بقایی: تمدید احتمالی ضرب‌الاجل مکانیسم ماشه «بی‌معنا» است

بقایی جمعه سوم مردادماه گفت: «اساسا وقتی اصل موضوع بازگرداندن تحریم‌ها فاقد هرگونه دلیل و وجاهت قانونی و منطقی است و طرف‌های اروپایی به‌دلیل عملکردشان صلاحیت و مجوز چنین کاری ندارند، صحبت کردن از تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را نیز به‌طور مضاعف بی‌معنا و بی‌مبنا می‌دانیم و با آن مخالفیم.»

او با انتقاد از «موضع‌گیری حمایتی» بریتانیا، فرانسه و آلمان از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران، تروئیکای اروپایی را به «نقض مستمر تعهدات خود طبق برجام» متهم کرد و افزود این سه کشور «آگاهانه جایگاه خود به‌عنوان مشارکت‌کننده برجام را مخدوش کرده‌اند و لذا دیگر صلاحیت حقوقی برای استفاده از، یا حتی تمدید، سازوکارهای برجامی که خود ناقض آن هستند ندارند».

پایگاه خبری فایننشال‌تایمز سوم مرداد گزارش داد در صورتی که جمهوری اسلامی با شروطی از جمله از سرگیری مذاکرات با واشینگتن و همکاری با بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موافقت کند، فرانسه، بریتانیا و آلمان آماده‌اند ضرب‌الاجل بازگشت تحریم‌های بین‌المللی در قالب مکانیسم ماشه را به مدت چندماه تمدید کنند.

در صورت عدم تمدید این مهلت، کشورهای اروپایی باید تا اواسط سپتامبر (اواخر شهریور) درباره استفاده از مکانیسم ماشه در چارچوب برجام تصمیم‌گیری کنند، زیرا برخی مفاد این توافق ۲۶ مهر منقضی خواهند شد.

بقایی: اروپا از مذاکرات استانبول برای جبران گذشته استفاده کند

بقایی در ادامه اظهارات خود به آغاز مذاکرات نمایندگان جمهوری اسلامی و تروئیکای اروپایی در استانبول پرداخت و گفت این نشست «فرصت مغتنمی برای تصحیح نگاه و آزمونی برای واقع‌بینی آن‌ها در خصوص موضوع هسته‌ای ایران» است.

او خواستار آن شد که بریتانیا، فرانسه و آلمان «از این فرصت برای جبران رویکردهای غیرسازنده قبلی که موجب مخدوش شدن اعتبار و جایگاه مذاکراتی اروپا و تبدیل آن به بازیگر حاشیه‌ای گردیده است، استفاده کنند».

پیش‌تر در دوم مرداد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با اشاره به آغاز مجدد مذاکرات با تروئیکای اروپایی گفت: «دنیا باید بداند که مواضع ما روشن است و هیچ تغییری نکرده است... غنی‌سازی ما ادامه پیدا خواهد کرد.»

این نخستین مذاکرات هسته‌ای نمایندگان تروئیکای اروپایی و جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه به شمار می‌رود.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، دوم مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت حکومت ایران در صورت برآورده شدن سه شرط، آماده مذاکره با آمریکاست.

او سه شرط تهران را «جلب اعتماد ایران، عدم استفاده از مذاکرات به‌عنوان سکویی برای دستورکارهای پنهان مانند اقدام نظامی، و احترام و شناسایی حقوق ایران تحت معاهده عدم اشاعه شامل غنی‌سازی» عنوان کرد.

سفر معاون مدیرکل آژانس بین‌‎المللی به ایران در هفته‌های آینده

بقایی در ادامه سخنان خود، از سفر معاون مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران «طی چند هفته آینده» خبر داد و در عین حال تاکید کرد «هیچ برنامه‌ای برای بازدید» از تاسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی که در حملات اخیر آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند، در دستور کار قرار ندارد.

سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت: «هدف از این سفر، رایزنی جهت تنظیم شیوه‌‌نامه جدید برای همکاری ایران-آژانس است.»

او اضافه کرد: «مبنا و چارچوب تعامل ما با آژانس، قانون اخیر مصوب مجلس است که همکاری با آژانس را منوط به کسب مجوز و هماهنگی لازم با شورای عالی امنیت ملی کرده است.»

مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون پیش‌تر به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده بود.

در هفته‌های اخیر، لفاظی‌های مقامات جمهوری اسلامی علیه آژانس بین‌المللی و رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد، شدت گرفته است و برخی او را به «جاسوسی» برای آمریکا و اسرائیل متهم کرده‌اند.

آژانس بین‌المللی ۱۳ تیر بازرسان خود را به دلایل امنیتی از ایران خارج کرد.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد سطح آب در سدهای تهران به پایین‌ترین حد رسیده است

۲ مرداد ۱۴۰۴، ۱۹:۲۲ (‎+۱ گرینویچ)

•

فرداد فرحزاد

تحقیقات ایران اینترنشنال، که مبتنی بر تصاویر ماهواره‌‌ای برنامه سنتینل اتحادیه اروپا از سال ۱۳۹۶ تا تابستان ۱۴۰۴ است، نشان می‌دهد که سطح آب پشت سدهای امیرکبیر (کرج)، لار و لتیان به پایین‌ترین حد خود در تاریخ معاصر رسیده است.

نوسانات سالانه‌ بارش و ذخایر سدها، پدیده‌ای آشنا در اقلیم ایران است، اما این تصاویر که برای نخستین‌بار در این گزارش منتشر می‌شوند به‌روشنی نشان می‌دهند در هیچ دوره‌ای میزان افت ذخایر آب این سدها به اندازه تابستان ۱۴۰۴ شدید نبوده است.

کاوه مدنی،‌ رییس موسسه آب و محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد که این تصاویر را دیده است به ایران اینترنشنال گفت پیام این تصاویر چیزی نیست جز ورشکستگی آبی که سال‌ها او و دیگران درباره آن هشدار داده بودند.

او تاکید کرد که به باور او، وضعیت فعلی صرفا بحرانی نیست بلکه «وضعیت شکست» است، چون بخشی از خسارت‌ها برگشت‌ ناپذیرند.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، سد امیرکبیر که با ظرفیت ذخیره‌سازی بیش از ۲۰۰ میلیون متر مکعب، یکی از منابع مهم آب شرب تهران و کشاورزی استان البرز به‌شمار می‌رود، امروز تنها نزدیک به شش درصد از حجم مفید خود آب دارد.

تهران، شهری در آستانه‌ تشنگی

این تصاویر ماهواره‌ای در حالی از سوی ایران‌اینترنشنال منتشر می‌شوند که مسئولان دولتی هم مدتی است نسبت به وخامت اوضاع آب در ایران هشدار می‌دهند.

ایران در هفته‌های اخیر با موج گرمای بی‌سابقه‌ای روبه‌رو بوده و بسیاری از مخازن طبیعی و مهندسی‌شده جمع‌آوری آب در سراسر کشور، به‌ویژه در استان‌های تهران، البرز و فارس، تقریبا تهی شده‌اند.

در پایتخت، مقامات کوشیده‌اند با اقداماتی اضطراری همچون قطعی‌های مکرر آب و برق مصرف‌کنندگان و تعطیلی ادارات در برخی روزها، میزان مصرف را گاهش دهند.

مدنی درباره زمینه‌های وضعیت فعلی آب به ایران اینترنشنال گفت: «هرچند سدها نقش مهمی در توسعه داشته‌اند و نمی‌توان آن‌ها را به‌طور کلی زیر سوال برد، اما تکیه‌ بیش از حد به این سازه‌ها و نبود سیاست‌گذاری درست اشتباه بوده است.»

این استاد شناخته‌شده حوزه آب در ادامه با اشاره به وسعت تهران اضافه کرد: «نمی‌توان تهران را تا ابد گسترش داد و انتظار داشت آسمان هم‌چنان ببارد و آب‌های زیرزمینی از سفره‌های تهران بیرون بیاید.»

سد لار با ظرفیت حدود ۹۶۰ میلیون متر مکعب، به تنهایی آب شرب بخش‌هایی از شرق و شمال تهران را تامین می‌کند. اکنون ذخایر این سد به زیر ۱۰ درصد رسیده است.

فقط کم‌آبی نیست؛ فرسایش یک زیرساخت حیاتی

به گفته منابع رسمی، سد لتیان هم که یکی از کلیدی‌ترین منابع تامین آب شرق تهران است، حالا با فقط حدود ۱۰ درصد از ظرفیت ۹۵ میلیون متر مکعبی‌اش فعال است. این سد، علاوه بر تامین آب شرب، در کنترل سیلاب‌های فصلی هم نقش دارد و افت شدید آن، خطراتی چندوجهی به همراه دارد.

کاهش سطح مخزن سد لتیان نه ‌تنها منابع شرب بلکه عملکرد محیط‌زیستی این سامانه را نیز به‌شدت تحت تاثیر قرار داده است.

وقتی تصاویر، سیاست را افشا می‌کنند

آن‌چه این تصاویر نمایان می‌کنند، چیزی فراتر از یک افت موسمی است. تهران به‌طور سنتی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آب شرب خود را از مجموعه سدهای لار، لتیان و امیرکبیر تامین می‌کند. سقوط همزمان ذخایر این سه سد، به‌ویژه در شرایطی که برداشت از سفره‌های زیرزمینی هم به حد بحرانی رسیده، عملا پایتخت را با خطر بی‌آبی سیستماتیک مواجه کرده است.

روزبه اسکندی، پژوهشگر محیط زیست، به ایران‌اینترنشنال گفت: «کاهش شدید حجم آب سدهای اطراف تهران، تنها یک هشدار گذرا نیست، بلکه نشانگر بحرانی ساختاری در مدیریت منابع آبی کشور است. ادامه این روند می‌تواند پایتخت را در آینده با خطراتی همچون جیره‌بندی گسترده آب آشامیدنی، از دست رفتن زمین‌های کشاورزی، تشدید افت سفره‌های آب زیرزمینی و حتی تنش‌های اجتماعی روبه‌رو کند »

او در ادامه تاکید کرد این وضعیت، برآیند پیچیده‌ای از تغییرات اقلیمی، رشد بی‌رویه مصرف و مدیریت ناکآرامد در حوزه منابع آب است.

تنش‌هایی فراتر از تابستان

به نظر کارشناسان، با کاهش جدی ظرفیت سدها و افت توان نیروگاه‌های برق‌آبی وابسته، پیامدهایی فراتر از گرمای تابستانی در راه است:

احتمال جیره‌بندی آب آشامیدنی در پاییز
اختلال در تولید برق آبی (کاهش توان تولید سد لار و امیرکبیر)
افزایش خطر نشست زمین در اطراف تهران
نارضایتی اجتماعی ناشی از قطعی آب و برق، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردارتر

آخرین فرصت برای اصلاح

اسکندی در ادامه هشدار داد که چرخه معیوب کاهش ورودی آب و افزایش برداشت، در صورت ادامه، نقطه بازگشتی باقی نخواهد گذاشت.

او راهکارهایی نظیر بازچرخانی آب خاکستری، کاهش هدررفت در شبکه انتقال، اصلاح الگوی مصرف در کشاورزی و سرمایه‌گذاری در سامانه‌های پایش هوشمند را پیشنهاد داد و همزمان گفت این اقدامات، بدون وجود اراده سیاسی جدی و شفافیت مدیریتی، بخت چندانی برای موفقیت نخواهند داشت.

در زمانی که آمارها مورد مناقشه‌اند و مسئولان از «میزان بارش» یا «کاهش مصرف» سخن می‌گویند، تصاویر ماهواره‌ای حقیقتی را برملا می کنند که انکارشدنی نیست.

مقایسه‌ تصاویر سال‌های گذشته با تصویر سال جاری آشکارا نشان می‌دهد که سدهای پایتخت هرچند از یک خشکسالی فصلی آسیب دیده‌اند اما فراتر از آن، قربانی یک بحران مدیریتی و ساختاری هستند.

تجربه کشورهایی مانند سوریه نشان داده که بی‌توجهی به بحران‌های محیط‌زیستی، به‌ویژه در حوزه آب، در غیاب اصلاحات واقعی در سیاست‌گذاری و حکمرانی می‌تواند زمینه‌ساز بی‌ثباتی‌های اجتماعی و سیاسی، مهاجرت گسترده، و در نهایت فروپاشی کامل تار و پود یک کشور شود؛ فروپاشی‌ای که پیامدهای آن گریبان نسل‌های بعدی را هم می‌گیرد.

هیات مذاکره‌کننده‌ پس از بروز اختلاف، با دستور ذوالقدر به تهران بازگشتند

حرکت روی لبه تیغ؛ تلاش پکن برای ایستادن در میانه جنگ

تشدید شکاف میان آمریکا و بریتانیا در قبال ایران؛ ترامپ استارمر را به «حفاری نفتی» فراخواند

گاردین: تهران با نزدیک شدن به اروپا می‌کوشد فشار را بر آمریکا افزایش دهد

جی‌دی ونس: ما روشن گفته‌ایم چه می‌خواهیم، اکنون توپ در زمین جمهوری اسلامی است

هیات مذاکره‌کننده‌ پس از بروز اختلاف، با دستور ذوالقدر به تهران بازگشتند

حرکت روی لبه تیغ؛ تلاش پکن برای ایستادن در میانه جنگ

تشدید شکاف میان آمریکا و بریتانیا در قبال ایران؛ ترامپ استارمر را به «حفاری نفتی» فراخواند

گاردین: تهران با نزدیک شدن به اروپا می‌کوشد فشار را بر آمریکا افزایش دهد

جی‌دی ونس: ما روشن گفته‌ایم چه می‌خواهیم، اکنون توپ در زمین جمهوری اسلامی است