نشریه فارین پالیسی در گزارشی تازه به بررسی رقابت تسلیحاتی میان قدرتهای بزرگ جهان در حوزه موشکهای هایپرسونیک پرداخته و نوشته است که چین و روسیه در این زمینه از ایالات متحده پیشی گرفتهاند، هرچند واشینگتن در تلاش است عقبماندگی خود را جبران کند.
بر اساس این گزارش، چین در رژه نظامی اخیر خود مجموعهای از موشکهای هایپرسونیک ضدکشتی را به نمایش گذاشت که به گفته کارشناسان میتوانند تهدیدی مستقیم برای ناوهای هواپیمابر آمریکا باشند. چین از سال ۲۰۲۰ وسیله گلاید هایپرسونیک DF-ZF را وارد خدمت کرده و شمار آزمایشهایش در دهه گذشته دستکم ۲۰ برابر بیشتر از آمریکا بوده است. این سامانه میتواند پس از رها شدن از یک موشک حامل در جو زمین، با سرعتی چند برابر صوت به سمت هدف حرکت کند و مسیر خود را نیز تغییر دهد.
روسیه نیز با برنامههایی چون «آوانگارد» و «زیرکون» مدعی است این سلاحها را وارد مرحله تولید کرده است. آوانگارد یک وسیله گلاید هایپرسونیک است که میتواند بر روی موشکهای قارهپیما نصب شود و با سرعتی بسیار بالا، سامانههای دفاعی را پشت سر بگذارد. زیرکون موشک کروز هایپرسونیک دریایی است که برای هدف قرار دادن کشتیهای جنگی و تأسیسات ساحلی طراحی شده و سرعت آن حدود ۹ ماخ برآورد میشود. به زبان ساده، موشکی که با سرعت ۹ ماخ حرکت میکند، در یک ساعت میتواند بیش از ۱۱ هزار کیلومتر بپیماید؛ یعنی چیزی حدود فاصله تهران تا توکیو.
با وجود تبلیغات کرملین، کارنامه عملیاتی مسکو چندان قابلتوجه نبوده؛ اوکراین اعلام کرده دهها موشک «کینژال» و حتی برخی از موشکهای «زیرکون» روسیه را سرنگون کرده است. کینژال موشکی هواپرتاب است که بر پایه فناوری موشکهای بالستیک قدیمی ساخته شده و مسکو آن را هایپرسونیک معرفی میکند، اما قدرت مانور و فناوری آن نسبت به نسلهای جدید محدودتر است.
در سوی دیگر، ایالات متحده با وجود سرمایهگذاریهای جدید، بارها در توسعه این سلاحها دچار تاخیر شده است. ارتش آمریکا وعده داده سامانه «دارک ایگل» که سامانه گلاید هایپرسونیک ارتش آمریکا است را تا پایان امسال عملیاتی کند.
نیروی هوایی آمریکا همچنین پروژههای ARRW و HACM را به ترتیب برای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ برنامهریزی کرده است. ARRW یک وسیله گلاید هایپرسونیک هواپرتاب که از جنگندهها شلیک میشود. HACM موشک کروز هایپرسونیک نیروی هوایی آمریکا که با موتور جتهای خاص (اسکرمجت) کار میکند و هدف آن حملات سریع و دقیق به اهداف استراتژیک است.
با این حال، به گفته کارشناسان، واشینگتن همچنان به برتریهای دیگری مانند ناوگان گستردهتر و هواپیماهای پنهانکار خود تکیه دارد که چین فاقد آن است.
فارین پالیسی یادآور میشود که موشکهای هایپرسونیک به دلیل سرعت بسیار بالا و قابلیت تغییر مسیر، رهگیرناپذیر محسوب میشوند و برای هدف قرار دادن نقاط حساس و فوری مانند ناوهای هواپیمابر یا فرماندهان ارشد نظامی طراحی شدهاند.
این رقابت تنها به سه قدرت اصلی محدود نمیشود. در سالهای اخیر جمهوری اسلامی ایران نیز مدعی دستیابی به فناوری موشکهای هایپرسونیک شده است. با این حال، بسیاری از تحلیلگران غربی این ادعا را بیشتر در حد تبلیغات نظامی و جنگ روانی میدانند تا واقعیتی قابل اتکا.
پنجشنبه ۲۰ شهریور، هیئتی متشکل از پنج قاضی دیوان عالی برزیل بهاتفاق حکم مجازات بولسونارو را تایید کردند. با این حکم، بولسوناروی ۷۰ ساله نخستین رئیسجمهوری پیشین در تاریخ این کشور بدل کرد که به دلیل «حمله به دموکراسی» محکوم میشود.
این حکم واکنش منفی دولت ایالات متحده را به دنبال داشت. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، که از شخصیتهای مورد تحسین بولسونارو بود، بار دیگر از رئیسجمهوری پیشین برزیل تمجید کرد و محکومیت او را «تعجبآور» خواند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس، حکم صادر شده علیه بولسونارو را «ناعادلانه» خواند و نوشت: «ایالات متحده به این حکم واکنش نشان خواهد داد.» در این پست به جزئیات و نحوه واکنش احتمالی ایالات متحده اشارهای نشد.
روبیو در این پست برای اشاره به روند دادگاه بولسونارو از اصطلاح «شکار جادوگران» استفاده کرد که پیشتر از سوی دونالد ترامپ هم استفاده شده بود.
این اصطلاح در بستر سیاسی معنایی کنایی دارد و به فرآیند ناعادلانه و بیاساس دادگاه اشاره دارد که بیش از قانون بر انگیزههای سیاسی یا شخصی بنا شده و هدف اصلیاش نه اجرای عدالت که بیاعتبار کردن افراد است.
ادواردو بولسونارو، نماینده کنگره برزیل و فرزند ژائیر بولسونارو، که به هنگام صدور حکم علیه پدرش در ایالات متحده به سر میبرد، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز احتمال داد که دونالد ترامپ در واکنش به این تصمیم دیوان عالی برزیل «تحریمهای بیشتری» علیه این کشور و قضات دیوان عالی در نظر بگیرد.
وزارت امور خارجه برزیل روبیو را به «نادیده گرفتن حقایق و شواهد قانعکننده موجود در سوابق» بولسونارو و پرونده اتهامی او متهم کرد و اظهارات او را «تهدیدی علیه برزیل» خواند. این وزارتخانه اعلام کرد: «دموکراسی برزیل مرعوب ایالات متحده نخواهد شد.»
یک قاضی همراه با بولسونارو، پنج قاضی علیه او
محکومیت بولسونارو ناشی از یک حکمِ اجماعی نبود. قاضی لوئیز فوکس، یکی از قضات دیوان عالی برزیل، یک روز پیش از اعلام حکم نهایی با همکاران خود مخالفت کرد و با تبرئه کردن بولسونارو از تمامی اتهامات، صلاحیت دیوان عالی را زیر سوال برد.
این رایِ تکنفره میتواند مسیری برای به چالش کشیدن حکم بگشاید و سبب شود این پرونده پرحاشیه تا انتخابات آتی ریاستجمهوری برزیل که اکتبر سال آینده برگزار میشود، ادامه یابد.
هرچند بولسونارو از نامزدی در انتخابات ریاستجمهوری محروم شده است، با این حال او بارها اعلام کرده که در انتخابات پیشِ رو نامزد خواهد شد.
قاضی کارمن لوسیا، از موافقان محکومیت بولسونارو، پیش از اعلام رای دادگاه، به یادآوری تلاشهایی برای سرنگونی دموکراسی در این کشور، پرونده بولسونارو را یک «پرونده جنایی» و «تلاقی گذشته، حال و آینده برزیل» خواند.
او افزود: «شواهد بسیاری برای تلاش بولسونارو برای ضربه زدن به دموکراسی و نهادهای دموکراتیک وجود دارد و به دلیل همین شواهد او امروز در حصر خانگی است.
چهار نفر از پنج قاضی دیوان عالی برزیل بولسونارو را به جرم شرکت در ایجاد یک سازمان جنایی مسلح، تلاش برای نقض دموکراسی بهشیوهای خشونتآمیز، سازماندهی کودتا و آسیب رساندن به اموال دولتی و داراییهای فرهنگی محافظتشده به ۲۷ سال و سه ماه زندان محکوم کردند.
ژائیر بولسونارو، ژنرال سابق ارتش برزیل، در دوران ریاستجمهوریاش هرگز تحسین خود از دیکتاتوری نظامی در کشورش در خلال سالهای ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۵ را پنهان نکرد. در این سالها صدها برزیلی کشته یا مفقود شدند.
آمریکا و مساله ریاستجمهوری در برزیل
این نخستین بار نیست که ایالات متحده درباره پرونده بولسونارو و درگیریهای ناشی از آن در برزیل مداخله میکند.
در ماههای گذشته، دونالد ترامپ بارها از سیستم قضایی برزیل انتقاد و مقامات این کشور را تهدید کرده است که به دلیل آزار و اذیت بولسونارو، تعرفههای گمرکی سنگینتری برای برزیل در نظر خواهد گرفت.
دولت آمریکا در نیمه نخست مرداد تعرفه سنگین ۵۰ درصدی بر بیشترِ کالاهای برزیلی وضع کرد. البته بعدتر، برخی از کالاهای برزیلی، از جمله خودروهای مسافربری و تعداد زیادی از قطعات و اجزای مورد استفاده در هواپیماهای غیرنظامی از این قانون معاف شدند.
افزون بر این، وزارت خزانهداری ایالات متحده، الکساندر دِ مورائس، قاضی دیوان عالی برزیل و رئیس پرونده جنایی بولسونارو در دیوان عالی را به دلیل صدور مجوز «بازداشتهای خودسرانه و سرکوب آزادی بیان» تحریم کرد.
افزون بر این، دولت آمریکا در حال بررسی ایجاد محدودیتهایی برای رئیسجمهوری برزیل و هیات همراه او در مجمع عمومی سازمان ملل است که در ماه جاری در نیویورک برگزار خواهد شد.
کریس ون هولن (سناتور مریلند) و جف مرکلی (سناتور اورگن)، هر دو عضو کمیته روابط خارجی سنا، روز پنجشنبه یافتههای خود را در گزارشی با عنوان «دولت نتانیاهو در حال اجرای طرح پاکسازی قومی غزه است. آمریکا همدست است. جهان باید جلوی آن را بگیرد» منتشر کردند. به گفته آنان، تخریب غزه تنها به بمباران محدود نمیشود و شامل کارزار هدفمند برای مسدود کردن کمکهای بشردوستانه نیز هست؛ چیزی که آن را «استفاده از غذا بهعنوان سلاح جنگی» توصیف کردند.
ون هولن در یک نشست خبری گفت: «دولت نتانیاهو بسیار فراتر از هدفگیری حماس رفته و مجازات جمعی را بر کل مردم غزه تحمیل کرده است. آنچه ما شاهدش بودیم، اجرای عملی این اهداف بود.» سازمان ملل نیز این هفته اعلام کرد که دستکم ۱۰۰ نفر در غزه بر اثر قحطی جان باختهاند.
سناتورها در سفر خود به مصر، اسرائیل، کرانه باختری و اردن، از مرز رفح بازدید کردند و شاهد بودند شهری که زمانی ۲۷۰ هزار نفر جمعیت داشت، به ویرانهای کامل تبدیل شده است. آنان همچنین با سربازان پیشین ارتش اسرائیل گفتوگو کردند که از «تخریب نظاممند زیرساختهای غیرنظامی» سخن گفتند.
گزارش این دو قانونگذارآمریکایی به محدودیتهای گسترده بر کمکهای بشردوستانه نیز پرداخته است. آنان به نقل از مقامهای اردنی نوشتند کامیونها بهدلیل حمل اقلامی چون کره بادامزمینی، عسل یا خرما بازگردانده شدهاند و برای هر کامیون نیز عوارض ۴۰۰ دلاری دریافت میشود که حتی در صورت رد محموله باید دوباره پرداخت شود. به همین دلیل، کمکهای وارداتی از اردن با کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت فعالیت میکند.
در مصر، سازمان ملل ویدئوهایی از کاروانهای خود که زیر آتش نیروهای اسرائیلی قرار گرفتهاند به سناتورها نشان داد. همچنین انبارهای هلال احمر مصر و برنامه جهانی غذا پر از اقلامی مانند پمپهای آب خورشیدی، چادر، ویلچر و حتی قطعات کامیون بود که اسرائیل تحت عنوان «دوگانهمصرف» توقیف کرده است.
به گفته ون هولن و مرکلی، اسرائیل صدها مرکز توزیع سازمان ملل را جایگزین تنها چهار نقطه توزیع برای دو میلیون نفر کرده است. آنان روایتهایی شنیدند از مادرانی که به دلیل سوءتغذیه توان پیمودن مسیرهای طولانی تا مراکز توزیع را نداشتند و مجبور بودند بستههای غذایی سنگین را بر دوش بکشند. طبق آمار سازمان ملل، تنها بین ۲۲ ماه مه تا ۳۱ ژوئیه ۱۳۷۳ نفر در اطراف همین مراکز کشته شدهاند.
در گزارش آمده است که توصیف طرح اسرائیل و آمریکا بهعنوان «خروج داوطلبانه» فلسطینیان، «یکی از فریبندهترین و شومترین روایتهای پوششی تاریخ» است. ون هولن تاکید کرد: «هیچ چیز داوطلبانهای در ترک خانهای که نابود شده یا زمینی که دیگر دسترسی به آن وجود ندارد، نیست.»
این دو سناتور، آمریکا را به همدستی مستقیم متهم کردند. ون هولن گفت: «ما شریک این روند هستیم؛ چون با پول مالیاتدهندگان آمریکایی به دولت نتانیاهو سلاح میدهیم تا در غزه استفاده کند.»
هرچند تغییر رویکرد کنگره نسبت به حمایت دیرینه از اسرائیل کند بوده، اما نشانههایی از تغییر دیده میشود. در یک رأیگیری اخیر، ۲۷ سناتور دموکرات – بیش از نیمی از فراکسیون – با فروش سلاح به اسرائیل مخالفت کردند. مرکلی نیز گفت: «همان ارزشهایی که مرا به حامی اسرائیل بدل کرده بود، اکنون مرا وادار میکند بگویم آنچه علیه فلسطینیان در غزه و کرانه باختری انجام میشود، کاملاً نادرست است.»
این دو قانونگذار خواستار اقدام فوری برای برقراری آتشبس شدند و یادآور شدند که حتی خانوادههای گروگانهای اسرائیلی نیز گفتهاند نتانیاهو «بقای سیاسی خود را بر جان گروگانها ترجیح داده است».
گزارش در پایان نتیجهگیری میکند: «جهان تعهد اخلاقی و حقوقی دارد که پاکسازی قومی جاری را متوقف کند. سخنان قوی کافی نیست؛ باید بر عاملان این طرح هزینه و مجازات تحمیل شود.»
در بیانیه شورای امنیت سازمان ملل که پنجشنبه ۲۰ شهریور و پیش از برگزاری نشست منتشر شد و هر ۱۵ عضو شورا، از جمله ایالات متحده آن را امضا کردند، نامی از اسرائیل برده نشد.
این بیانیه ضمن محکوم کردن حمله به دوحه، بر «همبستگی» شورای امنیت ملل متحد با قطر تاکید کرد و به کشورهای منطقه هشدار داد که از «اقدامهای تحریکآمیز» بپرهیزند.
اعضای شورای امنیت در این بیانیه تاکید کردند: «آزادی گروگانها، بازگرداندن پیکر گروگانهای کشتهشده و پایان دادن به جنگ و رنج در غزه باید اولویت اصلی ما باقی بماند.»
رئیس امور سیاسی سازمان ملل نیز در آغاز نشست اضطراری که بعد از ظهر پنجشنبه ۲۰ شهریور در مقر سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، این حمله را «ناقض حاکمیت قطر» و «تهدیدی جدی برای صلح و امنیت منطقه» خواند.
رُزماری دیکارلو گفت که چنین اقداماتی تلاشهای بینالمللی برای میانجیگری بهمنظور پایان دادن به جنگ غزه و بازگرداندن گروگانها را تضعیف میکند.
علاوه بر دیکارلو، نمایندگان فرانسه، بریتانیا، دانمارک و چین این حمله را بهشدت محکوم کردند.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل در این جلسه، حمله روز سهشنبه کشورش به قطر را حامل پیامی خطاب به «تمامی تروریستها» دانست و گفت: «پیام این حمله در سراسر این مجلس طنینانداز شود. نه در غزه، نه تهران، نه دوحه، هیچ پناهگاهی برای تروریستها وجود ندارد و آنها هیچکجا مصونیت نخواهند داشت. ما علیه رهبران تروریسم هر جا که پنهان شده باشند، اقدام میکنیم.»
اسرائیل طی حمله روز سهشنبه تلاش کرد رهبران سیاسی حماس را که در قطر زندگی میکنند هدف قرار دهد و حذف کند اما بنابر گزارشها دور شدن سران حماس از تلفنهای همراهشان مانع تحقق کامل اهداف این حمله شد.
همچنان گمانهزنیها در خصوص پیامدهای حمله از این حکایت دارد که سران اصلی حماس کُشته نشدهاند.
قطر، اسرائیل را به تضعیف مذاکرات متهم کرد
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، در این جلسه اسرائیل را به تلاش برای از مسیر خارج کردن تلاشها برای پایان دادن به جنگ در غزه متهم کرد، با این حال گفت که کشورش همچنان به میانجیگری برای پایان جنگ متعهد است.
او خطاب به کشورهای حاضر در نشست گفت: «اسرائیل تلاش میکند هرگونه چشمانداز صلح را تضعیف کند و رنج مردم فلسطین را تداوم بخشد. همچنین نشان میدهد که افراطگرایانی که امروز بر اسرائیل حکومت میکنند، به گروگانها اهمیتی نمیدهند. گروگانها برای آنها اولویت ندارند.»
پاکستان همچنین این سوال را مطرح کرد که آیا آزادی گروگانهای اسیر حماس برای اسرائیل در اولویت است یا خیر.
عاصم افتخار احمد، سفیر پاکستان در سازمان ملل، خطاب به حاضران در این نشست گفت: «آشکار است که اسرائیل مصمم است برای تضعیف و از بین بردن هرگونه امکان صلح هر کاری انجام دهد.»
امتناع آمریکا از محکوم کردن اسرائیل
دوروتی شیا، سفیر موقت ایالات متحده در سازمان ملل، در واکنش به اظهارات مرتبط با گروگانها گفت: «برای هیچ کدام از اعضای شورای امنیت مناسب نیست که از این موضوع برای زیر سوال بردن تعهد اسرائیل به بازگرداندن گروگانهایش به خانه استفاده کند.»
او در سخنانش در این نشست تا حد زیادی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در واکنش به این حمله را تکرار کرد، این حمله را «تاسفبار» خواند و گفت که هرچند این حملات اهداف ایالات متحده یا اسرائیل را پیش نمیبرد، اما «میتواند فرصتی برای صلح باشد.»
شیا، نابودی حماس را «هدفی شایسته» خواند و تاکید کرد که «تروریستها نباید هیچ آیندهای در غزه داشته باشند».
او ضمن تاکید بر تعهد ایالات متحده به تحقق آتشبس، ارائه کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه و پایان دادن به درگیریها، از حماس خواست هرچه سریعتر گروگانهای زنده را آزاد و پیکر گروگانهای کشتهشده را تحویل دهد.
چین: حمله به قطر نفرتانگیز و ناشی از سوءنیت و بیمسئولیتی اسرائیل است
نماینده چین در سازمان ملل ضمن یادآوری طرح جدید ایالات متحده برای آتشبس که هفتم سپتامبر ارائه شد، گفت: «آمریکا مدعی شد اسرائیل با این طرح موافقت کرده است. اما دیدیم که دو روز بعد، اسرائیل هیأتی از حماس را که در حال گفتوگو درباره همین طرح بود، هدف گرفت. این اقدامِ نفرتانگیز، ناشی از سوءنیت، بیمسئولیتی و خرابکاری عمدی اسرائیل در روند مذاکرات است.»
همصدایی روسیه، فرانسه، بریتانیا و دانمارک
نماینده فرانسه ضمن ابراز حمایت از قطر، حملات اسرائیل به دوحه را نقض حقوق بینالملل خواند و تأکید کرد که راهحل سیاسی بر اساس چارچوب دو دولت ضروری است.
او در توضیح این راهحل، آن را بر پایه «بهرسمیت شناختن یک دولت مستقل فلسطینی با حکمرانی اصلاحشده» استوار دانست.
نماینده بریتانیا هم این حملات را محکوم کرد و گفت که این دست اقدامها در بلندمدت به برقراری صلح در خاورمیانه یا حفاظت از امنیت اسرائیل کمکی نخواهد کرد.
نماینده روسیه نیز علیرغم اختلافهای عمده با کشورهای اروپای غربی بر سر مساله اوکراین، در این نشست با دیگر کشورهای اروپایی همسو بود و حمله اسرائیل به قطر را حاوی «پیامدهای جدی برای وضعیت فاجعهبار غزه و امنیت کل منطقه خاورمیانه» خواند.
او در خلال صحبتهایش به کشته شدن اسماعیل هنیه، یکی از رهبران حماس، در تهران نیز اشاره کرد و گفت: «حذف فیزیکی چهرههای برجسته سیاسی و نظامی نهتنها جنایت است، بلکه بیاحترامی به اصول همکاری متمدنانه است و میتواند به بروز تنشهای غیرقابل کنترل در منطقه بیانجامد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، سخنگوی دولت آلمان روز پنجشنبه گفت برلین از قطعنامهای که «وضعیت موجود در حقوق بینالملل را توصیف میکند» حمایت خواهد کرد. او تاکید کرد: «آلمان همواره مدافع راهحل دوکشوری بوده و همواره خواستار آن است.»
این موضع در حالی مطرح میشود که صدر اعظم آلمان تنها دو روز پیش نیز تاکید کرده بود که زمان به رسمیت شناختن دولت فلسطین هنوز نرسیده است.
راهحل دوکشوری بر این اساس شکل گرفته است که اسرائیل و فلسطین در کنار هم و در صلح زندگی کنند؛ به این معنا که کشوری به نام فلسطین در سرزمینهای اشغالی جنگ ۱۹۶۷ تشکیل شود و نوار غزه و کرانه باختری نیز از طریق گذرگاهی در خاک اسرائیل به یکدیگر متصل شوند.
در مقابل، کشورهای بریتانیا، فرانسه، کانادا، استرالیا و بلژیک اعلام کردهاند که در نشست مجمع عمومی سازمان ملل در اواخر ماه جاری، دولت فلسطین را به رسمیت خواهند شناخت. با این حال، لندن اعلام کرده است که این تصمیم ممکن است در صورت اقدامات اسرائیل برای کاهش بحران انسانی در غزه و تعهد به یک روند صلح بلندمدت، به تعویق بیفتد.
ایالات متحده بهشدت با چنین رویکردی از سوی متحدان اروپایی خود مخالفت میکند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هفته گذشته هشدار داد که به رسمیت شناختن دولت فلسطین «مشکلات بیشتری» بهدنبال خواهد داشت.
با این حال، برخی تحلیلگران تاکید دارند که چنین اقداماتی عمدتاً جنبه نمادین دارد، چراکه نفوذ کشورهایی مانند چین، هند، روسیه و بسیاری از کشورهای عربی که دهههاست استقلال فلسطین را به رسمیت شناختهاند، در روند واقعی مناقشه محدود بوده است.
