همزمان با تهدید کشورهای اروپایی بر فعالسازی مکانیسم ماشه، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتوگو با روزنامه بریتانیایی تلگراف هشدار داد که بازگشت تحریمهای سازمان ملل میتواند حکومت ایران را با «تهدید موجودیتی» روبهرو کند.
این مقام ارشد جمهوری اسلامی که روزنامه بریتانیایی تلگراف نام او را اعلام نکرده، گفت: «جمهوری اسلامی از نظر مالی و نظامی توان تحمل بازگشت تحریمهای سازمان ملل را ندارد. این تحریمها بار دیگر مردم را به اعتراض وامیدارند و این بار ممکن است ماجرا متفاوت باشد.»
او با تاکید بر اینکه «این تحریمها از جنگ هم ویرانگرترند»، افزود: «شورای عالی امنیت ملی از دفتر ریاستجمهوری خواسته پیش از آنکه دیر شود راهی برای آغاز گفتوگو پیدا کند.»
به گفته این مقام، پیام روشنی به مسئولان منتقل شده است: «به آنها گفته شده هر کاری میتوانند انجام دهند، چون همه میدانند شرایط مثل ۱۰ سال پیش که توافق امضا شد نیست.»
پیشتر، ایراناینترنشنال نامه محرمانه وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی را منتشر کرده بود که در آن به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده شده بود که پیامدهای فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران و وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی و رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
وزارت اطلاعات در این نامه که دوشنبه ۲۰ مرداد ارسال شده، با اشاره به تحرکات اخیر آمریکا و سه کشور اروپایی، از نهادهای اقتصادی «حساس» خواسته است در برابر سناریوی فعالسازی این سازوکار، آمادگی کامل داشته باشند.
جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته بر این موضوع اصرار ورزیده بود که اجرای مکانیسم ماشه بیشتر جنبه روانی دارد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اواسط مرداد اعلام کرد در مورد تبعات مکانیسم ماشه یا همان اسنپبک، «بزرگنمایی» شده و بیشتر از چیزی که هست در چشم مردم جلوهاش دادهاند.
با این حال نامه محرمانه وزارت اطلاعات دولت مسعود پزشکیان نشان میدهد جمهوری اسلامی فراتر از این اظهارنظرهای رسمی و در پشت پرده، از «تهدیدات بالقوه» فعالسازی این مکانیسم واهمه دارد.
هشدار جدید سه کشور اروپایی
بریتانیا، فرانسه و آلمان سهشنبه ۲۱ مرداد در نامهای به شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کردند در صورتی که تهران تا پایان اوت ۲۰۲۵ برای ازسرگیری مذاکرات هستهای اقدام نکند، تحریمهای فلجکنندهای را که ایران در سال ۲۰۱۵ از آن گریخت، دوباره اعمال خواهند کرد.
وزیران امور خارجه فرانسه و آلمان نیز چهارشنبه ۲۲ مرداد در پستهای جداگانهای در شبکه ایکس، ضمن انتشار تصویری از متن نامه سه کشور اروپایی به سازمان ملل درباره آمادگی برای فعال کردن مکانیسم ماشه، بار دیگر تاکید کردند که ایران به هیچ وجه نباید به سلاح هستهای دست یابد.
بهنوشته تلگراف شورای عالی امنیت ملی در ماه ژوییه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی را مامور کرد گفتوگو با دولت ترامپ را از سر بگیرد تا پس از جنگ با اسرائیل – که در جریان آن ایالات متحده تأسیسات هستهای کلیدی ایران را بمباران کرد – دوباره مسیر دیپلماسی گشوده شود.
تهران و واشینگتن از ۱۲ آوریل پنج دور مذاکره برگزار کردند، اما دور ششم پس از حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۲۳ خرداد لغو شد.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، سهشنبه ۲۱ مرداد اعلام کرد جمهوری اسلامی آماده است در «شرایط مناسب»، حتی بهصورت مستقیم با آمریکا مذاکره کند.
عارف گفت: «به طرف مذاکرهکننده اعلام کردیم که حاضریم اعتمادسازی کنیم، اما انگار خود را به خواب زده است. کشور در شرایط متعادل آماده مذاکره است، چرا که مذاکره برای حفظ منافع دو طرف است که نباید موضوعی دیکته شود.»
کمپین حقوق بشر ایران در این گزارش که چهارشنبه ۲۲ مرداد منتشر شده، اعلام کرده است که اسناد و شواهدی از کارزار روبهگسترش سرکوب حکومتی علیه فعالان سیاسی و مدنی و خانوادههای دادخواه در شهرستانهای ایران گردآوری کرده است.
بنابر این گزارش، این کارزار سرکوب شامل بازداشتهای خودسرانه و اغلب خشونتآمیز، محاکمه بدون دسترسی به وکیل، بدرفتاری و شکنجه در زندان از جمله محروم کردن زندانیان از مراقبتهای ضروری پزشکی و افزایش احکام اعدام و اجرای آنها با انگیزههای سیاسی است.
کمپین حقوق بشر ایران در گزارش خود نوشت هدف از این اقدامات، خاموش کردن هرگونه صدای مخالف و ایجاد رعب در میان جوامع بهحاشیهراندهشده، بهویژه در مناطقی است که اکثریت جمعیت آنها را اقلیتهای قومی و مذهبی تشکیل میدهند.
این گزارش وضعیت بازداشتها و فشارها در شهرستانهای ایران را بررسی کرده و شامل شهر تهران نمیشود.
احضار، بازداشت و صدور حکم
بر اساس تحقیقات کمپین حقوق بشر ایران در فاصله زمانی ۲۲ خرداد تا ۲۰ مرداد، دستکم ۵۸ فعال مدنی، وکیل و اعضای خانوادههای دادخواه بهطور خودسرانه و اغلب با خشونت در شهرهای استانهای ایران بازداشت شدهاند.
کمپین حقوق بشر ایران گزارش داد که بیشتر بازداشتها بدون حکم قانونی و با استفاده ماموران امنیتی و افراد لباسشخصی از زور و خشونت انجام شده است؛ اقدامی که موجب آسیب روحی به خانوادههای بازداشتشدگان، بهویژه کودکان حاضر در صحنه شده است.
بهنوشته این نهاد حقوقبشری، فعالان و بازداشتشدگان از جوامع اقلیتهای مذهبی و قومی بهطور نامتناسب هدف قرار گرفته و با رفتارهای بسیار خشنتر و سختگیرانهتری نسبت به دیگران روبهرو شدهاند.
علاوه بر این، اکثریت بازداشتشدگان در شهرهای استانها از حق دسترسی به وکیل محروم بودهاند و برخی حتی حق تماس با خانواده را نیز نداشتهاند.
طی این بازه زمانی، دستکم ۲۵ فعال مدنی، وکیل و چهره فرهنگی به حبس محکوم شده یا به دادگاه احضار شدهاند.
همچنین دستکم ۱۱ زندانی سیاسی با مواردی از نقض حقوق قضایی از جمله ناپدیدسازی قهری در زندان، محرومیت از مراقبت پزشکی و دارو و صدور احکام جدید زندان مواجه شدهاند.
وضعیت زندانها نیز در این گزارش وخیم توصیف شده است؛ زندانیان در بسیاری از شهرستانها با عدم رعایت اصل تفکیک جرایم، محرومیت عمدی از درمان پزشکی، ناپدیدسازی اجباری، پروندهسازی جدید و صدور احکام زندان مضاعف مواجه هستند.
اعدام
بر اساس گزارش کمپین حقوق بشر ایران، طی دو ماه گذشته دستکم شش تن در شهرستانهای ایران به اتهام «جاسوسی و همکاری با اسرائیل» اعدام شدند؛ از جمله ادریس علی، آزاد شجاعی، و رسول احمد رسول، سه زندانی سیاسی کُرد که در زندان ارومیه اعدام شدند و مجید مسیبی که در زندان اصفهان اعدام شد.
دستکم هشت نفر نیز در این بازه زمامی از سوی دادگاههای جمهوری اسلامی به اعدام محکوم شدند.
از میان این افراد، علی قاسمی، پژمان سلطانی، کاوه صالحی، رزگار بیگزاده بابامیری و تیفور سلیمی بابامیری، از معترضان کُرد بازداشتشده در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» در بوکان در مجموع به ۱۲ بار حکم اعدام، حبسهای طولانی و جریمههای سنگین محکوم شدند.
همچنین فرشاد اعتمادیفر از استان کهگیلویه و بویراحمد و مسعود جامعی (باوی) و علیرضا مرداسی (حمیداوی)، دو شهروند عرب اهل اهواز، هر یک به دو بار اعدام و یک سال حبس محکوم شدند.
پیش از این در ۱۴ مرداد، سازمان حقوق بشر ایران گزارش داده بود که اسامی و پروندههای ۶۷ نفر از زندانیانی را که با اتهامات سیاسی در خطر تایید حکم اعدام یا اجرای آن قرار دارند، گردآوری کرده است.
ضرورت واکنش بینالمللی
کمپین حقوق بشر ایران از جامعه جهانی خواسته است تا در برابر این روند فزاینده سرکوبهای حکومتی، واکنش قاطع و موثری نشان دهد.
این کمپین حقوقبشری از سازمان ملل و دولتهای جهان خواست به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار دهند که جهان در حال نظاره است و در برابر کارزار رو به گسترش حکومت علیه فعالان و دیگر اعضای جامعه مدنی در شهرستانهای ایران، اقدام خواهد کرد.
در ادامه این گزارش آمده است، آنچه در شهرستانهای ایران رخ میدهد، موضوعی حاشیهای نیست، بلکه بخشی مهم از کارزار گسترده حکومت برای ایجاد ترس، نابودی جامعه مدنی و خاموش کردن فعالیتهای مردمی است.
اسفندیار آبان، پژوهشگر ارشد کمپین حقوق بشر ایران با بیان اینکه «در شهرستانهای ایران و دور از نگاه جهانی، صدای اعتراض با بیرحمی تمام خاموش میشود»، گفت: «در حالی که جنگ جمهوری اسلامی علیه مخالفان در سراسر کشور جریان دارد، در شهرهای کوچک و مناطق اقلیتنشین، سرکوب بهمراتب شدیدتر، خشونتبارتر و در سایه بیقانونی کامل اعمال میشود.»
به گفته آبان، این افراد تقریبا هیچ راهی برای دیدهشدن و شنیدهشدن صدای تظلمخواهیشان ندارند و از هیچ حمایتی برخوردار نیستند.
آبان افزود: «حملات هدفمند جمهوری اسلامی علیه فعالان جوامع اقلیت در ایران، نشاندهنده یک راهبرد حسابشده حکومتی برای مجازات جمعیتهای بهحاشیهراندهشده و نابود کردن فعالیتهای مدنی ریشهدار در مناطقی است که به دور از توجه و نظارت بینالمللی هستند.»
ژان نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه، چهارشنبه ۲۲ مرداد در پستی در شبکه ایکس نوشت: «اگر تهران به نقض تعهدات بینالمللی خود ادامه دهد، فرانسه به همراه شرکای آلمانی و بریتانیایی خود، در پایان ماه اوت تحریمهای جهانی تسلیحاتی، محدودیتهای مرتبط با تجهیزات هستهای و محدودیتهای بانکی را که ۱۰ سال پیش لغو شده بود، دوباره اعمال خواهند کرد.»
او افزود: «ما پیشنهاد کردهایم که برای ایجاد فرصت مذاکرات، اجرای این تحریمها بهطور موقت و مشروط تعلیق شود. این پیشنهاد تاکنون از سوی ایران بیپاسخ مانده است.»
یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، نیز چهارشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. ما کاملاً حق داریم از مکانیسم ماشه برای بازگشت فوری تحریمها استفاده کنیم؛ حقی که در نامه اخیر تروئیکای اروپا (E3) به دبیرکل سازمان ملل به روشنی بر آن تاکید شده است.»
او افزود: «ایران این فرصت را دارد که به دیپلماسی بازگردد و همکاری کامل خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را از سر بگیرد. تروییکای اروپا اخیراً پیشنهاد داده است که اجرای مکانیسم بازگشت فوری تحریمها تحت شرایط مشخص، برای مدت محدودی به تعویق افتد. اکنون توپ در زمین ایران است.»
وزیران امور خارجه فرانسه، آلمان و بریتانیا سهشنبه ۲۱ مرداد در نامه مشترکی خطاب به آنتونیو گوترش، دبیرکل و نیز شورای امنیت سازمان ملل متحد اعلام کردند که اگر جمهوری اسلامی به تعهدات بینالمللی خود عمل نکند و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را از سر نگیرد، آمادهاند مکانیسم ماشه را برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی را فعال کنند.
وزیران امور خارجه تروییکای اروپایی موسوم به «E3» در نامه خود به سازمان ملل هشدار دادند در صورت عدم اقدام حکومت ایران، تحریمها بهطور خودکار بازمیگردد.
آنان تاکید کردند برای جلوگیری از این اقدام تا پایان ماه جاری میلادی به تهران مهلت دادهاند.
در این نامه آمده است: «ما روشن کردهایم اگر ایران تا پایان اوت ۲۰۲۵ حاضر به دستیابی به راهحل دیپلماتیک نباشد یا از فرصت تمدید استفاده نکند، E3 آماده فعالسازی مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها است.»
این نامه خطاب به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، و شورای امنیت سازمان ملل نوشته شده و آن را ژان نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه، یوهان وادفول وزیر امور خارجه آلمان و دیوید لمی وزیر امور خارجه بریتانیا امضا کردهاند.
این اقدام دو ماه پس از حمله آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران کمی بیش از دو ماه از فرصت این سه کشور برای فعال کردن مکانیسم ماشه براساس توافق اتمی ۲۰۱۵ معروف به برجام نوشته و ارسال شده است.
وزیران امور خارجه اروپا در نامه خود به سازمان ملل تاکید کردند تمدید محدود مهلت، زمان بیشتری برای دستیابی به توافق هستهای جدید فراهم میکند، در حالی که امکان بازگرداندن تحریمها برای جلوگیری از اشاعه هستهای همچنان محفوظ خواهد ماند.
پس از نشست استانبول در ژوئیه، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با فایننشال تایمز هشدار داد که اروپا «هیچ مبنای حقوقی یا اخلاقی» برای فعال کردن مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریمها را ندارد و در صورت اقدام، تهران قدرتهای اروپایی را از مذاکرات آینده کنار خواهد گذاشت.
او تاکید کرد: «مکانیسم بازگشت تحریمها دیگر اهمیت چندانی ندارد.»
مقامات مختلف جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته بر این موضوع اصرار کرده بودند که اجرای مکانیسم ماشه بیشتر جنبه روانی دارد.
با این همه وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در نامهای محرمانه که نسخهای از آن به ایراناینترنشنال رسیده، به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده است که پیامدهای فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران و وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی و رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
وزارت اطلاعات در این نامه که دوشنبه ۲۰ مرداد ارسال شده، با اشاره به تحرکات اخیر آمریکا و سه کشور اروپایی، از نهادهای اقتصادی «حساس» خواسته است در برابر سناریوی فعالسازی این سازوکار، آمادگی کامل داشته باشند.
وزیران امور خارجه سه کشور اروپایی در نامه خود تصریح کردند از نظر حقوقی «کاملاً روشن و بدون ابهام» حق بازگرداندن تحریمها را دارند، زیرا جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۹ «عمداً» از تعهدات خود در توافق هستهای عدول کرده است.
تهران اعلام کرده همچنان آماده گفتوگو با دولت ترامپ است.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، سهشنبه ۲۱ مرداد اعلام کرد جمهوری اسلامی آماده است در «شرایط مناسب»، حتی بهصورت مستقیم با آمریکا مذاکره کند.
عارف گفت: «به طرف مذاکرهکننده اعلام کردیم که حاضریم اعتمادسازی کنیم، اما انگار خود را به خواب زده است. کشور در شرایط متعادل آماده مذاکره است، چرا که مذاکره برای حفظ منافع دو طرف است که نباید موضوعی دیکته شود.»
عراقچی نیز پیشتر گفته جمهوری اسلامی خواستار تضمینهایی از سوی واشینگتن مبنی بر عدم حمله به کشور در جریان مذاکرات آینده و نیز «اقدامات اعتمادساز» از جمله جبران خسارات جنگی از سوی آمریکا است.
مولا چهارشنبه ۲۲ مرداد در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا نسبت به وضعیت بحرانی تالابهای خوزستان هشدار داد و گفت در حال حاضر دو تالاب میانگران و بندون کاملا خشک هستند و تالاب هورالعظیم نیز به صورت مداوم آب ندارد.
او افزود: «بهدلیل خشکسالی، گرمای شدید و تبخیر زیاد، آبگیری تالابهای خوزستان رضایتبخش نیست و اگر این وضعیت تداوم یابد، دچار بحران اساسی میشویم.»
شامگاه ۱۹ مرداد تالاب میانگران دچار آتشسوزی گستردهای شد که مسئولان آتشنشانی ایذه، آن را عمدی خواندند.
پیشتر هم در این تالاب آتشسوزیهای عمدی رخ داده بود که دلیل آن دستدرازی به اراضی تالاب پس از سوختن آن عنوان شد.
این آتشسوزیها در کنار خشکسالی، باعث وضعیت بحرانی تالابهای خوزستان شده است.
علاوه بر میانگران، بندون و هورالعظیم، تالاب بینالمللی شادگان هم وضعیت خوبی ندارد. این تالاب به گفته مولا، «کمی نمناک» است، اما حقآبهای وارد آن نمیشود.
این مقام ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان تاکید کرد وزارت نیرو و سازمان آب و برق، هیچوقت حقآبه تالابها را محقق نکردهاند و این حقآبه فقط روی کاغذ باقی مانده است.
مولا گفت تنها در زمان سیلاب، مقداری آب به ناچار وارد تالابها میشود و در حال حاضر، آنها پیگیر هستند تا حداقل حقآبه برای تالابها تامین شود.
او اردیبهشت سال ۱۴۰۲ هشدار داده بود اگر حقآبه هورالعظیم از سوی وزارت نیرو رهاسازی نشود در تابستان تنشهای زیادی در تالاب از جمله «آتشسوزیها، مرگ و میر آبزیان و حیوانات، خیزش گرد و غبار و تصرفات در منطقه» رخ میدهد.
در سالهای گذشته بارها درباره عملیات حفاری جدید و تعریض جادهها در میدان نفتی یاران که حیات تالاب هورالعظیم را تهدید میکند، هشدار داده شده است.
تالاب مرزی هورالعظیم آخرین بازمانده تالابهای بینالنهرین با بیش از ۳۰۰ هزار هکتار مساحت است که یکسوم آن در ایران و دوسوم در عراق قرار دارد و بهویژه بهعنوان زیستگاه هزاران پرنده مهاجر از جمله فلامینگوها، اهمیت اکولوژیک قابل توجهی دارد.
عیسی کلانتری، رییس پیشین سازمان محیط زیست، خرداد سال گذشته درباره وضعیت حقآبهها هشدار داده و گفته بود تمام تالابهای ایران خشکیدهاند؛ در حالی که فقط یکسوم حقآبه آنها از خارج از مرزها تامین میشود.
او دعوای آب در ایران را «داخلی» خواند و گفت ۶۰ میلیارد متر مکعب حقآبه داخلی است که وزارت نیرو نمیدهد و فقط دو میلیارد متر مکعب آب حقابه در خارج از مرزها داریم که تاثیر چندانی در حفظ تالاب ها ندارد.
