نخستوزیر اسرائیل برای نخستین بار اعلام کرد نسلکشی انجامشده بهدست امپراتوری عثمانی علیه ارامنه، آشوریان و یونانیان در اوایل قرن بیستم را به رسمیت میشناسد. موضعی برآمده از تغییر رویکرد اسرائیل، در حالی که روابط این کشور با ترکیه رو به وخامت گذاشته است.
وقتی پاتریک بت-دیوید، نویسنده و یوتیوبر ایرانی-آمریکایی (از یک خانواده مسیحی آشوری)، در پادکست خود، «پیبیدی»، از بنیامین نتانیاهو پرسید چرا اسرائیل نسلکشی ارامنه را به رسمیت نمیشناسد، او پاسخ داد: «فکر میکنم این کار را کردهایم. فکر میکنم کنست قطعنامهای در این خصوص تصویب کرده باشد.»
تایمز اسرائیل چهارشنبه پنجم شهریور در گزارش این موضوع نوشت که هیچ قانونی در این باره تصویب نشده است.
اما وقتی از نتانیاهو پرسیده شد که «چرا هیچکدام از نخستوزیران اسرائیل این نسلکشی را به رسمیت نشناختهاند»، او گفت: «همین الان انجام دادم. بفرمایید.»
پیشینه تاریخی و واکنش جهانی
تایمز اسرائیل نوشت ارامنه مدتها بهدنبال بهرسمیت شناخته شدن بینالمللی کشتارهای امپراتوری عثمانی بودهاند که طبق گزارشها حدود ۱.۵ میلیون نفر از مردم آنها را به قتل رساند.
ترکیه ـ جانشین امپراتوری عثمانی ـ بهشدت این اتهام را رد میکند که قتلعامها، زندانی کردنها و تبعید اجباری ارامنه، معادل نسلکشی بوده است.
۲۰ آوریل ۱۹۶۵، اروگوئه نخستین کشوری بود که نسلکشی ارامنه را به رسمیت شناخت اما اکثریت قاطع کشورهای جهان از بهکار بردن رسمی واژه نسلکشی برای رویدادهای بین سالهای ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۳ ـ دورهای که نیروهای عثمانی در اقدامی نظاممند به قتلعام شهروندان ارمنی بهعنوان پاکسازی قومی دست زدند ـ خودداری کردهاند؛ عمدتا به دلیل نگرانی از روابطشان با ترکیه، کشوری که دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد و یک قدرت مهم مسلمان و نسبتا طرفدار غرب در مدیترانه و خاورمیانه بهشمار میرود.
تا امروز تنها ۳۴ دولت این نسلکشی را به رسمیت شناختهاند.
اسرائیل که برای سالها ترکیه را شریک تجاری و گاهی امنیتی مهم میدانست، در صف اکثریت باقی ماند اما روابط دو کشور در طول جنگ جاری در غزه به سطحی بیسابقه از تیرگی رسیده است.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، یکی از حامیان سرسخت حماس و از منتقدان برجسته اسرائیل در صحنه جهانی است و کشور او بارها حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ این گروه فلسطینی مورد حمایت جمهوری اسلامی به جنوب اسرائیل را ستوده است؛ حملهای که در آن هزاران نفر از نیروهای حماس از نوار غزه وارد اسرائیل شدند، حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و ۲۵۱ نفر را گروگان گرفتند.
بحث درباره هولوکاست و روابط با ترکیه
تایمز اسرائیل نوشت که برخی معتقدند ماهیت منحصر بهفرد هولوکاست مانع از آن میشود که اسرائیل نسلکشی ارامنه را به رسمیت بشناسد، چون این بیم وجود دارد که آنوقت «کشتار صنعتی» یکسوم یهودیان جهان، صرفا بهعنوان یکی از نسلکشیها در طول تاریخ در نظر گرفته شود.
اما بیشتر تحلیلها به روابط اسرائیل با آنکارا بهعنوان یک قدرت منطقهای اشاره دارند. حامیان این دیدگاه شعار «دوباره هرگز» را که از اردوگاههای مرگ برخاست، ضرورتی اخلاقی میدانند؛ بدین معنا که یهودیان و دولت یهود باید اولویت را به جلوگیری از کشتار دوباره خود بدهند، حتی اگر با ایجاد «اتحادهای مصلحتی با شرکای ناخوشایند» باشد.
در عین حال، شمار زیادی از اسرائیلیها معتقدند تجربه یهودیان در هولوکاست، کشورشان را موظف میکند پیشگام بهرسمیت شناختن نسلکشیهای دیگر باشد.
بسیاری از گروههای برجسته یهودی، از جمله «اتحادیه ضد افترا» و «اتحادیه یهودیت اصلاحگرا»، نسلکشی ارامنه را به رسمیت میشناسند.
مواضع رهبران اسرائیل در دو دهه گذشته
رهبران اسرائیل سرسختانه در برابر بهرسمیت شناختن نسلکشی ارامنه مقاومت کردهاند.
سال ۲۰۰۱، زمانی که روابط با ترکیه در اوج بود، شیمون پرز، وزیر خارجه وقت، آشکارا «ادعاهای ارامنه» را رد کرد و آنها را «تلاشی برای ایجاد شباهت با هولوکاست» دانست.
او گفت: «هیچ چیزی مشابه هولوکاست اتفاق نیفتاده است. آنچه بر سر ارامنه آمد یک تراژدی است اما نسلکشی نیست.»
با این حال، تلاشهایی از سوی سیاستمداران برجسته برای تغییر سیاست اسرائیل صورت گرفته است.
تایمز اسرائیل نوشت که سال ۲۰۰۰، یوسی سرید، وزیر آموزش وقت، اعلام کرد قصد دارد نسلکشی ارامنه را در برنامه درسی تاریخ اسرائیل بگنجاند.
او در هشتادوپنجمین سالگرد این کشتار گفت: «نسلکشی جنایتی علیه بشریت است و هیچ چیز هولناکتر و نفرتانگیزتر از آن وجود ندارد. یکی از اهداف آموزش ما ـ هدف اصلی ـ القای حساسیت نسبت به آسیب زدن به بیگناهان صرفا بر اساس ملیت است. ما یهودیان، بهعنوان قربانیان اصلی نفرت مرگبار، موظفیم دوچندان حساس باشیم و با سایر قربانیان همدلی کنیم.»
بیش از یک دهه بعد، در ژوئن ۲۰۱۱، آریه الداد، عضو حزب راستگرای «اتحاد ملی»، لایحهای ارائه داد تا ۲۴ آوریل هر سال بهعنوان روز یادبود نسلکشی ارامنه اعلام شود.
چند هفته پیش از آن، کنست نخستین بحث خود را درباره بهرسمیت شناختن این نسلکشی برگزار کرده بود و به نظر میرسید اکثریت از آن حمایت میکنند اما موضوع هرگز به رأی گذاشته نشد.
حتی رووین ریولین، رییسجمهوری پیشین اسرائیل نیز از مدافعان سرسخت بهرسمیت شناختن نسلکشی ارامنه بود.
او زمانی که رییس کنست از حزب لیکود بود و هنوز رییسجمهوری نشده بود، گفت: «غیرقابل تصور است که کنست این تراژدی را نادیده بگیرد. ما از مردم میخواهیم هولوکاست را انکار نکنند و نمیتوانیم تراژدی ملت دیگری را نادیده بگیریم.»
مواضع متناقض ریولین و تحولات اخیر
وقتی ریولین به مقام ریاستجمهوری رسید، اولویتهای او تغییر کرد.
او در یک سخنرانی سازمان ملل در سال ۲۰۱۵ بهتفصیل درباره قتلعام ارامنه در یک قرن پیش صحبت کرد اما در بهرسمیت شناختن نسلکشی، احتیاط کرد.
ریولین در سخنرانی خود به عبری از عبارت «قتل اعضای ملت ارمنی» استفاده کرد که اشارهای به اصطلاح عبری «نسلکشی» دارد اما از بهکاربردن خود این اصطلاح پرهیز کرد.
او همچنین تصمیم گرفت بهعنوان رییسجمهوری، امضای خود را در دادخواست سالانهای که اسرائیل را برای به رسمیت شناختن نسلکشی فرا میخواند، تمدید نکند.
سال ۲۰۱۸ نیز رأیگیری کنست برای بهرسمیت شناختن نسلکشی بهدلیل نبود حمایت ائتلافی، لغو شد.
ترامپ که سپتامبر ۲۰۲۴ در پستی نوشته بود: «من از تیلور سوئیفت متنفرم»، اینبار به خبرنگاران گفت: «برایشان آرزوی خوشبختی میکنم. بهنظر من او بازیکن فوقالعادهای است، مرد فوقالعادهای است و سوئیفت هم شخص فوقالعادهای است.»
تیلور سوئیفت و تراویس کلسی در پستی مشترک در اینستاگرام نوشتند: «معلم زبان انگلیسی و معلم ورزش شما قرار است ازدواج کنند.»
این دو همچنین تصاویری از لحظه خواستگاری بازیکن تیم «کانزاسسیتی چیفز» از سوئیفت منتشر کردند.
تصاویر، این زوج آمریکایی را در باغی پر از گلهای صورتی و سفید نشان میداد؛ در یکی از عکسها کلسی در حالیکه روی یک زانو نشسته بود، به سوئیفت نگاه میکرد و در عکسی دیگر، حلقه بزرگی در دست چپ سوئیفت دیده میشد. در پسزمینه پست نیز بخشی از آهنگ سوئیفت با عنوان «So High School» پخش میشد.
این نامزدی با استقبال گسترده کاربران فضای مجازی روبهرو شد و پست مشترک آنها تا عصر سهشنبه بیش از ۲۱ میلیون لایک گرفت. لیگ NFL نیز به این زوج تبریک گفت. هنوز تاریخی برای مراسم عروسی اعلام نشده است.
سوئیفت تاکنون ۱۴ جایزه گرمی از جمله چهار جایزه بیسابقه «آلبوم سال» دریافت کرده است. کلسی بهعنوان «تایت اند» تیم چیفز، سه بار در فتح سوپربول نقش داشته و پاسهای درخشان خود را از ستاره تیم، پاتریک ماهومس، دریافت کرده است. هر دو ۳۵ سالهاند.
آنها از سال ۲۰۲۳ و پس از اجرای سوئیفت در ورزشگاه «اَروهند» ــ ورزشگاه خانگی چیفز ــ با یکدیگر آشنا شدند. کلسی در پادکست «نیو هایتس» توضیح داده بود که از اینکه در آن کنسرت فرصتی برای ملاقات و دادن شماره تلفنش به سوئیفت پیدا نکرده، ناامید شده بود. سوئیفت بعدها گفت این ابراز علاقه علنی برایش جذاب بوده و او را به یاد فیلمهای عاشقانه دهه هشتاد انداخته است.
او در یکی از قسمتهای اخیر پادکست «نیو هایتس» گفته بود: «با خودم فکر کردم اگر این مرد دیوانه نباشد ــ که البته احتمال بزرگی بود ــ این همان چیزی است که از نوجوانی در آهنگهایم آرزو داشتم برایم اتفاق بیفتد.»
سوئیفت در گفتوگو با مجله «تایم» (که او را بهعنوان شخصیت سال ۲۰۲۳ معرفی کرد) توضیح داد این رابطه پیش از آنکه رسانهای شود مدتی دور از چشم عموم ادامه داشت: «ما مدت قابل توجهی را بیخبر از دیگران سپری کردیم و این فرصت را یافتیم که یکدیگر را بهتر بشناسیم. زمانی که به اولین بازی او رفتم، ما رسماً زوج شده بودیم.»
سوئیفت در چندین بازی تیم چیفز از جمله دو سوپربول حاضر شد؛ حضوری که با انتقاد برخی هواداران NFL روبهرو شد. آنها مدعی بودند شبکههای تلویزیونی توجه بیش از حد به سوئیفت نشان میدهند. از سوی دیگر، کلسی در بخش زیادی از تور جهانی رکوردشکن «اِراس» سوئیفت ــ که بیش از دو میلیارد دلار فروش داشت و دسامبر ۲۰۲۴ به پایان رسید ــ حضور یافت. در یکی از اجراهای لندن، او با لباس رسمی روی صحنه رفت و در قطعه «I Can Do It With a Broken Heart» سوئیفت را روی دست بلند کرده و به سمت مبل برد.
سوئیفت این ماه در پادکست «نیو هایتس» آلبوم جدیدش با نام «The Life of a Showgirl» را معرفی کرد که قرار است سوم اکتبر منتشر شود. او وعده داده این آلبوم فضایی شاد و پرانرژی داشته باشد. کلسی هم سپتامبر امسال وارد سیزدهمین فصل حضورش در لیگ NFL خواهد شد.
پیامهای تبریک بسیاری از سوی دوستان، هواداران و تیمهای ورزشی برای این زوج ارسال شده است. بسیاری از کاربران با اشاره به ترانه معروف سوئیفت نوشتند: «این یک داستان عاشقانه است.»
بریتنی ماهومس، همسر پاتریک ماهومس، در پستی نوشت: «دو تا از اصیلترین آدمها همدیگر را پیدا کردند و عاشق شدند. واقعاً خوشحالم برای این دو نفر.»
باشگاه چیفز هم در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «امروز یک افسانه است! تبریک به تراویس و تیلور ــ خوشحالیم که حالا رسماً عضو خانواده چیفز کینگدام شدید!»
شرکتهای بزرگ نیز به این نامزدی واکنش نشان دادند؛ گوگل هنگام جستوجوی نام سوئیفت صفحه را با بارانی از کاغذ رنگی تزیین کرد و رستوران زنجیرهای Buffalo Wild Wings که جیسون کلسی، برادر تراویس، را بهعنوان سفیر تبلیغاتی دارد، پیشنهاد داد مراسم عروسی را پذیرایی کند.
پنج منبع مطلع به رویترز گفتند این گفتوگوها در حاشیه سفر استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، به مسکو انجام شد؛ سفری که طی آن او با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و همچنین کیریل دیمیتریف، نماینده سرمایهگذاری کرملین دیدار کرد.
به گفته این منابع، بخشهایی از این مباحث حتی در کاخ سفید و در حضور دونالد ترامپ نیز مطرح شد.
رویترز نوشت مقامهای آمریکایی در این گفتوگوها احتمال بازگشت شرکت اکسونموبیل به پروژه نفت و گاز ساخالین-۱ روسیه را بررسی کردند؛ پروژهای که پس از حمله روسیه به اوکراین و اعمال تحریمهای غربی در سال ۲۰۲۲، اکسون از آن خارج شد و سهم ۳۰ درصدیاش از سوی کرملین مصادره گردید.
چند منبع دیگر گفتند امکان فروش تجهیزات آمریکایی برای پروژههای الانجی روسیه، از جمله آرکتیک الانجی۲ که تحت تحریم غرب قرار دارد، نیز روی میز گذاشته شد.
همچنین ایده خرید یخشکنهای هستهای از روسیه از سوی آمریکا بهعنوان بخشی از بسته پیشنهادی مطرح شد.
یکی از منابع گفت: «کاخ سفید علاقهمند بود پس از نشست آلاسکا یک تیتر بزرگ درباره سرمایهگذاری منتشر کند. این همان شیوهای است که ترامپ احساس میکند به دستاورد رسیده است.»
به گفته منابع آگاه این طرحها میتوانست مشوقی برای کرملین جهت پیشروی در روند صلح و نیز زمینهای برای کاهش تحریمهای واشینگتن علیه مسکو باشد.
رویترز افزود این گفتوگوها در حالی انجام شد که ترامپ همزمان روسیه را تهدید کرده بود در صورت عدم پیشرفت در مذاکرات، با تحریمهای جدید یا تعرفههای سنگین علیه هند ـ بهعنوان یکی از خریداران اصلی نفت روسیه ـ فشار وارد خواهد کرد.
در بخش دیگری از گزارش رویترز به فرمان اخیر پوتین اشاره شده که امکان بازگشت سرمایهگذاران خارجی، از جمله اکسونموبیل، به پروژه ساخالین-۱ را فراهم میکند؛ البته به شرطی که این شرکتها برای لغو تحریمها علیه روسیه تلاش کنند.
بر اساس این گزارش، پروژه آرکتیک الانجی۲ نیز که در سال ۲۰۲۲ مشمول چندین موج تحریم آمریکا شد، بار دیگر با تولید محدود آغاز به کار کرده است.
تاکنون پنج محموله گاز از این تاسیسات با وجود تحریمها بارگیری شده است. رویترز یادآور شد که مالک اصلی این پروژه، شرکت نوواتک، از سال گذشته در واشینگتن لابیگری میکند تا روابط با آمریکا را بهبود بخشد.
منابع به رویترز گفتند واشینگتن در چارچوب راهبردی وسیعتر برای مهار چین، به دنبال آن است که مسکو به جای تکیه بر فناوریهای پکن، تجهیزات موردنیاز پروژههای گازی خود را از آمریکا خریداری کند.
این در حالی است که پوتین و شی جینپینگ، روسای جمهوری روسیه و چین، پیشتر «شراکت بدون مرز» دو کشور را اعلام کردهاند و طی یک دهه گذشته بیش از ۴۰ بار با یکدیگر دیدار داشتهاند.
رویترز خاطرنشان کرد گفتوگوهای اخیر اگرچه تضمینی برای نتیجه فوری نداشت، اما نشاندهنده تلاشهای دولت ترامپ برای استفاده از حوزه انرژی بهعنوان اهرمی در روند مذاکرات صلح اوکراین بود.
به گفته منابع آگاه، هرچند موانع سیاسی و حقوقی همچنان باقی است، کاخ سفید این مسیر را یکی از گزینههای کلیدی برای دستیابی به توافق با روسیه میبیند.
به گزارش رویترز، بیش از ۲۰ رهبر جهان از کشورهای آسیای مرکزی، خاورمیانه، جنوب و جنوب شرق آسیا برای شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در شهر بندری تیانجین چین دعوت شدهاند.
این نشست از ۳۱ اوت تا یک سپتامبر برگزار میشود و نخستین سفر مودی به چین پس از بیش از هفت سال محسوب میشود؛ سفری که در ادامه تلاشها برای کاهش تنشهای مرزی پس از درگیریهای مرگبار سال ۲۰۲۰ صورت میگیرد.
در حالی که رهبران غربی بهدلیل جنگ اوکراین پوتین را کنار گذاشتهاند، مودی سال گذشته در اجلاس بریکس در کازان روسیه در کنار پوتین و شی حضور یافت. مسکو امیدوار است این بار نیز مذاکرات سهجانبهای میان چین، روسیه و هند شکل بگیرد.
اریک اولندر، سردبیر «پروژه چین-جنوب جهانی»، به رویترز گفت: «شی میخواهد این اجلاس را فرصتی برای نشان دادن تصویری از نظم بینالمللی پساآمریکایی بداند و ثابت کند که تلاشهای واشینگتن برای مهار چین، ایران، روسیه و اکنون هند نتیجهبخش نبوده است.»
رویترز نوشت سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ تشکیل شد، اکنون ۱۰ عضو دائم و ۱۶ کشور ناظر و شریک دارد و حوزه فعالیتش از مسائل امنیتی به همکاریهای اقتصادی و نظامی نیز گسترش یافته است.
با این حال، تحلیلگران تاکید کردهاند که دستاوردهای عملی این سازمان محدود بوده و بیشتر بهعنوان صحنهای برای نمایش همبستگی جنوب جهانی در برابر آمریکا عمل کرده است.
مانوج کوالرامانی، پژوهشگر هندی، به رویترز گفت چشمانداز عملی این سازمان همچنان «مبهم» است، اما چین به قدرت گردهمآوری آن بهعنوان ابزاری برای روایتسازی سیاسی تکیه میکند.
به نوشته رویترز، اختلافات میان اعضا از جمله هند و پاکستان همچنان پابرجاست و حتی در نشست اخیر وزیران دفاع سازمان در ماه ژوئن بهدلیل اعتراض هند به عدم اشاره به حمله مرگبار ۲۲ آوریل به گردشگران هندو در کشمیر نتوانست بیانیه مشترک صادر کند.
همچنین دهلی نو از پیوستن به محکومیت حملات اسرائیل به ایران – که عضو این سازمان است – خودداری کرد.
با وجود این، انتظار میرود دیدار شی و مودی در حاشیه اجلاس نشانهای از ادامه روند تنشزدایی باشد.
یک مقام وزارت امور خارجه هند گفت اولویتهای دهلی نو در این سازمان شامل تجارت، اتصال، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی است.
به باور تحلیلگران، احتمال دارد دو کشور توافقهایی درباره عقبنشینی نیروها از مرز، کاهش محدودیتهای تجاری و همکاریهای تازه در حوزه اقلیم و تعاملات گسترده مردمی و دولتی را اعلام کنند.
رویترز افزود با وجود آنکه انتظار نمیرود تصمیمات مهم امنیتی یا اقتصادی در این نشست اتخاذ شود، کارشناسان هشدار دادهاند که نباید جذابیت این بلوک برای کشورهای جنوب جهانی نادیده گرفته شود.
اولندر تاکید کرد: «این نشست بیش از هر چیز درباره یک نمایش قدرت است؛ نمایشی واقعاً قدرتمند.»
قرار است مودی بلافاصله پس از پایان اجلاس چین را ترک کند، اما پوتین برای شرکت در رژه نظامی جنگ جهانی دوم در پکن باقی خواهد ماند و این بار مدت طولانیتری را در خارج از روسیه سپری خواهد کرد.
