شبکه خبری الحدث به نقل از منابع آگاه گزارش داد بر اساس ارزیابیهای آمریکا، دولت دونالد ترامپ ممکن است برای اقدام علیه برنامه هستهای جمهوری اسلامی، حداکثر یک سال دیگر زمان داشته باشد.
در این گزارش آمده است: «واشینگتن قصد ندارد به تهران مجالی برای بازسازی قدرتش بدهد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۹ مرداد بار دیگر اعلام کرد برنامه هستهای حکومت ایران در پی حمله هوایی آمریکا در اول تیر نابود شده است.
او در عین حال هشدار داد جمهوری اسلامی ممکن است فعالیتهای هستهای خود را در سایتهای جدید از سر بگیرد.
در هفتههای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بهویژه ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان بالا گرفته است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۱ مرداد در مصاحبه با روزنامه فایننشالتایمز گفت تاسیسات هستهای ایران در حملات آمریکا و اسرائیل «بهشدت آسیب دیدهاند» و به همین دلیل، تهران نمیتواند «بهسادگی» به مذاکرات بازگردد و «وانمود کند همه چیز عادی است».
او افزود از سرنوشت و محل نگهداری فعلی ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی حکومت ایران اطلاعی ندارد، اما این ذخایر پیش از این در تاسیساتی نگهداری میشد که هدف بمباران آمریکا قرار گرفتند.
پیشتر در هفتم مرداد، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخنرانی خود به مناسبت چهلم کشتهشدگان جنگ ۱۲ روزه، بهصورت تلویحی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران تاکید کرد و گفت ملت ایران «دین و دانش» خود را رها نمیکند.
آمریکا در تلاش برای منصرف کردن چین از خرید نفت ایران
الحدث در ادامه گزارش به نقل از منابع آگاه خبر داد آمریکا در راستای تحقق اهداف خود در قبال برنامه هستهای جمهوری اسلامی، در حال رایزنی با چین است تا این کشور را از ادامه خرید نفت ایران باز دارد.
بر اساس این گزارش، پکن در واکنش به فشارهای واشینگتن اعلام کرده است که در صورت دریافت نفت با قیمت پایینتر، آمادگی دارد واردات خود از تهران را متوقف کند.
روزنامه جروزالم پست ۱۲ مرداد به نقل از پژوهشگران چینی گزارش داد «رژیم آیتالله» در ایران در آستانه فروپاشی قرار دارد و دیگر با منافع راهبردی پکن در منطقه همراستا نیست.
جروزالم پست نوشت: «چین در حال بازنگری در سیاست خاورمیانهای خود و بررسی نقش راهبردی اسرائیل است، تحولی که در پی تنشهای اخیر در غزه و جنگ ۱۲ روزه رخ داده است.»
پیشتر در ۹ مرداد، شبکه سیبیاس در گزارشی تحقیقی فاش کرد چین همچنان به خرید مخفیانه نفت از ایران و دور زدن تحریمهای ایالات متحده ادامه میدهد.
بر اساس این گزارش، با وجود تحریمهای سنگین آمریکا علیه صنایع نفتی ایران، چین همچنان خریدار ۹۰ درصد نفت ایران است.
المیادین یکشنبه ۱۲ مرداد به نقل از منابع خود نوشت «فصل جدید» روابط میان جمهوریاسلامی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب قانون جدید مصوب مجلس شورای اسلامی شکل خواهد گرفت.
بر اساس اعلام این رسانه هیاتی از آژانس بینالمللی هفته آینده برای گفتوگو درباره سازوکارهای اجرای قانون مجلس شورای اسلامی درباره تعلیق همکاری با آژانس، به تهران سفر خواهد کرد.
چهارم تیر ماه اندکی پس از آتشبس بین جمهوریاسلامی و اسرائیل، نمایندگان مجلس طرحی را تصویب کردند که طبق آن همکاریهای جمهوری اسلامی با آژانس تعلیق شد. یازدهم تیر، دولت مسعود پزشکیان این قانون را ابلاغ کرد.
سیزدهم تیر پس از تصویب و ابلاغ این قانون، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد شماری از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در جریان جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در تهران حضور داشتند، به دلایل امنیتی ایران را ترک کردند. این گروه از بازرسان بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی، ششم مرداد اعلام کرد طی دو هفته آینده بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران سفر خواهند کرد. او همچنین از تدوین شیوهنامه جدیدی برای نحوه همکاری با این نهاد خبر داد و گفت مذاکرات هستهای فقط درباره تحریمها و مسائل فنی ادامه دارد.
اکنون المیادین نوشته است: «گفتوگوها [ی این هیات] بر بعد سیاسی متمرکز خواهد بود و هیچ بازرس آژانس، این هیات را همراهی نخواهد کرد.»
با وجود خبر المیادین، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سوم مرداد از آمادگی جمهوری اسلامی برای از سرگیری «گفتوگوهای فنی» بر سر برنامه هستهای خود خبر داده بود.
او در مصاحبه با خبرنگاران در سنگاپور تاکید کرد آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران پیشنهاد داده درباره «چگونگی از سرگیری یا آغاز مجدد» بازرسیها گفتوگو کند.
گروسی اضافه کرد: «برنامه ما این است که احتمالا ابتدا گفتوگوها را با جزییات فنی آغاز کنیم و در مراحل بعدی به مشورتهای سطح بالا بپردازیم.»
بر اساس این گزارش، در تاریخ ۳۰ ژوئیه، وزارت خزانهداری آمریکا اقدام به تحریمهای گستردهای کرد که از سوی مقامهای آمریکایی «شدیدترین اقدام از زمان خروج از برجام در سال ۲۰۱۸» خوانده شد.
این بسته تحریمی، شبکه حمل و نقل صادرات نفت ایران را هدف قرار داده که توسط حسین شمخانی، پسر علی شمخانی (مشاور ارشد رهبری) اداره میشود. وزارت خزانهداری میگوید این شبکه میلیاردها دلار را به تهران منتقل کرده و بخش بزرگی از صادرات نفت خام کشور را در کنترل داشته است.
تحریمها شامل فهرستی از افراد، شرکتها و کشتیهای وابسته است و دستور اجرای شمولی به نهادهای مالی در آمریکا داده شده تا داراییها را مسدود کنند و معاملات مالی با افراد تعیینشده ممنوع شود. همچنین تهدید شده است که افراد و موسسات خارجی که با این شبکه همکاری کنند، تحت تحریمهای ثانویه قرار خواهند گرفت.
به نوشته نشنال سکیوریتی ژورنال، این بسته تحریم علاوه بر هدفگذاری ایران، شرکتهایی را نیز شامل میشود که در مخفی کردن درآمد حاصل از فروش نفت ایران و روسیه مشارکت داشتهاند. بیانیه وزارت خزانهداری اعلام کرده این شبکه نفت و محمولههای دیگری را از ایران و روسیه به بازارهای جهانی منتقل کرده و درآمدی میلیارد دلاری برای شمخانی به همراه داشته است.
تحلیلگران این اقدام را در چارچوب رویکردی ارزیابی میکنند که طی آن دونالد ترامپ در مواجهه با اهداف دیپلماتیک و مذاکرات هستهای، پیش از هرگونه توافق یا پیشرفت، با اعمال تحریمهای سنگین موسوم به «بمب تحریم» دست پیش را میگیرد. کاهش ضربالاجل مذاکرات صلح اوکراین برای ولادیمیر پوتین از ۵۰ روز به ۱۰ روز و تحریم هند پیش از پایان رسمی مهلت تعیینشده، نمونههایی پیشین از همین رویکرد تهاجمی و پیشدستانه ترامپ هستند.
در حالی که وزیر خارجه آمریکا ضربالاجل پایانی برای نظریهپردازی درباره توافق جدید هستهای تا پایان اوت تعیین کرده بود، نشنال سکیوریتی ژورنال اشاره میکند که این تحریمها قبل از پایان این موعد اعمال شدند و زمینه را برای نوعی شوک دیپلماتیک فراهم میآورند. همچنین تاکید شد که تهران با احتیاط کامل واکنش نشان داده و اعلام کرده مذاکرات را تنها در صورت دریافت جبران خسارت از سوی واشینگتن ادامه خواهد داد.
در پایان، گزارش خاطرنشان کرده است که این تحریم جدید آمریکایی، در کنار تحریمهای نفتی و پهپادی تازه، فشارها را بر ایران بالا برده است، اما همزمان دیپلماتهای اروپایی با ایران بهمنظور حفظ مسیر مذاکرات برای جلوگیری از راهاندازی مجدد مکانیسم تحریم سازمان ملل مشورت میکنند. شفاف نبودن سیاست تحریم آمریکا و آغاز آن پیش از ضربالاجل رسمی، خیابان دیپلماتیک آینده را به مسیری پیچیده بدل کرده است.
تامی پیگوت، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، پنجشنبه ۱۰ مرداد در جمع خبرنگاران صحبتهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده را تکرار کرد و گفت: «اکنون توپ در زمین آنهاست، پنجرهای رو به فرصتها پیش روی رهبران جمهوری اسلامی است، اما فرصت کوتاه است.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگویی با روزنامه فایننشال تایمز یکی از شروط تهران برای بازگشتن به میز مذاکره با آمریکا را پرداخت غرامت از سوی این کشور برای جبران خسارتهای وارد شده به برنامه هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه عنوان کرده بود.
در سخنان عراقچی به مقدار خسارتی که جمهوری اسلامی از ایالات متحده مطالبه میکند، اشارهای نشده است. او همچنین در این مصاحبه به موضوع حمله به ایران حین برگزاری دور قبلی مذاکرات اشاره کرد و گفت: «آنها (ایالات متحده) باید خسارتی که به ما وارد کردهاند، جبران کنند.»
تحول تازه دیگر در روابط جمهوری اسلامی و آمریکا اعمال تحریمهای جدید ایالات متحده علیه بیش از ۱۱۵ فرد، شرکت و کشتی است که به تسهیل فروش نفت ایران و روسیه متهماند. همچنین پنج شرکت و یک فرد را در ایران، هنگکنگ، تایوان و چین به دلیل تامین فناوری برای شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) تحریم شدهاند.
از جمله نهادهای تحریمشده، ناوگانی از دهها کشتی است که گفته میشود محمد حسین شمخانی، پسر علی شمخانی، مشاور ارشد سیاسی رهبر جمهوری اسلامی آن را اداره میکند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، این تحریمها را «اقدامی مخرب با هدف تضعیف توسعه اقتصادی و رفاه مردم ایران» خواند.
یکی از دیپلماتهای حاضر در نشست استانبول به ایران اینترنشنال گفت که مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تاکید کرده که خروج از انپیتی به معنای حرکت بهسوی ساخت سلاح هستهای نیست، اما واکنشی سیاسی به بازگشت تحریمهای بینالمللی خواهد بود.
همزمان، یک منبع آگاه در دولت مسعود پزشکیان نیز به ایراناینترنشنال گفت که جمعبندی مقامات جمهوری اسلامی آن است که فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد قطعی است.
این منبع آگاه افزود که تهران باید برای خروج رسمی از انپیتی آمادگی کامل داشته باشد.
آمادگی اروپا برای فعالسازی مکانیسم ماشه
بریتانیا، فرانسه و آلمان، سه کشور اروپایی عضو توافق اتمی برجام، اعلام کردهاند در صورتی که حکومت ایران به تعهدات مشخصی در زمینه برنامه هستهای خود عمل نکند، آمادهاند مکانیسم ماشه برای بازگشت خودکار تحریمها را فعال کنند.
با این حال، آنها مسیر دیپلماسی را هنوز بسته نمیدانند و در صورت همکاری تهران، احتمال تمدید موقت این ضربالاجل را نیز مطرح کردهاند.
پیشتر ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، از بررسی طرح خروج ایران از پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی (انپیتی) در واکنش به احتمال فعال شدن مکانیزم ماشه خبر داده بود.
منوچهر متکی، نماینده تهران هم تاکید کرد مجلس «دست به ماشه» است و این طرح در صورت لزوم ظرف ۲۴ ساعت تصویب خواهد شد.
مکانیسم ماشه (Snapback Mechanism) سازوکاری است که در متن قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل گنجانده شد تا امکان بازگشت خودکار تحریمهای این سازمان علیه ایران را در صورت «عدم پایبندی اساسی» این کشور به تعهدات برجامی فراهم کند؛ بدون نیاز به رایگیری یا اجماع در شورای امنیت.
این مکانیسم که در سالهای اولیه پس از برجام صرفا بهعنوان تهدیدی نمادین باقی مانده بود، اکنون با افزایش تنشهای هستهای و منطقهای ایران، بار دیگر در سطح بینالمللی موضوعیت یافته است.
تهدید جمهوری اسلامی به خروج از انپیتی در شرایطی است که دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، اخیرا هشدار داده اگر جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را از سر بگیرد، واشینگتن آن را بهسرعت نابود خواهد کرد.
ترامپ دوشنبه ششم مرداد در جریان سفر خود به اسکاتلند گفت: «آنها [مقامات جمهوری اسلامی] نشانههای بسیار بد و بسیار زنندهای میفرستند. نباید این کار را بکنند.»
