸ مهر و یادبود نوبل در علوم اقتصادی در تاریخ ۲۱ مهر ادامه مییابد.
مراسم اهدای جوایز، ۱۹ آذر و همزمان با سالروز درگذشت آلفرد نوبل، صنعتگر ثروتمند سوئدی و مخترع دینامیت که بنیانگذار این جوایز بود، برگزار میشود.
جایزه نوبل با اعتباری بیبدیل و جایزه نقدی ۱۱ میلیون کرون سوئد (نزدیک به ۱.۲ میلیون دلار) همراه است.
بر اساس این تحلیل که چهارشنبه ۱۶ مهر منتشر شد، آنکارا میتواند تا سال ۲۰۲۸ بیش از نیمی از تقاضای گاز خود را از طریق افزایش تولید و واردات الانجی تامین کند و نیاز به تامین گاز از ایران و روسیه را به شدت کاهش دهد.
دونالد ترامپ، رییس جمهوری ایالات متحده، از ترکیه که متحد ناتوست خواسته تا روابط خود را در زمینه تامین انرژی با هر دو کشور ایران و روسیه کاهش دهد و با تلاش واشینگتن برای منزوی کردن مسکو و تهران در بازارهای جهانی انرژی همسو شود.
ایران در حال حاضر سالانه حدود ۱۰ میلیارد متر مکعب گاز را طبق قراردادی که قرار است اواسط سال ۲۰۲۶ میلادی منقضی شود، برای ترکیه تامین میکند.
طبق تحلیل رویترز، بعید است آنکارا قرارداد را با همان شرایط تمدید کند زیرا بهدنبال «انعطافپذیری و تنوع بیشتر» است.
وزارت انرژی ترکیه تولید گاز داخلی را افزایش داده و قراردادهای چند میلیارد دلاری برای واردات الانجی از ایالات متحده و الجزایر امضا کرده است.
تا ۲۰۲۸ چه خواهد شد؟
محاسبات رویترز نشان میدهد تولید داخلی و واردات الانجی ترکیه تا سال ۲۰۲۸ میلادی از ۲۶ میلیارد متر مکعب در سال فراتر خواهد رفت - در مقایسه با ۱۵ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲۵ - که برای پوشش بیش از نیمی از تقاضای سالانه ۵۳ میلیارد متر مکعبی گاز تخمین زده شده آن کافی خواهد بود.
شکاف واردات ۲۶ میلیارد متر مکعبی باقیمانده بسیار کمتر از ۴۱ میلیارد متر مکعبی خواهد بود که در حال حاضر از روسیه، ایران و آذربایجان وارد میشود.
به نوشته رویترز، ایران که در حال حاضر با تحریمهای جدید سازمان ملل و غرب بهدلیل برنامه هستهای و فعالیتهای نظامی خود مواجه است، میتواند شاهد از بین رفتن یکی از قابل اعتمادترین بازارهای صادراتی خود باشد، زیرا ترکیه در حال تغییر جایگاه خود به عنوان یک قطب گاز منطقهای است.
آنکارا همچنین ظرفیت صادرات مجدد خود را گسترش داده و اخیرا از طریق شرکت انرژی دولتی خود، بوتاس، قراردادهایی با مجارستان و رومانی امضا کرده است.
در حالی که ترکیه همچنان تاکید کرده به تامین گاز از همه تامینکنندگان موجود، از جمله ایران و روسیه ادامه خواهد داد، استراتژی بلندمدت آن بهطور فزایندهای، خریدهای انعطافپذیر الانجی را به قراردادهای ثابت خط لوله ترجیح میدهد.
شهریور ماه هم رسانههای داخلی و خارجی از کاهش کل صادرات ایران به عراق از جمله صادرات گاز طبیعی خبر دادند.
کارشناسان معتقدند ورود رقبای جدید به بازار عراق و افزایش تعرفهها در این کشور از عوامل کاهش صادرات ایران به عراق است.
وبسایت اقتصادی «اویل پرایس» ۳۱ شهریور گزارش داد صادرات گاز طبیعی ایران به عراق در فاصله آوریل تا اوت امسال ۴۰ درصد کاهش یافته است.
