سخنرانی احمد الشرع در سازمان ملل؛ تاکید بر نقش تازه سوریه در صلح منطقه‌ای

سفری پرهزینه که بیشتر صرف دیدارهای نمایشی، جلسات تکراری و حاشیه‌های کم‌ثمر می‌شود.

امسال نیز مسعود پزشکیان، در حالی به نیویورک رفت که با محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی آمریکا، از احتمال عدم صدور ویزا برای خانواده‌اش تا ممنوعیت خرید کالاهای لوکس، روبه‌رو بود.

از رجایی تا پزشکیان؛ تاریخچه‌ای از حضورهای بی‌ثمر

از نخستین سال‌های پس از انقلاب، سفر روسای جمهور به نیویورک همواره با حاشیه‌هایی پررنگ‌تر از متن همراه بوده است. محمدعلی رجایی با رفتارهایی چون درآوردن کفش و گذاشتن پا روی میز سازمان ملل، تصویری ابتدایی و غیرحرفه‌ای از جمهوری اسلامی به نمایش گذاشت.

محمد خاتمی با طرح «گفت‌وگوی تمدن‌ها» کوشید نقشی متفاوت ایفا کند؛ پیشنهادی که هرچند از سوی سازمان ملل پذیرفته شد و سال ۲۰۰۱ به‌عنوان «سال گفت‌وگوی تمدن‌ها» نام گرفت، اما تنها چند ماه بعد با حملات یازده سپتامبر بی‌معنا شد.

روایت‌های طنزآمیز از تلاش او برای پرهیز از مواجهه با بیل کلینتون، تناقض میان شعار صلح‌طلبی و واقعیت سیاست‌های داخلی جمهوری اسلامی را پررنگ‌تر کرد.

محمود احمدی‌نژاد هشت سال متوالی در سازمان ملل حاضر شد و با انکار هولوکاست، پیش‌بینی سقوط اقتصاد جهانی و حمله به اسرائیل، نه‌تنها پیام تازه‌ای نداشت بلکه موجی از ترک سالن از سوی نمایندگان کشورهای مختلف، حتی لبنان، را رقم زد.

حسن روحانی با شعار «تعامل سازنده» آمد، اما دستاورد ملموس او تنها یک تماس تلفنی با باراک اوباما بود که بعدها «لوکوموتیو قوی مذاکرات» نام گرفت و باقی سفرهایش با ضیافت شام و لبخندهای دیپلماتیک گذشت.

ابراهیم رئیسی تنها دوبار فرصت حضور یافت و سخنانش تفاوتی با گذشتگان نداشت، جز نمایش عکس قاسم سلیمانی که حاشیه‌ای به سخنرانی‌اش افزود.

مسعود پزشکیان نیز در نخستین حضور خود از اسرائیل خواست اسلحه بر زمین بگذارد تا جمهوری اسلامی نیز چنین کند؛ سخنی که نه بازتابی جدی داشت و نه در داخل کشور از انتقاد رهبر جمهوری اسلامی و تندروها در امان ماند.

الگوی تکراری؛ شعارهای ثابت، نتیجه صفر

وجه مشترک همه این سفرها تکرار چند محور ثابت بوده است: دفاع از گروه‌های شبه‌نظامی منطقه، حمله لفظی به اسرائیل و آمریکا، مظلوم‌نمایی و القای تصویر «صلح‌طلب» از جمهوری اسلامی، و طرح مذاکره و اعتراض به تحریم‌ها بدون ارائهٔ راهکار واقعی.

این چرخه ملال‌آور هر سال تکرار می‌شود، بی‌آنکه تغییری در وضعیت مردم ایران ایجاد کند؛ تحریم‌ها پابرجا مانده، بحران‌های داخلی عمیق‌تر شده و تصویر بین‌المللی جمهوری اسلامی همچنان پر از تناقض است.

نیویورک؛ تور تشریفاتی یا فرصت ازدست‌رفته؟

واقعیت این است که در ذهن مقامات جمهوری اسلامی، سفر نیویورک بیش از آن‌که یک ماموریت دیپلماتیک باشد، به تسهیلاتی برای روسای جمهور تبدیل شده است. چهار شب و سه روز اقامت در آمریکا، همراه با شام و ناهار رسمی، خرید، مصاحبه با رسانه‌ها، دیدار با گروه‌های لابی‌گر و البته سخنرانی در مجمع عمومی.

این نمایش سالانه نه منجر به بهبود روابط خارجی ایران شده و نه باری از دوش اقتصاد بحران‌زده کشور برداشته است. آنچه باقی مانده، صرفا تکرار تشریفات پرهزینه‌ای است که دستاوردی برای ملت ندارد و بیش از پیش شکاف میان شعارها و واقعیت‌های حاکمیت را آشکار می‌کند.

از رجایی تا پزشکیان، روسای جمهوری در جمهوری اسلامی در سازمان ملل بیشتر به بازنمایی تناقضات جمهوری اسلامی پرداخته‌اند تا حل مشکلات کشور. آن‌چه مردم ایران از این سفرها نصیب برده‌اند، نه بهبود معیشت و جایگاه بین‌المللی، بلکه انباشت هزینه‌های بی‌ثمر و صحنه‌هایی از سردرگمی و تناقض بوده است.

تور سالانه نیویورک بیش از آنکه دیپلماسی باشد، آیینه‌ای از وضعیت سیاست در جمهوری اسلامی است: پرخرج، پرحاشیه و بی‌ثمر.

هیات جمهوری اسلامی چرا به نیویورک می‌رود؟

در «برنامه با کامبیز حسینی» از مخاطبان پرسیدیم که این سفرها چه فایده‌ای برای مردم ایران دارد؟ آیا سفر سالانه به نیویورک یک سفر دیپلماتیک است یا صرفاً تور تفریحی با بودجهٔ بیت‌المال؟

کیان امانی به‌صورت زنده از هتل محل اقامت هیأت ایرانی گزارش داد و اردوان روزبه هم از مقابل سازمان ملل آخرین خبرها را پوشش داد.

«برنامه با کامبیز حسینی» دوشنبه تا پنج‌شنبه ساعت ۱۱ شب به وقت تهران به‌صورت زنده از شبکهٔ ایران اینترنشنال پخش می‌شود.

محمد قائدی، استاد روابط بین‌الملل در گفت‌و‌گو با ایران‌اینترنشنال گفت: «خیلی‌ها انتظار داشتند که پزشکیان پیشنهادی روی میز بگذارد تا شاید بن‌بست‌ها بر طرف شود، چه در خصوص برجام چه در خصوص رابطه ایران و آمریکا.»

او تاکید کرد رهبر جمهوری اسلامی می‌داند که چه نمی‌خواهد و اگر می‌دانست که چه می‌خواهد شاید پیشنهادی هم برای خواسته خود ارائه می‌کرد.

جمشید برزگر، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال گفت تبلیغات داخلی درباره سفر مسعود پزشکیان، رییس‌جمهوری ایران به نیویورک «دروغگویی و رویا فروشی اصلاح‌طلبان» بود.

او تاکید کرد متن سخنرانی پزشکیان از قبل آماده شده و عملا تاثیری در تغییر فضای دیپلماتیک نداشته است.

برزگر گفت: «جمهوری اسلامی در واقع یک گلایه‌نامه بی‌اثر را از زبان پزشکیان مطرح می‌کند، بدون اینکه ضرورتی برای چنین سفری وجود داشته باشد. علی خامنه‌ای روز گذشته همه مواضع را صریح بیان کرد و سخنان پزشکیان هیچ محلی از اعراب ندارد.»

به گفته برزگر، سفر پزشکیان مشابه حضورش در نشست شانگهای است که بدون دستاورد بازگشت، اما این بار نتیجه آن برای ایران «تحریم‌های بسیار پرهزینه» خواهد بود. او اشاره کرد که همزمان ۷۱ نماینده مجلس خواستار ساخت سلاح هسته‌ای شدند که در تضاد با سخنان پزشکیان درباره مخالفت با سلاح هسته‌ای است.

برزگر همچنین گفت جمهوری اسلامی دچار «تشتت و بی‌برنامگی» است: «از یک طرف هیئتی برای مذاکره اعزام می‌شود و از طرف دیگر علی خامنه‌ای با رد مذاکره مستقیم با آمریکا و مخالفت با برچیدن غنی‌سازی اورانیوم عملا تمام مسیرهای توافق را مسدود می‌کند.»

این تحلیلگر سیاسی نتیجه گرفت که با توجه به رد شروط اصلی سه کشور اروپایی، «تقریبا غیرممکن است جمهوری اسلامی، پزشکیان یا عراقچی بتوانند راه حلی با اروپا پیدا کنند.»

فرانسه، بریتانیا و آلمان از ششم شهریور ماه روند ۳۰ روزه‌ فعال شدن مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) را آغاز کردند که منجر به بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران خواهد شد.

آن‌ها تهران را به نقض توافق برجام متهم کرده‌اند؛ توافقی که هدف آن جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بود.

• 

  سه کشور اروپایی مکانیسم ماشه را فعال کردند و جمهوری اسلامی وعده پاسخ داد

رویترز چهارشنبه دوم مهر نوشت که دیپلمات‌های ایرانی و اروپایی، سه‌شنبه در نیویورک در مذاکراتی «آخرین لحظه‌ای» دیدار کردند اما احتمال جلوگیری از اجرای اسنپ‌بک، اندک توصیف می‌شود.

تحریم‌های تنبیهی که قرار است در پایان ماه جاری میلادی اجرایی شوند، شامل ممنوعیت فروش سلاح، محدودیت بر آزمایش و فناوری موشک‌های بالستیک، مسدود کردن دارایی‌ها، ممنوعیت سفر و ممنوعیت تولید فناوری هسته‌ای است.

این اقدام همچنین مبنای حقوقی لازم را برای اتحادیه اروپا و بریتانیا فراهم می‌کند تا دوباره محدودیت‌ها را علیه بخش‌های بانکی، کشتی‌رانی و انرژی ایران، اعمال کنند.

بازگشت تحریم‌ها می‌تواند عملا به معنای «مرگ توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵» (برجام) باشد؛ توافقی که با خروج دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری وقت آمریکا از آن در سال ۲۰۱۸ ضربه سنگینی متحمل شد و پس از آن، تحریم‌های سختگیرانه آمریکا علیه حکومت ایران، دوباره برقرار شد.

چین و روسیه اعلام کرده‌اند از اجرای تحریم‌های بازگشتی حمایت نخواهند کرد.

• 

  جمهوری اسلامی نفت ایران را در چین با تخفیف بیشتر به حراج گذاشت

صادرات نفت ایران و روش‌های دور زدن تحریم‌ها

تحریم‌های غربی از سال ۲۰۱۰ صنعت نفت ایران را هدف قرار دادند و باعث کاهش تولید و افت صادرات شدند.

بر اساس داده‌های بانک فدرال رزرو سنت‌لوئیس، صادرات نفت خام ایران از حدود ۲.۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۱ به کمتر از یک میلیون بشکه در سال ۲۰۱۴ سقوط کرد.

پس از توافق برجام، اکثر تحریم‌ها برداشته شد و صادرات نفت ایران در سال ۲۰۱۷ به ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز رسید اما خروج آمریکا از توافق و بازگشت تحریم‌ها باعث سقوط شدید صادرات شد و در سال ۲۰۲۰ به پایین‌ترین سطح یعنی ۴۴۴ هزار بشکه در روز رسید.

اروپا نیز از سال ۲۰۱۹ خرید نفت ایران را متوقف کرد.

با این حال، تاثیر محدودیت‌های آمریکا به تدریج کاهش یافت زیرا حکومت ایران و معامله‌گران و خریداران نفت به‌ویژه در چین، شبکه‌ای پیچیده برای دور زدن تحریم‌ها ایجاد کردند.

این شبکه شامل شرکت‌های صوری، ناوگان قدیمی و اغلب بدون بیمه نفت‌کش‌ها، انتقال کشتی به کشتی در دریا و خاموش کردن سیستم‌های رهیابی بود تا ردیابی نفت‌کش‌ها دشوارتر شود.

ایالات متحده در سال‌های اخیر دامنه تحریم‌ها را گسترش داده و هزاران فرد، نفت‌کش، تاجر و پالایشگاه و بندر چینی را هدف قرار داده است اما این اقدامات تاثیر محدود و کوتاه‌مدتی بر جریان فروش نفت ایران داشته‌اند.

• 

  وزارت اطلاعات: فعال شدن مکانیسم ماشه باعث رشد بیکاری و تشدید نارضایتی می‌شود

بازی قدرت چین در بازار نفت ایران

رویترز در یادداشت خود نوشت که صادرات نفت ایران از سطح پایین سال ۲۰۲۰ به تدریج بهبود یافت و در سال ۲۰۲۴ به ۱.۵ میلیون بشکه در روز رسید که حدود چهارپنجم آن به چین تحویل داده شد.

این بهبود به ایران درآمدی حیاتی بخشیده است؛ حتی اگر نفت آن با تخفیف فروخته شود.

در سال ۲۰۲۴، صنعت نفت و پتروشیمی حدود یک‌چهارم تولید ناخالص داخلی ایران را تشکیل می‌داد.

تحریم‌های بازگشتی بدون تردید مسیر معاملات با ایران را پیچیده‌تر خواهد کرد اما همان‌طور که تجربه گذشته نشان داده، فعالان در دور زدن این محدودیت‌ها مهارت یافته‌اند و به احتمال زیاد راه‌های تازه‌ای برای عبور از موانع پیدا خواهند کرد.

این تحریم‌ها ممکن است برخی خریداران آسیایی را منصرف کند اما انتظار نمی‌رود چین خرید نفت ایران را متوقف کند. برعکس، پالایشگران چینی می‌توانند از این فرصت بهره‌برداری کرده و نفت مازاد ایران را با تخفیف‌های بیشتر خریداری کنند و اهرم فشار بیشتری در معاملات به دست آورند.

• 

  پالایشگاه‌های کوچک چین دیگر خریدار نفت ایران نیستند

تضعیف کارایی تحریم‌های غربی

پکن که با تحریم‌های ایران مخالف است، از سال ۲۰۲۲ انتشار داده‌های رسمی واردات نفت ایران را متوقف کرده تا از نظارت غرب بگریزد.

چین در هفته‌های اخیر نشان داده که تحریم‌های غرب و آمریکا را نادیده می‌گیرد؛ از جمله با واردات محموله‌های گاز طبیعی مایع از پروژه «آرکتیک ال‌ان‌جی-۲» روسیه که تحت تحریم‌های سنگین قرار دارد.

• 

  چین برای دومین بار از پروژه تحریم شده روسیه، گاز مایع تحویل گرفت

رویترز بر این اساس نوشت: «بنابراین بعید است که چین با بازگشت تحریم‌ها خرید نفت ایران را کاهش دهد.»

به گفته تحلیل‌گران، تضعیف تدریجی کارایی تحریم‌های غربی علیه ایران و روسیه اکنون به یکی از ویژگی‌های اصلی بازارهای بین‌المللی نفت و گاز تبدیل شده و یک نظام دو‌ لایه از تجارت «مطابق با قانون» و «غیرمطابق با قانون» ایجاد کرده است: «در نتیجه احتمالا بازگشت تحریم‌ها و فروپاشی کامل برجام تاثیر چشمگیری بر صادرات حیاتی نفت ایران نخواهد داشت و تجارت نفت این کشور بیش از پیش به سایه‌های بازار جهانی منتقل خواهد شد.»

اظهارنظرهای خامنه‌ای در ۳۶ سال گذشته و در مقام رهبر جمهوری اسلامی، نه تنها نسبتی با مطالبات اکثر مردم ایران نداشته، بلکه آشکارا ضد منافع ملی بوده است. سخنرانی جدید حاکم خودکامه اما به دلایل مختلف، و ازجمله بحران‌های اقتصادی و وضع پرتنش با اسرائیل و آمریکا و حتی اروپا، از اظهارنظرهای پیشین او‌ هم بدتر و ضدملی‌تر بود.

اصرار بر تداوم سیاست‌های ضدملی

‌خامنه‌ای در شرایط پساجنگ ۱۲ روزه و در وضعی که اکثریت جامعه زیر فشار تورم و گرانی فزاینده کالاهای اساسی و مشکلات اقتصادی، چشم‌انتظار و خواستار تغییرات بنیادی در نظام حکمرانی و به‌ویژه سیاست خارجی است، به تاکید از «بن‌بست» در مذاکرات اتمی با آمریکا گفت.

او در فاصله چهار روز تا بازگشت تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران و هم‌زمان با آغاز مجمع عمومی سازمان ملل متحد، و سفر پزشکیان به نیویورک، آگاهانه هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرد.

خامنه‌ای به این هم اکتفا نکرد؛ او تاکید کرد که غنی‌سازی اورانیوم در ایران ادامه خواهد داشت، بی‌آن‌که بتواند درباره دلیل غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم توجیهی ارائه دهد.

خامنه‌ای همچنین بی‌توجه به حساسیت‌های نه فقط آمریکا، بلکه اروپا بر تولید موشک‌های بالستیک در ایران، از ادامه فعالیت‌های موشکی جمهوری اسلامی گفت؛ تاکیدی معنادار و قطعا حساسیت‌برانگیز برای اروپا، هم‌زمان با تقویت مناسبات تهران با مسکو، و تشدید تنش میان ناتو و روسیه.

پیش از رد هرگونه مذاکره با ایالات متحده و تاکید بر تداوم برنامه‌های اتمی و موشکی، خامنه‌ای در همان ابتدای سخنرانی‌اش، حزب‌الله لبنان را «ثروتی مهم» و «داستان دنباله‌دار» توصیف کرد. پیغامی معنادار به اروپا و آمریکا، که دیکتاتور از تعقیب سیاست‌های ناامن‌ساز خود در منطقه هم دست‌بردار نیست.

تشدید مشکلات معیشتی و تهدید زندگی ایرانیان

خروجی این همه تاکیدات ضدملی خامنه‌ای، چیزی جز مصمم‌شدن‌ سه کشور اروپایی بر نهایی‌سازی فرآیند مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌ها علیه ایران نخواهد بود.

خامنه‌ای در مخفیگاهش بی‌اعتنا به عوارض تحریم‌ها، و ازجمله کاهش شدید منابع ارزی کشور و افول بیشتر ارزش پول ملی، تنها به تعقیب توهمات خود می‌اندیشد و به مصالح ایرانیان و «منافع ملی ایران» بی‌اعتنایی نشان می‌دهد.

نتیجه محتوم تشدید تحریم‌ها، تنها افزایش گرانی کالاهای اساسی و تشویش و نگرانی اکثریت مردم، و البته گسترش فقر و بیکاری نیست؛ بلکه بسط سایه ناامنی و تهدید زندگی ایرانیان و افزایش احتمال درگیری نظامی و جنگ مجدد هم خواهد بود.

طنز تلخ آن‌که حاکم خودکامه با وجود رویکرد و مواضع ضدملی‌اش، باز هم از وحدت مردم ایران و اتحاد آنان با حکومت به‌ویژه در جنگ ۱۲روزه گفت؛ آن‌هم در شرایطی که او حاضر نیست اساسی‌ترین مسائل کشور را به همه‌پرسی بگذارد و از شهروندان درباره موضوعاتی بنیادین و ملی، ازجمله مذاکره با آمریکا یا فعالیت‌های اتمی، نظرخواهی کند.

جنبش‌های اجتماعی، پاشنه آشیل استبداد

خامنه‌ای در سخنرانی‌اش از مخفیگاه، یک‌بار دیگر مرکز ثقل هراس همیشگی خود را آشکار کرد: جنبش‌های اجتماعی.

او‌ با تکرار تحلیل مجعول و تحریف‌گری هفته‌های اخیرش، از به خیابان نیامدن مردم در جریان جنگ با اسرائیل، به‌ویژه در تهران گفت؛ ادعایی یکسر بی‌ارتباط با واقعیت؛ چرا که ‌ارتش اسرائیل بارها بر تخلیه پایتخت و فاصله‌گرفتن شهروندان از مراکز نظامی و امنیتی تاکید کرد، و جنگ هم به‌گونه‌ای غیرمترقبه به آتش‌بس ختم شد.

دلیل طرح ادعای مجدد خامنه‌ای و تحریف‌ شرایط کشور اما به‌وضوح در سخنان خود او مشهود شد؛ آن‌جا که او از «فتنه» و «اغتشاش» و «شورش» گفت؛ کلیدواژه‌های‌ مشهورش برای توصیف و البته ابراز هراس و بیزاری از جنبش‌های اجتماعی، ازجمله جنبش سبز و جنبش زن، زندگی، آزادی.

معنادارتر آن‌که او درباره امکان وقوع اعتراض‌های خیابانی در آینده اظهارنظر، و به بیان دقیق‌تر، ابراز ترس کرد. اگرچه در اقدامی هدفمند و توام با مکر و فریب، از «گسل‌های قومی» گفت و راهبرد ترساندن شهروندان ناراضی و معترض از موضوعی با مضمون تجزیه ایران را بازخوانی کرد؛ راهبردی که در هفته‌های اخیر به نخ تسبیح اقدامات نهادهای امنیتی و رسانه‌ای و تبلیغاتی رژیم تبدیل شده‌ است: تلاش برای سوء‌استفاده از ملی‌گرایی و ایران‌دوستی، و چنگ‌زدن مکارانه به شبه‌ناسیونالیسم برای بقای حکومت غیردموکراتیک و سرکوبگر.

نه تنها داستان جمهوری اسلامی و رهبرش، که حکایت ایران و ایرانیان، با جنگ ۱۲ روزه، وارد مدار جدیدی شده است. اصرار خامنه‌ای بر خودکامگی و تعقیب سیاست‌های ضدملی در فضای پساجنگ، هرچند به زیان مردم ایران و منافع ملی است، اما هم‌زمان مجال کم‌سابقه‌ای برای حامیان گذار به دموکراسی و دغدغه‌داران آزادی و توسعه ایران، فراهم کرده است.

با اطمینان می‌توان گفت، خامنه‌ای و البته همراهان نظامی و امنیتی‌اش، بیش از آن‌که به نتیجه حملات هوایی و ترورهای اسرائیل بیندیشند، از فرجام نافرمانی مدنی و اعتراض خیابانی و اعتصاب اکثریت ناراضی، بیمناک هستند. این ترس به قدر لازم در سخنرانی جدید خامنه‌ای مشهود بود و برای دغدغه‌داران گذار به دموکراسی پیغام‌ها داشت.