رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سهشنبه ۲۴ ژوئن (سوم تیر) با استقبال از اطلاعیههای جدید درباره وضعیت ایران، خواستار ازسرگیری فوری همکاریهای نظارتی این نهاد با تهران شد.
او در نامهای به وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، عباس عراقچی، پیشنهاد دیدار زودهنگام برای بحث درباره بازگشت ایران به چارچوب نظارت پادمانی را مطرح کرد و تأکید کرد که همکاری با آژانس «کلید یک راهحل دیپلماتیک موفق» در مناقشه هستهای تهران است.
گروسی اعلام کرد که بازرسان آژانس در طول ۱۲ روز درگیری نظامی اخیر همچنان در ایران باقی ماندهاند و آمادهاند تا هرچه سریعتر فعالیتهای نظارتی خود را از سر بگیرند. به گفته او، در جریان این حملات، تاسیسات هستهای حساس ایران در اراک، اصفهان، فردو و نطنز آسیب جدی دیدهاند، از جمله تاسیسات غنیسازی و تبدیل اورانیوم.
مدیرکل آژانس هشدار داد که هرگونه حمله به تاسیسات هستهای به دلیل خطر وقوع حوادث رادیولوژیکی، «غیرقابل قبول» است و تأکید کرد که اگرچه ارزیابیها تاکنون نشان میدهد انتشار تشعشعات در خارج از سایتها رخ نداده، اما نگرانیهای منطقهای درباره تأثیرات زیستمحیطی این حملات بهجاست.
براساس گزارش گروسی به شورای حکام، در حملات اخیر ایالات متحده به تاسیسات فردو و نطنز، ورودیهای زیرزمینی، جادههای دسترسی و بخشهایی از سالنهای غنیسازی آسیب دیدهاند و احتمال آلودگی موضعی مواد پرتوزا و شیمیایی وجود دارد. آژانس تاکید کرده که رآکتورهای تحقیقاتی و نیروگاههای قدرت ایران در جریان حملات هدف قرار نگرفتهاند.
با توجه به اهمیت تایید موجودی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد که پیش از آغاز حملات در ۱۳ ژوئن ثبت شده بود، آژانس خواستار دسترسی سریع به سایتها برای ارزیابی دقیق وضعیت و تداوم بازرسیها شده است.
مناطقی از ایران که روز سهشنبه هدف قرار گرفتند:
مناطقی از ایران که صدای پدافند در آنها شنیده شد:
مناطقی از اسرائیل که هدف حمله قرار گرفتند:
فایننشال تایمز سهشنبه سوم تیر نوشت که رییسجمهوری آمریکا تنها چند روز پس از آنکه واشینگتن با حمله به تاسیسات هستهای در ایران وارد درگیری اسرائیل و جمهوری اسلامی شد، اعلام کرد جنگ دیگری در خاورمیانه پایان یافت.
ماجرا شنبه ۳۱ خرداد با دستور ترامپ برای اعزام بمبافکنهای بی-۲ و پرتاب بمبهای سنگرشکن بر تاسیسات هستهای ایران آغاز شد. اقدامی که عملا واشینگتن را وارد جنگ اسرائیل با جمهوری اسلامی کرد.
یکشنبه، ترامپ امکان «تغییر رژیم» در تهران را مطرح کرد که باعث خوشحالی جناح سنتی جمهوریخواهان و نگرانی بخشی از متحدان راست او شد.
سپس دوشنبه، زمانی که به نظر میرسید رییسجمهوری ۷۹ ساله آمریکا در حال بازگرداندن کشور به سمت استراتژی مداخلهگرایانه خاورمیانه در دوران جورج دبلیو بوش است، اعلام کرد که «جنگ پایان یافته» است.
اعلام آتشبس
«تبریک به همه!»
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که اسرائیل و جمهوری اسلامی بر سر «آتشبس کامل و همهجانبه» توافق کردهاند که ظرف چند ساعت آینده آغاز خواهد شد.
او گفت پایان این درگیری که آن را «جنگ ۱۲ روزه» نامید، مورد تحسین جهان قرار خواهد گرفت.
به گزارش فایننشال تایمز، محرک تغییر ناگهانی ترامپ به سمت آشتی، ماهیت محدود واکنش جمهوری اسلامی به حملات هوایی آخر هفته آمریکا بود.
اگرچه تهران دوشنبه موشکهایی به سمت پایگاه بزرگ نظامی آمریکا (العدید) در قطر شلیک کرد اما این کار را پس از «اطلاع قبلی» به واشینگتن انجام داد.
برخلاف حملات آمریکا که به گفته ترامپ تاسیسات هستهای هدف حمله (فردو، نظنز و اصفهان) در ایران را «کاملا نابود» کرد، موشکپرانی جمهوری اسلامی، هیچ آسیبی به پایگاه آمریکا و پرسنل آن وارد نکرد.
نوسانات سیاست
تغییر سیاست ترامپ در قبال ایران بار دیگر نشان داد که رییسجمهوری آمریکا ترکیبی از سایت تهدیدهای شدید، تلاش برای معامله، و اعلام پیروزی همزمان است.
مذاکرهکنندگان تجاری و سرمایهگذاران جهان با منش سیاسی ترامپ آشنا هستند: همانطور که تعرفههای بالایی بر بسیاری از شرکای تجاری آمریکا اعمال کرد و سپس برخی را کاهش داد.
اما در حوزه امنیت ملی، شخصیت ویژه رییسجمهوری، او را از بیان آرزوی علنی برای دریافت جایزه نوبل صلح تا حمله مستقیم علیه جمهوریاسلامی کشانده است.
هشدار به رهبر جمهوری اسلامی
برخی کارشناسان سیاست خارجی در واشینگتن معتقدند با مطرح کردن موضوع تغییر رژیم، ترامپ فشار بر علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی را افزایش داد تا در میز مذاکره امتیازات بیشتری بدهد و به فکر تلافی بیشتر نباشد، چون در غیر این صورت با تلاش احتمالی آمریکا برای پایان دادن به حکومتش مواجه خواهد شد.
واکنشها در دولت آمریکا از زمان حملات این کشور به مراکز هستهای در ایران متفاوت بوده است. یکشنبه صبح، مقامات ارشد آمریکا از جمله جیدی ونس، معاون رییسجمهوری و پیت هگست، وزیر دفاع، تاکید کردند واشینگتن به دنبال تغییر رژیم در تهران نیست.
موضع آنها با مطرح کردن احتمال تغییر رژیم از سوی ترامپ در همان روز، تضعیف شد.
رابرت ستلوف، مدیر اجرایی انستیتو واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، به فایننشال تایمز گفت: «ترامپ در صورتی که ایران کارتهای خود را درست بازی کند، همچنان یک راهحل دیپلماتیک را که میتواند شامل کاهش قابل توجه تحریمها باشد، ترجیح میدهد.»
به باور ستلوف، مقایسه شرایط کنونی با حمله بوش به عراق در سال ۲۰۰۳ نادرست است؛ حتی با وجود اینکه اسرائیل به برخی از ستونهای رژیم ایران، مانند زندان بدنام اوین، حمله کرده است: «حتی اگر ترامپ تصمیم بگیرد مانند آنچه اسرائیلیها شروع کردند، برخی از داراییهای حساس رژیم را هدف قرار دهد، ما هنوز با اجرای تغییر رژیم و مسئولیت دولت جانشین، مانند آنچه در سال ۲۰۰۳ در عراق انجام دادیم، فاصله زیادی داریم.»
به گفته راجان منون، یک استاد بازنشسته علوم سیاسی، ترامپ ممکن است معتقد باشد که تهران ضعیف شده و اکنون توافق هستهای را امضا خواهد کرد اما: «چنین تضمینی وجود ندارد.»
منون معتقد است برای دفع خطر تغییر رژیم، مقامات جمهوری اسلامی باید به جهان نشان دهند که همچنان قدرت را در دست دارند و حاضر نیستند در برابر فشار آمریکا زانو بزنند.
