نهادهای ضدفساد اوکراین اعلام کردند شبکهای گسترده از فساد مالی را در زمینه خرید پهپادهای نظامی و تجهیزات اخلال در سیگنال شناسایی کردهاند؛ کشفی که تنها دو روز پس از بازگرداندن استقلال این نهادها در پی اعتراضهای گسترده مردمی صورت میگیرد.
شنبه ۱۱ مرداد، خبرگزاری رویترز گزارش داد که «دفتر ملی مبارزه با فساد» و «دادستانی ویژه مبارزه با فساد» در بیانیهای مشترک اعلام کردند چندین مقام دولتی و نظامی اوکراین بهدلیل دریافت رشوه در پروندهای مرتبط با تامین تجهیزات نظامی بازداشت شدهاند. به گفته این دو نهاد، دستکم چهار نفر تاکنون در این ارتباط بازداشت شدهاند، از جمله یک نماینده کنونی پارلمان، دو مقام محلی و تعدادی از نیروهای گارد ملی. هویت این افراد در بیانیه افشا نشده است.
در متن بیانیه آمده است: «اساس این پرونده، انعقاد قراردادهای دولتی با شرکتهای تامینکننده با قیمتهای عمدتا بیشاز اندازه واقعی بود.» مقامهای ضدفساد تصریح کردهاند که متهمان در ازای بستن این قراردادها، مبالغی معادل ۳۰ درصد از کل هزینه پروژه را بهصورت غیرقانونی دریافت کردهاند.
این کشف تنها دو روز پس از آن اعلام میشود که پارلمان اوکراین با تصویب قانونی، استقلال «دفتر ملی مبارزه با فساد» و «دادستانی ویژه مبارزه با فساد» را بازگرداند؛ استقلالی که پیشتر تلاشهایی برای سلب آن صورت گرفته بود و منجر به برگزاری گستردهترین اعتراضات مردمی از زمان آغاز تهاجم روسیه در فوریه ۲۰۲۲ شد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، روز شنبه در واکنش به این پرونده در پیامی تلگرامی نوشت: «در برابر فساد، تنها یک سیاست ممکن است: تحمل صفر، همکاری کامل برای افشای آن، و در نهایت صدور حکم عادلانه.»
زلنسکی که در دوران جنگ از اختیارات فوقالعادهای برخوردار است و همچنان از حمایت گسترده افکار عمومی بهره میبرد، اخیرا بهدلیل تلاش برای انتقال کنترل نهادهای ضدفساد به دادستان کل دولت با موجی از انتقادات روبهرو شد. این اقدام او نخستین اعتراض سراسری در زمان جنگ را برانگیخت.
رییسجمهوری اوکراین در واکنش به این اعتراضها، با عقبنشینی از موضع قبلی خود، لایحهای برای بازگرداندن استقلال «دفتر ملی مبارزه با فساد» و «دادستانی ویژه مبارزه با فساد» به پارلمان ارائه داد. این لایحه روز پنجشنبه با رای اکثریت نمایندگان تصویب شد.
این اقدام زلنسکی با استقبال متحدان اروپایی اوکراین مواجه شد. اتحادیه اروپا و برخی از مقامهای ارشد این اتحادیه پیشتر هشدار داده بودند که تضعیف نهادهای ضدفساد، روند عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا را با خطر مواجه میکند.
زلنسکی پس از دیدار با سران «دفتر ملی مبارزه با فساد» و «دادستانی ویژه مبارزه با فساد» که او را در جریان جزئیات پرونده جدید فساد قرار دادند، تاکید کرد: «مهم است که نهادهای ضدفساد بتوانند بهطور مستقل عمل کنند و قانونی که روز پنجشنبه تصویب شد، تضمینی برای فراهم شدن شرایط لازم برای یک مبارزه واقعی با فساد است.»
بازداشت مقامهای متهم به فساد در تامین پهپادها، در حالی صورت میگیرد که ارتش اوکراین برای مقابله با تهاجم روسیه بهشدت به تجهیزاتی نظیر پهپاد و سامانههای اخلالگر وابسته است و فساد در این حوزه، میتواند تبعات امنیتی و عملیاتی گستردهای بهدنبال داشته باشد.
ناظران بینالمللی، از جمله مقامهای اتحادیه اروپا، بارها تاکید کردهاند که موفقیت اوکراین در مبارزه با فساد، شرطی کلیدی برای پیشرفت این کشور در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا و تداوم حمایتهای مالی و نظامی غرب بهشمار میرود.
پرونده جدید، آزمونی مهم برای نهادهای بازسازیشده ضدفساد اوکراین بهشمار میرود؛ نهادهایی که حالا، در یکی از سختترین دورههای تاریخ کشور، باید نشان دهند قادرند در برابر شبکههای پیچیده فساد ایستادگی کنند.
او که با نام اختصاری «ط» معرفی شده، شنبه ۱۱ مرداد در مصاحبه با روزنامه اسرائیل هیوم گفت در جریان این عملیات، یک موشک جمهوری اسلامی را لحظاتی پیش از پرتاب هدف قرار داده است.
او از ماموریتهای نیروهای کماندو در عمق خاک ایران تمجید کرد و افزود این عملیاتها نقش موثری در تحقق اهداف راهبردی ارتش اسرائیل داشتند.
«ط» سامانه پهپادی ارتش اسرائیل را یکی از مولفههای کلیدی در ساختار عملیاتی نیروی هوایی این کشور توصیف کرد و گفت این سامانه با وجود موانع جغرافیایی و امنیتی، وارد «جبهه سوم»، یعنی ایران، شده است.
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح میشوند که کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داد علیرغم برقراری آتشبس، جمهوری اسلامی و اسرائیل خود را برای دور بعدی رویارویی آماده میکنند.
بر اساس این گزارش، نبرد دو طرف ممکن است زودتر از انتظارها از سر گرفته شود.
این رسانه با اشاره به انفجارهای مرموز اخیر در ایران و عدم بازگشت جمهوری اسلامی به مذاکرات هستهای افزود تهران مشغول بازسازی سامانههای دفاعی و موشکی خود است و همزمان از احتمال «حمله پیشدستانه» سخن میگوید.
تغییر الگوی عملیاتی جمهوری اسلامی در پی فشار اسرائیل
«ط» در ادامه مصاحبه خود با اسرائیل هیوم اعلام کرد استفاده اسرائیل از پهپادها در جنگ اخیر منجر به کاهش تعداد موشکهای ایرانی شد که به مناطق اسرائیلی اصابت میکردند.
او گفت این فشار جمهوری اسلامی را به نقطهای رساند که «احساس شکار شدن» داشت و در نتیجه، الگوی عملیاتی خود را تغییر داد.
فرمانده پیشین اسکادران پهپادها هشدار داد: «هیچ جبههای نیست که بتوان در آن آسوده نشست. چارهای نیست جز آمادگی برای جبههای دیگر در برابر ایران. چه این درگیری رخ بدهد یا نه، ما باید برای آن آماده باشیم.»
پیشتر در هفتم تیر، فرمانده عملیات پهپادی اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه به کانال ۱۲ اسرائیل گفت زمانی که نیروهای نظامی حکومت ایران صدای پهپادهای اسرائیل را میشنیدند یا آنها را میدیدند، «با ترس میدویدند و فرار میکردند».
به گفته او، حملات اسرائیل روان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را به لرزه درآورد و پرتابگرهای موشک آنها را از غرب کشور به سمت شرق عقب راند.
۱۰ تیر، رضا طلایینیک، سخنگوی وزارت دفاع جمهوری اسلامی، با اشاره به جنگ اخیر و حمله به مواضع حکومت تایید کرد پهپادها در داخل ایران برای «ضربه به امنیت» و «بخشهای خاصی از کشور» مورد استفاده قرار گرفتند.
او با اشاره به قانون مصوب مجلس برای محدودسازی استفاده از پهپادها در کشور افزود: «با این قانون بر فرایند ساخت و نظام بهرهبرداری از پهپادها و همچنین واردات و صادرات آنها نظارت میشود.»
پیش از آن، رسانههای اسرائیلی با اشاره به برنامهریزی موساد برای نفوذ در ایران گزارش داده بودند اسرائیل یک پایگاه پهپادی در داخل خاک ایران ساخته بود.
ارتش اوکراین شنبه ۱۱ مرداد با انتشار بیانیهای در پیامرسان تلگرام، از حمله به پالایشگاه نفت در شهر ریازان، واقع در حدود ۱۸۰ کیلومتری جنوب شرقی مسکو، خبر داد و اعلام کرد این عملیات منجر به آتشسوزی در این تاسیسات شده است.
در ادامه این بیانیه آمده است که یک مخزن ذخیره نفت متعلق به شرکت «آنانفتپرودوکت» در منطقه وورونژ، واقع در نزدیکی مرز شمال شرقی اوکراین، نیز هدف حمله قرار گرفته است.
در این بیانیه به شیوه اجرای حملات اشارهای نشده، اما واحدهای پهپادی ارتش اوکراین بهویژه در انجام عملیات بلندبرد با استفاده از سامانههای بدون سرنشین تخصص دارند.
هنوز روسیه به حملات به زیرساختهای خود واکنشی نشان نداده است.
بهطور جداگانه، سازمان اطلاعاتی اوکراین از حمله پهپادی به فرودگاه نظامی پریمورسکو-آختارسک در روسیه خبر داد؛ فرودگاهی که به گفته مقامهای اوکراینی، محل پرتاب پهپادهای دوربرد به سمت اوکراین است.
این سازمان همچنین اعلام کرد کارخانهای در شهر پنزا را هدف قرار داده است که گزارشها از نقش آن در تامین قطعات الکترونیکی برای صنایع نظامی روسیه حکایت دارند.
در ابتدای تهاجم روسیه در سال ۲۰۲۲، اوکراین فاقد قابلیت پاسخ موثر به حملات دوربرد بود، اما از آن زمان ناوگانی از پهپادهای انتحاری دوربرد طراحی کرده که توانایی حمل کلاهکهای انفجاری در فواصل صدها کیلومتری را دارند.
وزارت دفاع روسیه ۱۱ مرداد در گزارش روزانه خود اعلام کرد سامانههای دفاعی این کشور در مجموع ۳۳۸ پهپاد اوکراینی را در طول شامگاه گذشته سرنگون کردهاند.
از سوی دیگر، نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد ۴۵ فروند از مجموع ۵۳ پهپاد روسی را که شبانه به سوی خاک اوکراین شلیک شده بودند، سرنگون کرده است.
در جبهه شرقی اوکراین، وزارت دفاع روسیه اعلام کرد نیروهای این کشور ۱۱ مرداد روستای اولکساندرو-کالینُوه در منطقه دونتسک را به تصرف خود درآوردند.
رویترز گزارش داد تایید مستقل این اطلاعات برای این خبرگزاری ممکن نبوده است.
نیروهای روسیه اکنون حدود ۲۰ درصد از خاک اوکراین در مناطق شرقی و جنوبی این کشور را پس از سه سال و نیم جنگ فرسایشی در اختیار دارند.
پرونده بزرگ فساد در خرید پهپادهای نظامی در اوکراین
دو نهاد مبارزه با فساد در اوکراین ۱۱ مرداد در بیانیهای از کشف یک پرونده فساد گسترده مربوط به خرید پهپادهای نظامی و سامانههای اخلال در سیگنال خبر دادند که در آن، تجهیزات نظامی به قیمتهای گزاف خریداری شده بودند.
بر اساس این بیانیه، یک نماینده فعلی پارلمان، دو مقام محلی و تعدادی از پرسنل گارد ملی هنگام دریافت رشوه شناسایی شدهاند. در این بیانیه به نام این افراد اشارهای نشده است.
متهمان رشوههایی تا سقف ۳۰ درصد از ارزش هر قرارداد دریافت کردهاند. تاکنون چهار نفر در این خصوص بازداشت شدهاند.
این افشاگری تنها دو روز پس از آن صورت گرفت که استقلال نهادهای ضدفساد اوکراین، در پی اعتراضات گسترده عمومی، مجددا برقرار شد.
پارلمان اوکراین ۹ مرداد استقلال نهادهای تحقیقاتی و قضایی ویژه مبارزه با فساد، از جمله اداره ملی مبارزه با فساد و دادستانی ویژه، را بازگرداند.
این تصمیم در پی تلاش برای تضعیف استقلال این نهادها اتخاذ شد؛ تلاشی که به بزرگترین اعتراضات عمومی در اوکراین از زمان آغاز تهاجم روسیه انجامید.
وادفول شنبه ۱۱ مرداد در مصاحبه با پادکست نشریه پولیتیکو تاکید کرد جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهایاش تضعیف شده است.
او از ادامه مذاکرات تهران و کشورهای اروپایی «حتی در همین لحظه» خبر داد و در عینحال افزود: «صادقانه بگویم ما داریم درباره این مذاکره میکنیم که آیا اصلا میتوانیم وارد مذاکره واقعی شویم یا نه.»
وزیر خارجه آلمان گفتوگوها میان تروئیکای اروپایی و جمهوری اسلامی را «مذاکراتی درباره خود مذاکرات» توصیف کرد و گفت هدف باید این باشد که برنامه هستهای جمهوری اسلامی از راه دیپلماتیک، و نه نظامی، حلوفصل شود.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، سه کشور اروپایی عضو برجام، اعلام کردهاند در صورتی که جمهوری اسلامی به تعهدات خود در چارچوب این توافق عمل نکند، آمادهاند مکانیسم ماشه را برای بازگشت خودکار تحریمهای تهران فعال کنند.
با این حال، آنها همچنان مسیر دیپلماسی را باز میدانند و در صورت همکاری تهران، احتمال تمدید موقت این ضربالاجل را نیز مطرح کردهاند.
وزیر خارجه آلمان در همین زمینه به پادکست پولیتیکو گفت: «روشن است که ایران نباید تحت هیچ شرایطی به سلاح هستهای دست یابد. ما باید بر این نکته پافشاری کنیم که ایران آشکارا از آن دسته فعالیتهای غنیسازی و فناوریهایی که توجیه غیرنظامی ندارند، دست بردارد.»
برنامه موشکی جمهوری اسلامی، تهدیدی برای اروپا
وادفول تاکید کرد تروئیکای اروپایی میخواهند در جریان مذاکرات، درباره برنامه موشکهای دوربرد جمهوری اسلامی نیز به گفتوگو بپردازند؛ چرا که این موشکها نهتنها اسرائیل، بلکه اروپا را نیز تهدید میکنند.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک در مقالهای تاکید کرد در پی افزایش کنترلنشده توان موشکی جمهوری اسلامی از زمان برجام، هرگونه توافق جدید با تهران باید شامل محدودیتهای قابل اجرا بر توسعه و انباشت موشکهای دوربرد باشد.
پنجم اردیبهشت نیز خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ایرانی مطلع از مذاکرات میان تهران و واشینگتن گزارش داد این گفتوگوها شامل برنامه موشکی جمهوری اسلامی نیز میشود.
پس از آنکه مذاکرات تهران و واشینگتن در پی وقوع جنگ ۱۲ روزه در پنجمین دور متوقف شد، جمهوری اسلامی در نشستی با تروئیکای اروپایی بر سر برنامه هستهای خود و چشمانداز فعالسازی مکانیسم ماشه حضور یافت.
وزیر خارجه آلمان گفت درباره شانس موفقیت این مذاکرات «محتاط» است، اما هرگز نمیخواهد کسی بگوید اروپا در این زمینه تمام تلاش خود را به کار نگرفته است.
وادفول افزود به همین دلیل است که تروئیکای اروپایی اکنون درگیر گفتوگوهای مقدماتی و فشردهای با جمهوری اسلامی است، اما تصمیمگیری نهایی در این زمینه بر عهده تهران خواهد بود.
او ادامه داد: «اگر تهران آمادگی نداشته باشد، روشن است که اروپا ناچار خواهد بود دوباره تحریمها را علیه ایران اعمال کند... پس این در اختیار تهران است که زمینه را برای یک راهحل خوب و به نفع مردم ایران فراهم کند.»
