جنگ ۱۲ روزه بزرگترین عملیات تاریخ موساد بود. این سازمان ۱۰۰ مامور خود را به داخل ایران اعزام کرد تا سکوهای پرتاب موشک و پدافند جمهوری اسلامی را نابود کنند. جزییات جدید نشان میدهد چگونه اسرائیل دونالد ترامپ را تحت تاثیر قرار داد و علی خامنهای چطور به هدف ثانویه تبدیل شد.
با پخش مستند کامل کانال ۱۳ اسرائیل از جزییات عملیات «طلوع شیران» که پیشتر بخش کوتاهی از آن منتشر شده بود، روشن شد جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی بزرگترین عملیات تاریخ موساد بوده است.
بر اساس این گزارش، ماموران آموزشدیده موساد سامانههای موشکی سنگینی را که مخفیانه به ایران منتقل شده بود، مستقر کردند و از این طریق، سکوهای پرتاب موشکهای بالستیک و سامانههای ضد هوایی ایران را هدف گرفتند.
این عملیات از نظر گستردگی (حضور بیسابقه این تعداد مامور در یک ماموریت) و از نظر پیچیدگی، اقدامی بیهمتا توصیف شده؛ چرا که کنترل تسلیحات پیشرفته به افراد غیراسرائیلی سپرده شده بود.
«حمله میکنیم، حتی اگر آمریکا مخالف باشد»
در گزارش شبکه ۱۳ مصاحبههایی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، گیدئون سعار، وزیر خارجه و تساحی هنگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل، پخش شد که درباره جزییات حملات شبانه ۲۳ خرداد به شخصیتها و مراکز جمهوری اسلامی در خاک ایران سخن گفتند.
در بخشی از این مستند، نتانیاهو گفت: «به مجموعه امنیتی اسرائیل گفتم ما پروژه هستهای جمهوری اسلامی را تا جایی که بتوانیم نابود میکنیم. منتظر چراغ سبز آمریکا نمیمانیم و حتی اگر مخالفت هم بکنند، برای ما اهمیتی ندارد.»
جمعبندی این مصاحبهها نشان میدهد امید به دخالت آمریکا برای نابودی تاسیسات زیرزمینی فردو، تلاش برای یافتن فرصتی جهت کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بهعنوان هدف ثانویه، بیثبات کردن حکومت در تهران و نیز کوشش برای واداشتن ساکنان تهران به ترک پایتخت، از اهداف جنگ ۱۲ روزه بوده است.
سطح محرمانگی
سطح محرمانگی عملیات از لابهلای مصاحبهها پیداست. در قسمتی از مستند، وزیر خارجه اسرائیل گفت: «دوستی داشتم که دخترش قرار بود همان هفته ازدواج کند. من درباره مراسم عروسی صحبت میکردم در حالی که میدانستم دیگر برگزار نخواهد شد.»
حتی نتانیاهو نیز خانواده خود را در جریان حمله قرار نداده بود. او با اشاره به اینکه پسرش قرار بود چند روز بعد از آغاز جنگ ازدواج کند، گفت: «البته همسرم میدانست که اقدامات امنیتی ضروری در پیش است. او میتوانست حدس بزند، اما هیچکس چیزی نمیدانست.»
به گزارش کانال ۱۳، در تابستان سال ۲۰۲۳ و پیش از حمله هفتم اکتبر حماس، نیروی هوایی اسرائیل واحد اطلاعاتی تازهای تاسیس کرد تا تهدید جمهوری اسلامی را جدیتر دنبال کند.
امنیت خلبانان اسرائیلی
گیلاد کینان، رییس عملیات نیروی هوایی اسرائیل، درباره امنیت خلبانان این کشور در جنگ ۱۲ روزه گفت طبیعی بود که نگرانیهایی درباره کشته شدن یا سرنگونی خلبانان وجود داشته باشد.
او ادامه داد: «ما مطمئن بودیم که اگر خلبان یا ناوبر سرنگون شود، میدانیم چطور به او دسترسی پیدا کنیم. مساله این بود که آیا میتوانیم آنها را بیرون بکشیم یا نه.»
جمهوری اسلامی پیشتر اعلام کرده بود یک جنگنده اسرائیلی را سرنگون و خلبان آن را که در رسانههای رسمی بر «زن» بودن او تاکید میشد، به اسارت گرفته است؛ ادعایی که هیچگاه به اثبات نرسید.
کینان افزود جمهوری اسلامی جتهایش را در جنگ ۱۲ روزه به پرواز درنیاورد، زیرا بیم داشت هواپیماهای خودی با موشکهای زمینبههوا منهدم شوند.
رییس عملیات نیروی هوایی اسرائیل همچنین تایید کرد سربازانی هم «جایی» روی زمین درگیر عملیات بودند، اما توضیحات بیشتری در این خصوص ارائه نداد.
یک افسر دیگر که مسئول برنامهریزی این عملیات بود، گفت نیروهایی در «خاورمیانه» حضور داشتند، اما تایید نکرد که این حضور در داخل خاک ایران بوده یا در کشوری دیگر.
اشتباه محاسباتی دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی
گزارش شبکه ۱۳ همچنین شامل صورتجلسات نشستهای کابینه پیش و در طول جنگ است.
چند ساعت قبل از آغاز جنگ، یک مقام ارشد امنیتی به وزیران کابینه گفت دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی متوجه نشانههای حمله احتمالی اسرائیل شده، اما گمان میکند آمریکا اسرائیل را برای آغاز مذاکرات جدید هستهای مهار خواهد کرد.
تساحی هنگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل گفت نگرانیهایی وجود داشت که توییت ساعت ۲ بامداد مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، مقامهای حکومت ایران را از عملیات آگاه کند.
او نوشته بود: «در سفارت آمریکا در اورشلیم هستیم و اوضاع را از نزدیک دنبال میکنیم. تمام شب اینجا خواهیم ماند. برای صلح اورشلیم دعا کنید.»
کمی بعد ترامپ هم در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت ارتش آمریکا «در روزهای آینده بر شکوه خواهد افزود».
«عروسی خونین»
وقتی فرماندهان نیروی هوایی جمهوری اسلامی بهتدریج متوجه شدند که عملیات بزرگی در جریان است، در مراکز فرماندهی گرد آمدند.
یکی از مقامهای اسرائیلی این وضعیت را «عروسی خونین» توصیف کرد؛ عبارتی برگرفته از مجموعه «بازی تاج و تخت» برای اشاره به قتلعام.
پیشتر یک مقام امنیتی اسرائیل در مصاحبه با فاکسنیوز گفت اسرائیل با عملیات فریب، فرماندهان ارشد نیروی هوافضای سپاه پاسداران، از جمله امیرعلی حاجیزاده، را به حضور در یک جلسه مخفی در پناهگاه زیرزمینی ترغیب کرد و سپس با حملهای دقیق آنها را هدف قرار داد.
ارتش اسرائیل تایید کرد این جلسه برای هماهنگی در خصوص حمله احتمالی به اسرائیل برگزار شده بود.
یک مقام نیروی هوایی اسرائیل گفت: «ما ظرف ۴۸ ساعت فهمیدیم که آسمان تهران در اختیار ماست.»
«باید ترامپ را تحت تاثیر قرار دهیم»
بر اساس مستند شبکه ۱۳، هنگامی که جمهوری اسلامی ضد حمله را آغاز کرد، برخی وزیران نگران بودند ترامپ تصاویر ویرانی در برخی شهرهای اسرائیل را ببیند.
آریه دری، رهبر حزب «شاس»، در دومین روز جنگ گفت: «ترامپ نباید این انفجارها را در اسرائیل ببیند. ممکن است اوضاع بدتر شود.»
اما ران درمر، وزیر امور راهبردی، پاسخ داد: «برعکس، من فکر میکنم این تصاویر به نفع ماست. اگر آسیبی دیده نشود، او چگونه برای افکار عمومی توضیح دهد که چرا سوخترسان اعزام میکند و چرا چند روز بعد دستور خواهد داد ارتش آمریکا وارد عمل شود؟»
نتانیاهو با این سخنان موافق بود و به وزیران گفت: «نمایش آتش و رنگ مهمتر از چیزهای دیگر است. باید امشب مخازن سوخت، یک مرکز بسیج و موارد دیگر را بزنیم. این همان چیزی است که ترامپ را تحت تاثیر قرار میدهد و وادارش میکند وارد عمل شود.»
یکشنبه ۲۵ خرداد مخازن سوخت تهران از جمله انبار نفت شهران و تاسیسات گازی سواحل جنوبی ایران هدف حملات اسرائیل قرار گرفت.
گزارشهای متعددی نیز از حملات به پایگاههای بسیج در نقاط مختلف کشور منتشر شد.
خامنهای هدف اولیه عملیات نبود، اما به هدف بدل شد
وزیر دفاع اسرائیل در این مستند گفت رهبران این کشور درباره هدف قراردادن خامنهای صحبت کردند، گرچه این اقدام جزو اهداف رسمی جنگ نبود.
کاتز افزود: «اگر فرصتی پیش میآمد، او را هم میزدیم. اما او به عمق زمین رفت و دسترسی به او ممکن نبود.»
وقتی از نتانیاهو پرسیده شد آیا خامنهای بهطور مشخص هدف این عملیات بود، پاسخ داد: «رژیم او میخواهد ما را نابود کند. دلیلی نمیبینم که او مصون باشد.»
اسرائیل میگوید حملات همهجانبهاش علیه فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای، سایتهای غنیسازی اورانیوم و برنامه موشکی بالستیک حکومت ایران برای جلوگیری از تحقق نقشه جمهوری اسلامی جهت نابودی اسرائیل ضروری بود.
جمهوری اسلامی هنوز مواد هستهای دارد
مسئول عملیات ارتش اسرائیل در مصاحبه با شبکه ۱۳ اعلام کرد بسیاری از سایتهای هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه هدف قرار گرفت، اما تنها «بخشی» از ذخایر هستهای تهران آسیب دید.
بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران پیش از جنگ ۱۲ روزه هشدار داده بودند تهران به اندازه کافی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای ساخت دستکم ۱۰ بمب هستهای کافی باشد.
کاتص نخستین وزیر اسرائیلی است که به دوشنبه سفر کرده است. این سفر بهمنظور شرکت در نشست سازمان جهانی گردشگری انجام شد.
وزیر گردشگری اسرائیل اعلام کرد در حاشیه نشست، با مقامات شماری دیگر از کشورهای اسلامی، از جمله کشورهایی که با اسرائیل رابطه رسمی ندارند نیز دیدار کرده است.
این سفر جمعه ۲۸ شهریور، با امضای یک یادداشت تفاهم با همتای تاجیک او، جومهخانزاده جمشید جورهخان، به پایان رسید. توافقی که گامی مهم برای تقویت روابط دوجانبه و گسترش همکاری در حوزه گردشگری به شمار میرود.
همچنین در کنار توافق گردشگری، توافقاتی در زمینه توسعه همکاریهای موجود دو کشور در حوزههایی چون کشاورزی و توسعه روستایی مطرح شده است.
وبسایت اسرائیلی آیتیان نوشت در این سفر، کاتص بر اهمیت گردشگری بهعنوان «پل میان ملتها» تاکید کرد و گفت این حوزه فرصتهای منحصربهفردی برای همکاری بینالمللی ایجاد میکند.
وزیر تاجیکستان نیز از سفر کاتص استقبال و ابراز امیدواری کرد که یادداشت تفاهم جدید فرصتی برای تبادل دانش و تقویت سرمایهگذاری گردشگری در تاجیکستان فراهم کند.
این سفر همچنین شامل دیدارهایی با مقامهای ازبکستان نیز بوده است.
تاجیکستان در شمال شرقی ایران قرار دارد. اگرچه دو کشور مرز مشترک ندارند، با این حال ملتهای ایران و تاجیکستان از نظر زبان، فرهنگ و تاریخ، اشتراکات پرشماری دارند.
روابط جمهوری اسلامی و تاجیکستان پیشتر چندان گرم نبود. مقامات تاجیکستان، تهران را متهم کردند که از گروههای اسلامگرا در این کشور حمایت کرده است.
از سوی دیگر بابک زنجانی، متهم اقتصادی، بخشی از اموال خود را در تاجیکستان نگهداری میکرد و جمهوری اسلامی دوشنبه را متهم به بلوکه کردن اموال او کرده بود.
از حدود ۱۰ سال پیش، تهران تلاشهایی برای افزایش سطح روابط با دوشنبه انجام داده است.
برای نمونه، سال ۱۴۰۱ و در جریان سفر تاجیکستان محمد باقری، رئیس سابق ستاد مشترک نیروهای مسلح که در حملات اسرائیل کشته شد، او یک کارخانه تولید پهپاد «ابابیل-۲» را در تاجیکستان افتتاح کرد.
از بهمن سال ۱۴۰۳، پس از سفر ی که امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان در مرداد ۱۴۰۳ به تهران داشت، دو کشور تفاهم لغو روادید را به اجرا گذاشتند تا شهروندانشان بدون نیاز به ویزا بتوانند به کشورهای هم سفر کنند.
در سالهای اخیر، تاجیکستان در حال تبدیل شدن به مقصد جدید گردشگران ایرانی است.
این کشور از جمله کشورهایی بود که حملات اسرائیل و ایالات متحده به جمهوری اسلامی را محکوم کرد و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در پیامی، از مواضع دوشنبه قدردانی کرد.
اسرائیل که در شمال غرب ایران با جمهوری آذربایجان روابط گرمی دارد، اکنون با گسترش همکاریهای خود با تاجیکستان، در شمال شرق ایران نیز نفوذ بیشتری پیدا میکند.
این سلاح جدید — با نام «نفوذگر نسل بعد» (NGP) — قرار است کوچکتر، دقیقتر و مناسبتر برای حمل توسط هواپیماهای مدرنتر باشد تا توانایی هدفگیری اهداف عمیقاً مدفون در خاک را تقویت کند.
در گزارشی که نیروی هوایی منتشر کرده، شرکت «ای.آر.ای» (Applied Research Associates) بهعنوان عامل طراحی سامانه و شرکت بوئینگ بهعنوان پیمانکار سازنده کیتهای دم و یکپارچهسازی، قراردادی دوساله از نیروی هوایی دریافت کردهاند تا نمونههای زیرمقیاس و تماممقیاس «انجیپی» را طراحی، تولید و آزمایش کنند. بودجه پیشنهادی سال مالی ۲۰۲۶ نیروی هوایی نیز شامل حدود ۷۳.۷ میلیون دلار برای ادامه آزمونهای زمینی و استاتیک این برنامه است.
کارشناسان نظامی میگویند استفاده از «اماوپی» در «عملیات چکش نیمهشب» در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ — زمانی که بمبافکنهای پنهانکار آمریکا مجموعهای از این مهمات را بر تاسیسات هستهای ایران رها کردند — نشان داد هرچند امپیاو قدرت نفوذ بالایی دارد، محدودیتهایی نیز در مقیاس، بقاباوری و سازگاری عملیاتی وجود دارد. از جمله اینکه در حال حاضر تنها یک نوع هواپیما میتواند اماوپی را حمل کند و ظرفیت حمل محدود، انگیزهای قوی برای ساخت بمبی کوچکتر و قابلپخشتر ایجاد کرده است.
براساس مشخصات اعلامشده، انجیپی قرار است تقریباً دو سوم وزن اماوپی فعلی را داشته باشد (حدود ۲۲٬۰۰۰ پوند یا ۱۰ تُن) و دقت هدایت آن بهقدری افزایش یابد که ۹۰ درصد از اصابتها در محدوده ۲.۲ متر از نقطه هدف انجام شود، حتی در محیطهایی که دسترسی به جیپیاس محدود یا مختل است. این ویژگیها به نیروی هوایی اجازه میدهد با دقت و انعطافپذیری بیشتر به دنبال هدفگیری سازهها و سامانههای زیرزمینی عمیق — از جمله آنچه در ایران هدف قرار گرفت — باشد.
مقامات نیروی هوایی صراحتاً اعلام کردهاند که بازخوردهای عملیاتی از حملات اخیر به تاسیسات هستهای ایران و ارزیابی واکنشهای احتمالی دشمن، در تعیین نیازمندیها و ویژگیهای فنی انجیپی نقش اساسی داشته است. هدف نهایی آن است که این سلاح جدید جانشین اماوپی شود و امکان انجام عملیات نفوذی-عمقی را با شمار بیشتر مهمات، دقت بالاتر و بقاپذیری بیشتر برای هواپیماهای مدرن فراهم آورد.
واکنش به حملات به ایران
بهکارگیری اماوپی در حملات به تاسیسات هستهای در ایران، بار دیگر تمرکز نظامی و سیاسی را بر تواناییهای ضربتی نفوذی-عمقی ایالات متحده جلب کرد و بحثها درباره اثربخشی، هزینهها و پیامدهای راهبردی چنین حملاتی را تشدید کرد. توسعه انجیپی نشاندهنده تلاش واشینگتن برای حفظ برتری فنی و تطبیق با محدودیتهای عملیاتی هواگردهای نوین است، در حالی که پیامدهای این نوع حملات برای امنیت منطقهای و گسترش تسلیحات نیز محل بحث و نگرانی باقی ماندهاند.
او در گفتوگو با روزنامه اورشلیمپست تاکید کرد عملیات «طلوع شیران» نشان داد فناوری پیشرفته اسرائیل نهتنها برتری، بلکه «برتری مطلق» را برای این کشور رقم زد.
«رافائل ادونسدیفنسسیستمز» یک شرکت اسرائیلی پیشرو در توسعه فناوریها و سامانههای نظامی و دفاعی است.
اشتاینیتز در دفتر خود در تلآویو به این روزنامه اسرائیلی گفت: «در همان ۲۰ ثانیه نخست عملیات، مقامات ارشد ایران کشته شدند و ظرف ۴۸ ساعت اسرائیل به برتری کامل هوایی دست یافت. ما کشور کوچکی هستیم، اما تواناییهای یک ابرقدرت را نشان دادیم.»
نقش محوری رافائل و شکاف حیاتی فناوری
اشتاینیتز که سابقه وزارت اطلاعات، ریاست کمیته دفاعی-امنیتی کنست و طراحی دکترین امنیتی اسرائیل را دارد، توضیح داد سامانههای رافائل نقش تعیینکنندهای در این جنگ ایفا کردند. از موشکهای «اسپایک» گرفته تا پهپادها و سامانههای بدون سرنشین، مجموعهای از فناوریهای بومی در نابودی موشکهای بالستیک ایران و پرتابگرهای آنها بهکار رفت.
به نوشته اورشلیمپست، این فناوریها حتی از راه دور و بدون نیاز به حضور فیزیکی در خاک ایران فعال بودند. به این ترتیب، فاصله نزدیک به ۱۸۰۰ کیلومتری میان دو کشور دیگر مانعی برای عملیات نظامی نبود.
اشتاینیتز شکاف فناورانه میان اسرائیل و [حکومت] ایران را «حیاتی» توصیف کرد و افزود: «هر دو کشور هواپیماهایی با نزدیک به ۵۰ سال عمر در اختیار دارند، اما زیرسامانههای اسرائیل در جهان بهترین است. تفاوت میان شکست و پیروزی دقیقاً در همین فناوریهاست.»
«گنبد آهنین» و سپر چندلایه دفاعی
اشتاینیتز تصریح کرد بدون سامانه گنبد آهنین، خسارات در خاک اسرائیل بسیار بیشتر بود. او گفت: «هیچکس باور نمیکرد این سامانه بتواند موشکهای بالستیک و پهپادها را رهگیری کند، اما موفق شد. گنبد آهنین اسرائیل را نجات داد.»
در طول جنگ، بیش از ۵۵۰ موشک بالستیک ایران به سمت شهرهای اسرائیل شلیک شد که بخش اعظم آنها توسط سامانههای چندلایه شامل گنبد آهنین، فلاخن داوود و آرو-۳ رهگیری شدند.
از میان ۱۱۰۰ پهپاد پرتابشده از ایران تنها یکی به ساختمانی مسکونی اصابت کرد. اشتاینیتز این نرخ رهگیری را «بیسابقه در جهان» خواند.
پرتو آهنین؛ نقطه عطف تاریخی
رئیس شرکت رافائل اعلام کرد پروژه لیزری «پرتو آهنین» بهزودی گنبد آهنین را تحتالشعاع قرار خواهد داد. او گفت: «ما نشان دادهایم پرتو آهنین میتواند راکتها، موشکهای کروز، پهپادها و حتی گلولههای توپخانه را رهگیری کند. این یک نقطه عطف تاریخی است.»
طبق گزارش اورشلیمپست، نخستین سامانه عملیاتی پرتو آهنین تا نوامبر ۲۰۲۵ به ارتش تحویل داده خواهد شد و سامانههای بیشتری در سال ۲۰۲۶ مستقر میشوند. نسخه متحرک این سامانه که روی خودرو نصب میشود نیز در میدان جنگ مؤثر بوده است.
اشتاینیتز همچنین به مزیت اقتصادی سامانه اشاره کرد و گفت: «هر موشک گنبد آهنین ۱۰۰ هزار دلار هزینه دارد، اما هر شلیک لیزری تنها سه دلار است. هیچ محدودیتی در تعداد رهگیریها وجود ندارد؛ کافی است سامانه شارژ شود.»
آینده جنگهای فناورانه
اشتاینیتز تاکید کرد که لیزرها بهویژه در مقابله با دستههای بزرگ پهپاد بهتر عمل میکنند و در آینده حتی قادر به رهگیری موشکهای بالستیک دوربرد در فضا خواهند بود.
او افزود: «کشورهای بزرگ جهان سالها و میلیونها دلار در فناوری لیزری سرمایهگذاری کردهاند، اما این اسرائیل و رافائل بودند که آن را به میدان جنگ آوردند. برای پیروزی و بازدارندگی، بهترین فناوری لازم است؛ این تفاوت میان نابود کردن یا نابود شدن است.»
