جمهوری اسلامی از سفر هیئت فنی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران در هفتههای آینده خبر داد. همزمان استیو دینز، سناتور آمریکایی، اظهارات عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران را «خنده دار» توصیف کرد و نسبت به تکرار آن هشدار داد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه چهارشنبه اول مرداد در حاشیه سفر خود به نیویورک اعلام کرد این هیئت، برای گفتوگو درباره چارچوب جدید همکاری میان ایران و آژانس به تهران خواهد آمد، نه برای بازدید از سایتهای هستهای.
غریبآبادی جزئیات بیشتری از محتوای گفتوگوها ارائه نکرد، اما گفت که این رایزنیها در چارچوب تلاشهای جاری برای حل مسائل باقیمانده میان تهران و آژانس انجام خواهد شد.
این هیئت در حالی به ایران سفر خواهد کرد که عراقچی ۲۱ تیر گفته بود: «اینکه بازرسان آژانس بتوانند به مراکز هستهای نزدیک شوند برای ما هم جنبه امنیتی دارد و هم ایمنی خود بازرسان مطرح است که باید بررسی شوند.»
بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در جریان درگیری اخیر میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در تهران حضور داشتند، به دلایل امنیت جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
والاستریت ژورنال همان روز نوشت: «بازرسان از زمان حمله اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد در تهران مستقر بودند و امکان بازدید از سایتهای هستهای ایران را نداشتند.»
لارنس نورمن، خبرنگار این رسانه، نیز گزارش داد بازرسان از طریق مرز زمینی ایران را ترک کرده و به ارمنستان رفتهاند.
اجازه ساخت بمب را به ایران نمیدهیم
استیو دینز، سناتور جمهوریخواه و عضو کمیته روابط خارجی سنا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز با اشاره به اظهارات اخیر عراقچی درباره صلحآمیر بودن برنامه هستهای ایران گفت: «اگر واقعا برای مقاصد صلحآمیز است، چرا صدها متر زیر زمین این کار را انجام میدهند؟ چرا نه در فضای باز؟»
او افزود: «اگر هدفشان انرژی هستهای است، میتوانند بدون غنیسازی، آن را به دست بیاورند. دلیل غنیسازی اورانیوم این است که میخواهند بمب بسازند.»
دینز تاکید کرد آنها «شعار مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل» میدهند، بنابراین بهتر است مراقب حرفهایی که میزنند باشند.
این سناتور جمهوریخواه تاکید کرد: «ما اجازه نخواهیم داد، و اسرائیل هم اجازه نخواهد داد که ایران بمب اتمی بسازد.»
متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو ۳۱ تیر گفته کسی در دولت آمریکا سخنان عراقچی را باور نمیکند.
ایراناینترنشنال چهارشنبه اول مرداد از شهروندان پرسید: «به نظرتان تعطیلی سراسری برای مدیریت بحران آب موثر بوده است؟»
بخش زیادی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پاسخ به پرسش، تعطیلی ادارات را بیتاثیر یا حتی مضر دانستهاند.
یکی از شهروندان نوشت: «نه اصلا تاثیری نداشته است.» دیگری افزود: «این کار شدیدا اشتباه است.»
مخاطب دیگری نوشت: «بحران آب تهران فراتر از چیزی است که با یک روز تعطیلی حل شود.» شهروند دیگری هم تصریح کرد: «پاک کردن صورتمسئله که راهحل نیست.»
یکی از شهروندان نیز با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال، گفت: «تیر از چله کمان رها شده و جمهوری اسلامی رو به سقوط است. این حکومت نمیتواند برای بحران آب و برق کاری انجام دهد.»
برخی از شهروندان، تعطیلی سراسری را اقدامی «نمایشی» برای فریب افکار عمومی دانستهاند.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیام خود نوشت: «همه این تعطیلیها یک دسیسه است»، و دیگری گفت: «تعطیلی برای مدیریت آب نیست، برای کنترل خیابانهاست.»
شهروندی دیگر نوشت: «حکومت تعطیل میکند که مردم به خیابان نروند و به مسافرت بروند.»
یکی از مخاطبان نیز تاکید کرد همه این کارها بیفایده است و مشکلی حل نمیشود و تنها سختیاش برای مردم میماند.
تعدادی از مخاطبان از نابرابری در قطع آب و برق گفتند. فردی که گفته است در یک محله «سپاهینشین» در غرب تهران زندگی میکند، نوشت: «تا به الان یک دفعه هم آب قطع نشده. بیاغراق میگویم حتی یک دفعه هم قطع نشده است. برق هم هفتهای یک دفعه و فقط برای دو ساعت قطع میشود. نمیدانیم از دارایی لذت ببریم یا از نبود عدالت عذاب وجدان داشته باشیم.»
در مقابل، دهها نفر از مناطق مختلف کشور مانند تهران، مشهد، عسلویه و بوشهر از قطعی مکرر آب و برق خبر دادند. یکی از شهروندان نوشت: «در مشهد قبل از تعطیلیها آب قطع نمیشد. الان روزی چند بار قطع میشود.»
گروهی از شهروندان در پیامهای خود به ایراناینترنشنال از فشار ناشی از سفرهای ناگهانی به مناطق دیگر کشور انتقاد کردند.
یکی از شهروندان نوشت: «تعطیلی و هجوم مسافر ما شمالیها را نابود کرد.» و دیگری گفت: «تهرانیها هجوم میبرند شمال، آنجا هم بیبرقی و قطع آب میشود.»
در میان پیامها، بسیاری به خشم عمومی و فروپاشی اعتماد به حکومت اشاره کردهاند. یکی از شهروندان نوشت: «جمهوری اسلامی مهرهای برای حرکت دادن ندارد، این حرکات دست و پا زدن در باتلاق است. دارد به کیش و مات نزدیک میشود.»
دیگری با بیان اینکه این تعطیلیها هیچ تاثیری ندارد و همهاش بازی است، اعلام کرد: «این تعطیلی هم برای ما قشر کارگر و کشاورز نیست، برای قشر کارمند و حقوق بگیر است. خانه از پایبست ویران است.»
برخی پیامهای مردم از سر ناامیدی مطلق بود و یکی نوشت: «تو را به خدا به دادمان برسید، خسته شدیم. بریدیم. فقط یک کاری بکنید اینها به هر قیمتی که شده بروند.» و شهروند دیگری نوشت: «مردم دیگر اعصاب ندارند و دارند به سیم آخر میزنند.»
بسیاری از مخاطبان ایراناینترنشنال، ناکارآمدی سیستماتیک جمهوری اسلامی را علت بحران دانستند. یکی از شهروندان نوشت: «۴۶ سال است در روستای آبخیز آستارا آب فاضلاب چاهی به ما میدهند. به خاطر این از چشمه آب آشامیدنی میآوریم. هر جا هم شکایتی کردیم رسیدگی نمیکنند. در این پایان حکومت هیچ انتظاری از آنها نداریم چون هیچ نمونهای از رسیدگی از اینها ندیدیم.»
شهروند دیگری در پیام خود نوشت: «تعطیلیها هیچ فایدهای ندارد. ایران خیلی ثروتمند است، معلوم نیست آب و برق کشور را چه کار میکنند.»
درحالیکه جمهوری اسلامی با اقدامات مقطعی مانند تعطیلی سراسری تلاش دارد بحران را کنترل کند، پاسخهای مردم نشان میدهد این سیاستها نهتنها کارساز نبوده بلکه بر خشم، ناامیدی و بیاعتمادی عمومی افزوده است.
روایتهای شهروندان نشان میدهد بحران آب و برق تنها بخش کوچکی از بیاعتمادی عمیق به جمهوری اسلامی است؛ حکومتی که دیگر توان پاسخگویی به ابتداییترین نیازهای مردم را ندارد و تنها به ابزارهایی چون تعطیلی، فریب و سرکوب پناه برده است.
سایت حقوق بشری هرانا اول مرداد در تازهترین گزارش ماهانه خود از وضعیت نقض حقوق بشر در ایران، اعلام کرد در تیرماه در حوزه حق حیات (اعدام)، ۶۳ مورد گزارش را ثبت کرد که شامل ۷۴ مورد اجرای حکم، ۱۷ مورد محکومیت و دو مورد تایید حکم اعدام است.
هرانا از صدور حکم اعدام برای پنج تن از بازداشتشدگان خیزش «زن، زندگی، آزادی» در ارومیه و سه زندانی سیاسی در اهواز، به عنوان برخی نمونهها از احکام اعدام صادر شده از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در این مدت نام برد.
این سایت حقوقبشری با تاکید بر اینکه نقض حق حیات میتواند پیامدهای ویرانگری از جمله ایجاد حس ناامنی و بیثباتی برای جامعه داشته باشد، هشدار داد این نقضها میتوانند به فرهنگ خشونت دامن بزنند و اعتماد عمومی به دستگاههای حکومتی و قضایی را کاهش دهند.
در کنار این اعدامها، شرایط زندانیان نیز وخیمتر شده و هرانا گزارش داده در تیرماه دو هزار و ۴۹۲ مورد نگهداری زندانی در محیط نامناسب، ۱۰۲ مورد بلاتکلیفی، ۱۰۰ مورد محرومیت از حق تماس، ۷۴ مورد بی خبری از سرنوشت بازداشتشده و ۵۲ مورد اعمال فشار بر زندانی ثبت شده است.
هرانا همچنین در این بازه زمانی ۱۳ مورد عدم رسیدگی پزشکی، ۱۱ مورد انتقال زندانی به انفرادی، هشت مورد اعتصاب غذا و یک مورد قتل زندانی ثبت کرده است.
بخش دیگری از گزارش هرانا به استفاده بیرویه و مرگبار نیروهای نظامی و امنیتی از سلاح و خشونت پرداخته است.
طبق این گزارش، در تیرماه دستکم ۱۲ شهروند بر اثر تیراندازی ماموران امنیتی جان خود را از دست دادهاند و ۲۰ نفر دیگر نیز مجروح شدهاند.
همچنین دستکم سه کولبر و دو سوختبر در این مدت کشته و یک کولبر و سه سوختبر دیگر زخمی شدهاند. مواردی از انفجار مین در مناطق مرزی نیز به مرگ حداقل دو شهروند و قطع عضو یک نفر دیگر انجامیده است.
از جمله موارد تکاندهنده در این ماه، تیراندازی نیروهای حفاظت یک مرکز نظامی در شهرستان خمین است که به مرگ چهار شهروند از جمله یک کودک چهار ساله به نام رها شیخی انجامید. در رویدادی دیگر، در تاریکدره همدان نیز دو شهروند کشته و یک نفر زخمی شدند.
هرانا در پایان این گزارش تاکید کرده که نقض گسترده حقوق بشر در ایران، از جمله اعدامهای پیاپی، شرایط غیرانسانی زندانها، سرکوب آزادی بیان و خشونتهای مرگبار نیروهای نظامی، تنها با اصلاح ساختارهای قضایی و امنیتی، پاسخگویی مسئولان و فشارهای مستمر نهادهای حقوق بشری داخلی و بینالمللی قابل کنترل است.
آلبرایت گفت: «ممکن است ایران اعلام کند از پیمان خارج شده، اما از منظر حقوق بینالملل، چنین خروجی به رسمیت شناخته نخواهد شد و ممنوعیت تولید سلاح هستهای همچنان پابرجاست.»
در روزهای اخیر، مقامهای جمهوری اسلامی از احتمال خروج ایران از انپیتی سخن گفتهاند.
برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی اعلام کردهاند پیشنویس طرح خروج آماده است و در صورت لزوم میتواند ظرف یک روز تصویب شود.
این تهدید پس از آن مطرح شد که کشورهای اروپایی نسبت به فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای برجامی هشدار دادند.
جمهوری اسلامی همچنین با اشاره به حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای خود، این اقدامات را نقض تعهدات بینالمللی خوانده و بند ۱۰ پیمان انپیتی را بهعنوان مبنای حقوقی خروج احتمالیاش مطرح کرده است.
آلبرایت در پاسخ به پرسشی درباره مسیر احتمالی تهران، گفت جمهوری اسلامی احتمالا مذاکرات را به تاخیر خواهد انداخت و همزمان به پنهان کردن داراییهای هستهای باقیمانده خود ادامه خواهد داد.
او ادامه داد: «ایران احتمالا تلاش میکند مذاکرات را متوقف کند و داراییهای باقیمانده از جمله سانتریفیوژهای اعلامنشده یا ذخایر اورانیوم پنهانشده را مخفی نگه دارد.»
آلبرایت همچنین هشدار داد تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای نتیجه معکوس خواهد داشت: «سلاح هستهای امنیت ایران را افزایش نخواهد داد؛ بلکه وضعیت را برای حکومت و بهویژه مردم ایران بهمراتب بدتر خواهد کرد.»
خسارات شدید به تاسیسات هستهای ایران
آلبرایت گفت حملات اسرائیل و آمریکا آسیب عمیقی به قابلیت هستهای ایران وارد کرده و افزود زیرساختهای غنیسازی جمهوری اسلامی بهویژه در سایتهای فردو و نطنز دچار آسیب ویرانگری شده، بهطوری که ممکن است تا سالها یا حتی هرگز این توان بازیابی نشود.
رییس موسسه علم و امنیت بینالملل با استناد به تصاویر ماهوارهای شرکت مکسار و منابع تجاری دیگر گفت بمبهای سنگرشکن پرتابشده بر تاسیسات زیرزمینی فردو احتمالا «آسیب ساختاری عظیمی» وارد کردهاند.
آمریکا یک تیر تاسیسات فردو، اصفهان و نطنز را بمباران کرد.
پیش از آن نیز اسرائیل در حملاتی، متخصصان برنامه هستهای جمهوری اسلامی را هدف قرار داده بود.
برآورد اولیه پنتاگون حاکی از آن بود که این حملات تنها چند ماه برنامه هستهای ایران را عقب انداخته، اما تحلیلهای بعدی منتشرشده از سوی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیآیای) نشان داد بازسازی توان هستهای ایران ممکن است سالها طول بکشد.
آلبرایت گفت اگرچه ممکن است تهران همچنان مقداری اورانیوم ۶۰ یا ۲۰ درصد غنیشده در اختیار داشته باشد، ظرفیت عملیاتی تاسیسات فردو به احتمال زیاد از بین رفته و و قابلیت بهرهبرداری از آن در آینده در هالهای از ابهام است.
به گفته او، حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ناپدید شده و با منع ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران، مشخص نیست که آیا محل آن هرگز شناسایی خواهد شد یا نه.
این کارشناس منع اشاعه سلاحهای هستهای همچنین گفت: «با در نظر گرفتن تاثیر فیزیکی بمباران، فرض ما این است که تمام یا اغلب سانتریفیوژهای سایت نطنز یا نابود شده یا از کار افتادهاند.»
آلبرایت تاکید کرد نطنز ستون فقرات توان غنیسازی ایران بود و از بین رفتن آن، نقطه عطفی راهبردی است.
او افزود: «بهنظر میرسد ایران دیگر قادر به تولید سانتریفیوژ جدید نیست و از همه مهمتر، دیگر نمیتواند گاز UF6 تولید کند؛ مادهای که بدون آن غنیسازی ممکن نیست.»
ترس و پارانویا در میان نخبگان فنی ایران
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در مصاحبهای پس از پایان جنگ ۱۲ روزه گفت که اسرائیل برنامه هستهای ایران را به عقب رانده، اما تلویحا اشاره کرد که تقابل با جمهوری اسلامی هنوز پایان نیافته است.
آلبرایت در همین زمینه به ایراناینترنشنال گفت اسرائیل فقط تاسیسات را بمباران نکرد، بلکه افراد کلیدی را هم از میان برداشت. بسیاری از این متخصصان و مدیران برنامه برای دهها سال تجربه داشتند و بسیاری از آنها از عوامل اصلی برنامه تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی در دهه ۲۰۰۰ بودند.
به گفته رییس موسسه علم و امنیت بینالملل، اسرائیل فهرستی نیمهرسمی منتشر کرده که نشان میدهد ۹ نفر از ۱۱ چهره هستهای که ترور شدند، مستقیما در برنامه گذشته تسلیحات هستهای ایران مشارکت داشتند.
او افزود برخی از اعضای خانواده این افراد نیز در جریان این حملات کشته شدهاند.
آلبرایت تاکید کرد: «این وضعیت فضای ترس و پارانویا را در میان نخبگان فنی ایران ایجاد کرده است. حتی اگر حکومت بخواهد خود را بازسازی کند، با نیروی کاری روبهروست که وحشتزده، بیانگیزه و تضعیف شده و احتمالا در معرض نفوذ دستگاههای اطلاعاتی خارجی قرار دارد.»
