موسسه علوم و امنیت بینالملل در گزارشی نوشت که تصاویر ماهوارهای جدید نشان میدهد حکومت ایران همچنان به فعالیتهای عمرانی در تاسیساتی در جنوب سایت غنیسازی نطنز در کوه کلنگ (کلنگ گزلا) ادامه میدهد، اما ماهیت دقیق فعالیتهای هستهای در این تاسیسات همچنان مبهم و محل پرسش جدی است.
موسسه علوم و امنیت بینالملل در گزارشی که جمعه ۱۱ مهرماه منتشر کرد افزود که این فعالیتها که از سپتامبر ۲۰۲۵ مشاهده شده، بیشتر در مراحل پایانی ساختوساز و تقویت امنیتی قرار دارد و به معنای گسترش یا شتابگیری فعالیتهای هستهای نیست.
در این گزارش تاکید شده است که تحلیلها حاکی است این اقدامات توانایی بازسازی سریع بخشهای تخریبشده برنامه هستهای را نشان نمیدهد.
واشینگتنپست نیز جمعه گذشته ۴ مهر با استناد به تصاویر ماهوارهای و نظرات تحلیلگران گزارش داد جمهوری اسلامی همچنان به ساخت یک تاسیسات نظامی عمیق زیرزمینی در منطقه کوه کلنگ یا کلنگ گزلا در جنوب سایت هستهای نطنز ادامه میدهد.
این منطقه پس از حملات آمریکا و اسرائیل توجه ناظران را بیش از پیش به خود جلب کرده است.
در گزارش واشینگتن پست نیز تاکید شده بود که بررسی تصاویر ماهوارهای نشان میدهد حکومت ایران در ماههای اخیر فعالیتهای عمرانی در این سایت زیرزمینی را افزایش داده است.
این روند حاکی از آن است که جمهوری اسلامی کار بر روی برنامه هستهای تسلیحاتی خود را بهطور کامل متوقف نکرده و احتمالا با احتیاط در حال بازسازی ظرفیتهای از دسترفته است.
این پروژه در مکانی موسوم به «کوه کلنگگزلا» یا همان «کوه کلنگ» اجرا میشود؛ جایی که مهندسان ایرانی از سال ۲۰۲۰ در دل رشتهکوه زاگرس، در فاصله حدود ۱.۵ کیلومتری نطنز، مشغول حفر تونل بودهاند.
پیشتر در اردیبهشتماه، موسسه علوم و امنیت بینالملل گزارش داده بود حکومت ایران در حال احداث یک محوطه امنیتی با حصارهای جدید در اطراف کوه کلنگ گزلا است.
دو گزینه پیشروی ایران
بهنوشته دیوید آلبرایت، رییس موسسه علوم و امنیت بینالملل و از نویسندگان گزارش جدید این موسسه، بهنظر میرسد جمهوری اسلامی دو مسیر اصلی برای این سایت در پیش دارد: یا تجهیزات باقیمانده در این تاسیسات را که بهشدت زیر نظر است جمعآوری کند و در نتیجه در معرض حملات مجدد قرار گیرد، یا ساخت تدریجی ظرفیتهای جدید را پیش گیرد که در این صورت باید هرگونه واردات یا تولید داخلی خارج از صنایع نظامی بهشدت از نظر کیفیت و احتمال خرابکاری مورد بررسی قرار گیرد.
پیشینه و وضعیت کنونی
موسسه علوم و امنیت بینالملل که این سایت را از زمان آغاز ساخت در اواخر ۲۰۲۰ رصد میکند، پیشتر به عمق و ابعاد بالقوه تونلها، ورودیهای تقویتشده و اقدامات امنیتی همچون احداث دیوار و حصار پیرامون کوه اشاره کرده بود.
در گزارش این موسسه تاکید شده که تا خرداد ماه امسال این ارزیابی وجود نداشت که این تاسیسات عملیاتی شدهاند و فعالیتهای اخیر نیز همین برداشت را تایید میکند.
بهنوشته موسسه علوم و امنیت بینالملل یکی از دلایل عدم حمله هوایی مستقیم به این محل در جنگ ۱۲ روزه میتواند همین موضوع باشد، اگرچه احتمال حملات غیرمتعارف همچنان منتفی نیست.
تکمیل دیوار و حصار امنیتی
در گزارش جدید منتشر شده در ۱۱ مهر آمده است که تصاویر ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵ نشان میدهد محیط امنیتی اطراف کوه کامل شده و در حال تبدیل به یک «حصار دو لایه» است؛ بدین معنا که پشت دیوار، حصاری در حال احداث است و فضای میان دیوار و حصار میتواند به منطقه نظارت الکترونیکی بدل شود.
بهنوشته موسسه علوم و امنیت بینالملل انتظار میرود در آینده برجهای نگهبانی و جادههای گشتی به این مجموعه افزوده شود. با این حال در غیاب دوربین، حسگر، نورافکن و سیستمهای هشدار، این موانع بیشتر فیزیکیاند و علیه نفوذگران حرفهای کارایی محدودی دارند.
ورودی شرقی و نشانههای پایان حفاری
در این گزارش همچنین گفته شده است که تصاویر ماههای خرداد تا مرداد نشاندهنده فعالیت در ورودی شرقی اصلی تونل است؛ ورودیای که تاکنون کمترین کار پایدارسازی بر آن انجام شده و جریان آب مداوم نشانهای از مشکلات زمینشناسی احتمالی در این منطقه است.
بهنوشته موسسه علوم و امنیت بینالملل جمهوری اسلامی اکنون تمرکز خود را بر تکمیل این ورودی گذاشته است. تغییر شکل توده خاکهای حاصل از حفاری نیز نشان میدهد کارها بیشتر در جهت تکمیل سازههاست تا گسترش تونل.
تقویت تاسیسات تونلی ۲۰۰۷
براساس این گزارش، تصاویر ماهوارهای ۱۰ اوت ۲۰۲۵ از شرکت مکسار نشان میدهد ورودیهای تاسیسات تونلی قدیمیتر که از سال ۲۰۰۷ ساخته شده بودند، با پوشش ضخیم بتنی تقویت و سپس با خاک پوشانده میشوند. این اقدام آشکارا با هدف مقاومسازی در برابر حملات هوایی یا خرابکاری انجام میشود.
این مجموعه سالها غیرفعال بود اما طی پنج سال اخیر به تدریج بازفعال شده و در دو سال اخیر تغییرات قابلتوجهی در حصارهای امنیتی و ساخت الحاقات ورودیها پیدا کرده است. برخی الحاقات میتوانند برای نگهداری تجهیزات و تاسیسات پشتیبانی تونل به کار روند.
پرسشهای کلیدی درباره انتقال مواد هستهای
در ادامه این گزارش آمده است که روش مشابه تقویت ورودیها پیشتر در تاسیسات فردو نیز مشاهده شده بود، جایی که پیش از حمله آمریکا در عملیات «چکش نیمهشب»، دریچههای تهویه هوا با دیوارههای بتنی محافظت شده بودند.
اقدام حکومت ایران پس از آن حمله برای افزودن چنین لایههایی در نطنز این پرسش را مطرح میکند که آیا جمهوری اسلامی توانسته پیش از ضربات آمریکا مواد ارزشمند از جمله ذخایر اورانیوم غنیشده یا تجهیزات هستهای را به این تاسیسات منتقل کند یا خیر.
این نگرانی با تصاویر ماهوارهای ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵ شدت گرفته که خروج یک کامیون حدود ساعت ۹ صبح از محوطه تونل را نشان میدهد.
به گفته آنها، از ابتدای سال تحصیلی جاری هیچ دانشآموزی در این مدرسه ثبتنام نشده و بیش از ۳۰۰ دانشآموز به مدارس دیگر منتقل شدهاند.
اعتراض والدین بر این مبناست که فروش زمین شامل ساختمان آموزشی، سالن ورزشی با مساحت ۸۲۲ متر و فروشگاه «کتاب شهر کتاب» با مساحت ۱۶۸ متر، «غیرقانونی» بوده و با وجود مکاتبات متعدد با مسئولان آموزش و پرورش، پاسخی دریافت نکردهاند. بر اساس برآورد آنها، ارزش زمین و مجموعه در بهترین نقطه یوسفآباد تهران بیش از هزار میلیارد تومان تخمین زده میشود.
این والدین هشدار دادهاند که بیش از ۸۰ درصد زمین به ساخت واحدهای تجاری اختصاص خواهد یافت و وعده ساخت مدرسه جدید در بخشی کوچک از زمین، در عمل پاسخگوی نیاز دانشآموزان نخواهد بود. آنها همچنین پرسشهایی درباره شفافیت محل هزینه درآمد حاصل از این معامله مطرح کرده و تاکید دارند مشخص نیست پول فروش میلیاردی زمین به کجا منتقل میشود.
مدرسه بوعلی سینا از بناهای قدیمی تهران است که به دست فرخرو پارسا، نخستین وزیر زن آموزش و پرورش ایران ساخته شد. والدین میگویند معماری و کاشیکاریهای سنتی این بنا میتواند ارزش میراث فرهنگی داشته باشد و تخریب آن به معنای از بین رفتن بخشی از حافظه آموزشی شهر است.
معترضان از افکار عمومی خواستهاند با اطلاعرسانی، مانع از تخریب این مدرسه و تبدیل آن به مرکز تجاری شوند. آنها تاکید میکنند در شرایطی که کشور با کمبود فضای آموزشی روبهروست، نمیتوان چنین املاکی را «مازاد» دانست و در قالب طرح مولدسازی به فروش رساند.
در همین رابطه کارزار اینترنتیای که تاکنون صدها امضا جمعآوری کرده، خطاب به مسئولان آموزش و پرورش تهران هشدار داده است که تخریب دبیرستان «بوعلی سینا» میتواند پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی جدی در پی داشته باشد؛ از جمله افزایش آلودگی ناشی از ساختوساز و از دست رفتن هویت محلی و وابستگی اجتماعی مردم منطقه. در متن این کارزار تأکید شده که ساختمان مدرسه همچنان مقاوم و قابل استفاده است و تخریب آن نهتنها اقدامی غیرضروری بلکه مصداق «اسراف» خواهد بود.
امضاکنندگان این بیانیه همچنین یادآور شدهاند که دبیرستان بوعلی سینا بخشی از خاطرات و هویت چند نسل از دانشآموزان تهران است و نابودی آن به معنای تضعیف سرمایه اجتماعی محله خواهد بود. افزون بر این، از آنجا که این بنا سالها با هزینههای عمومی نگهداری شده، هرگونه فروش یا تصرف آن بدون رضایت مردم تجاوز به «بیتالمال» محسوب میشود.
شاهزاده رضا پهلوی جمعه ۱۱ مهر گفت نقش او نامزد شدن برای یک مقام سیاسی نیست و وظیفهاش فراهم کردن امکان آزادی برای هممیهنان و اتحاد اپوزیسیون دموکراتیک است تا مردم از طریق صندوق رای و همهپرسی سرنوشت خود را تعیین کنند.
او درباره مبارزات مردم ایران گفت: «موضوع بر سر دموکراسی و حق تعیین سرنوشت است. فکر میکنم هر آنچه ایرانیان در آن زمان فکر میکردند، اگر امروز به حرفهای نسل زد ایران گوش دهید، میگویند به چه فکری بودید؟ ما را در این وضعیت گرفتار کردید.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «چرا من اینجا هستم؟ و نقش من چیست؟ نقش من نامزد شدن برای یک مقام سیاسی نیست. نقش من، با این حال، این است که بیشترین امکان را برای هممیهنانم فراهم کنم تا بتوانند خودشان را آزاد کنند و در نهایت از طریق صندوق رای و از طریق همهپرسی تصمیم بگیرند که چه چیزی را میخواهند؛ آن چیزی که من در نهایت مایلم جایگزین این دیکتاتوری مذهبی شود، یک دولت سکولار و دموکراتیک است.»
شاهزاده رضا پهلوی درباره وظایف خود گفت: «وظیفه من این است که تا حد امکان ایرانیان خارج از کشور را بسیج کنم.»
پیش از این نیز با پیام ویدئویی شاهزاده رضا پهلوی در روز مهرگان ۱۰ مهر وبسایت کارزار «ایران را پس میگیریم» آغاز به کار کرد؛ سامانهای که به گفته او قرار است به بستری برای سازماندهی نیروها، افشای فساد، ارائه ایدهها و حمایتهای مالی و لجستیکی در مسیر «نجات ایران» تبدیل شود.
در اطلاعیه منتشر شده از سوی شاهزاده رضا پهلوی، ضمن اعلام خبر راهاندازی وبسایت این کارزار، او در پیام ویدئویی خود راهاندازی این سامانه را «مرحلهای تازه از کارزار ملی برای نجات ایران» خواند و از همگان خواست به این حرکت بپیوندند.
وبسایت به آدرس IranoPasMigirim.com معرفی شده و به گفته شاهزاده رضا پهلوی، بستری برای «بسیج و سازماندهی نیروها»، «ثبت گزارشهای میهنپرستانه»، «افشای فساد و ارسال اطلاعات درونی حکومت»، «ارائه ایدهها و برنامهها»، «دسترسی به منابع و ابزارهای عملی» و «جمعآوری حمایتهای مالی و لجستیکی» خواهد بود.
برنامه پنجمحوری شاهزاده رضا پهلوی
شاهزاده رضا پهلوی افزود که این برنامه مبتنی بر «یک برنامه پنجمحوری» است که دستکم در دو سال گذشته آغاز کرده است.
او در توضیح راهبردها گفت: «برنامه من شامل فشار حداکثری بر رژیم است، که البته جامعه جهانی هم امروز در حال انجام آن است.»
او تاکید کرد که بخش دوم «حمایت حداکثری از مردم است» و افزود که پایان رژیم باید «به دست خود مردم ایران انجام شود، نه از طریق مداخله خارجی».
شاهزاده رضا پهلوی همچنین درباره ماهیت نظام مستقر در ایران گفت: «دیاِناِی و ماهیت این رژیم چنان است که نمیتواند در عرصه عقلانی که ما در جهان میشناسیم همزیستی داشته باشد. تمام موجودیتش به صدور ایدئولوژی وابسته است.»
او همچنین درباره تغییرات مذهبی در ایران اظهار داشت: «در ایران، بزرگترین و سریعترینرشدِ ادیان، مسیحیت است. ما در ایران بیش از هزار و ۵۰۰ کلیسای زیرزمینی داریم.»
با اشاره به تعاملات بینالمللی و پاسخ کشورها به رفتار حکومت ایران، شاهزاده رضا پهلوی گفت که خود «رژیم مشکل اصلی است» و پرسید که آیا «اراده سیاسی برای کاری کردن وجود دارد یا نه؟»
شاهزاده رضا پهلوی همچنین گفت که هنگام دیدار با دیوید کمرون دو ماه پیش در لندن پرسیده است: «چرا سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار نمیدهید؟» و به نقل از کمرون پاسخ شنیده است که وزارت خارجه «نمیخواهد کانال دیپلماتیکمان، یعنی سفارتمان در تهران، از دست برود.»
در پایان، او خاطرنشان کرد که «مردم ایران حق دارند بهدنبال عدالت باشند و روز مراجعه آنها به دادگاه خواهد رسید و مسئولان باید پاسخگوی جنایاتشان باشند.»
او گفت که بسیاری از کسانی که از مناسبات فعلی سود میبرند «در واقع بخشی از یک مافیا هستند که دارد از ایران و منابع آن بهرهکشی میکند.»
