دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت که هنوز تصمیم نهایی برای حمله نظامی به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در ایران اتخاذ نشده، اما تاکید کرد که چنین حملهای منتفی نیست و برای گرفتن چنین تصمیمی چند روز آینده یا هفته پیش رو «بسیار مهم» خواهد بود.
ترامپ چهارشنبه ۲۸ خرداد به خبرنگاران گفت که به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نگفته است آیا آمریکا در جنگ بیشتر دخالت خواهد کرد یا خیر.
او افزود: «به نتانیاهو گفتم به کار خودت ادامه بده. هر روز با او صحبت میکنم. تا اینجا عملکردش خوب بوده است.»
ترامپ همچنین جمهوری اسلامی را «بیدفاع» توصیف کرد و گفت معلوم نیست جمهوری اسلامی تا چه مدت بتواند در این شرایط به جنگ ادامه دهد.
رییسجمهوری آمریکا همچنین در پاسخ به پرسشی درباره منظورش از «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی گفت: «خیلی ساده است؛ تسلیم بیقید و شرط. یعنی کار تمام شده، من خسته شدهام، دیگر ادامه نمیدهم، تسلیم. بعد از آن میرویم و همه تاسیسات هستهایشان را که در نقاط مختلف پخش شده، نابود میکنیم.»
او با اشاره به شعارهای جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته افزود: «برای ۴۰ سال گفتند مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل، مرگ بر هر کسی که با او مشکل داشتند. آنها قلدر بودند، مثل قلدرهای حیاط مدرسه. اما حالا دیگر قلدر نیستند.»
رد پیشنهاد تسلیم
ساعتی پیش از اظهارنظر ترامپ، رهبر جمهوری اسلامی پیشنهاد رییسجمهوری آمریکا برای تسلیم بیقید و شرط را رد کرد و همزمان هشدار داد که در صورت حمله آمریکا، پایگاههای این کشور مورد حمله قرار خواهد گرفت.
علی خامنهای در دومین پیام ویدیویی از زمان شروع جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی در شش روز پیش گفت: « آمریکاییها، آنهایی که با سیاستهای این منطقه آشنا هستند، میدانند که ورود آمریکا در این قضیه صد درصد به ضرر او است. آنچه او در این زمینه ضربه خواهد خورد، بهمراتب بیشتر است از آنچه ایران ممکن است صدمه بخورد. صدمه آمریکا اگر ورود نظامی در این میدان بکند، بدون تردید صدمه جبرانناپذیری خواهد بود.»
درحالی که ترامپ بهصراحت خواستار تسلیم علی خامنهای و جمهوری اسلامی شده، خامنهای در این پیام که در مکانی مخفی ضبط شده، به جای خود ملت ایران را مخاطب فرضی رییسجمهوری آمریکا قلمداد کرد و از زبان مردم ایران گفت: «اینکه به ملت ایران بگویند بیایید تسلیم بشوید، حرف عاقلانهای نیست. افرادِ باخرد که میشناسند ایران را، میشناسند ملت ایران را، میشناسند تاریخ ایران را، هرگز چنین حرفی را بر زبان جاری نمیکنند. تسلیم چه چیزی بشوند؟ ملت ایران تسلیمشدنی نیست.»
پس از انتشار این پیام، دونالد ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاری درباره واکنش به سخنان اخیر علی خامنهای مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی «تسلیم نخواهد شد»، گفت: «میگویم موفق باشید.»
ترامپ روز چهارشنبه با یادآوری مواضعش از ۱۵ سال قبل به این سو تاکید کرد که جمهوری اسلامی هرگز نباید و نمیتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند.
او گفت: «این تهدیدی نیست که بتوان آن را تحمل کرد. ما سالها است که با تهدید جمهوری اسلامی مواجه هستیم. اگر به گذشته بازگردید، حتی اگر ۱۵ سال به عقب برگردید، من همان زمان نیز گفته بودم که نباید اجازه داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست یابد. من سالها است که این موضوع را مطرح میکنم.»
ترامپ افزود: «صبرم قبلا تمام شده. به همین دلیل است که این اقدامات را انجام میدهیم.»
رییسجمهوری آمریکا درباره این اقدامات توضیحی نداد، اما درباره احتمال حمله نظامی به جمهوری اسلامی گفت: ««بله، شاید این اقدام را انجام دهم، شاید هم انجام ندهم. هیچکس نمیداند که تصمیم نهایی من چه خواهد بود. آن چه میتوانم بگویم این است که جمهوری اسلامی با دشواریهای زیادی روبهرو است و خواهان مذاکره میباشد.»
او همچنین گفت که تهران با مشکلات جدی مواجه است. او تاکید کرد که جمهوری اسلامی پس از لغو مذاکراتی که برای روز یکشنبه برنامهریزی شده بود، در تلاش برای بازگشت به میز مذاکره است.
درخواست مذاکره در کاخ سفید
رییسجمهوری آمریکا همچنین اعلام کرد که حکومت ایران در میانه حملات ادامهدار اسرائیل، با او تماس گرفته و پیشنهاد دیدار در کاخ سفید را مطرح کرده است. دونالد ترامپ تأکید کرده که خواستار تسلیم بیقید و شرط ایران در موضوع هستهای است.
او گفت: «گفتم خیلی دیر شده، میدانید؟ گفتم الان برای گفتوگو خیلی دیر است. تفاوت زیادی بین حالا و یک هفته پیش وجود دارد، درست است؟ تفاوتی بزرگ.»
دونالد ترامپ ادامه داد: «حتی پیشنهاد دادند که به کاخ سفید بیایند.»
او این درخواست را شجاعانه خواند و گفت: «چنین کاری برایشان آسان نیست.»
در پی این اظهارات، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهور اسلامی ارائه چنین پیشنهادی از سوی تهران و نیز سفر هیئتی از جمهوری اسلامی به عمان را تکذیب کرد.
رییسجمهوری آمریکا خطاب به حکومت جمهوری اسلامی گفت: «پیش از وقوع این همه مرگ و ویرانی، برای مذاکره اقدام نکردید؟ چرا دو هفته پیش برای مذاکره نیامدید؟ میتوانستید به نتایج مطلوبی برسید. میتوانستید کشورتان را حفظ کنید. مشاهده این وضعیت بسیار تأسفبرانگیز است.»
ترامپ با اشاره به شدت حملات اخیر اسرائیل به ایران گفت: «کشورشان را ویران کردند و انسانهای زیادی کشته شدند که نباید کشته میشدند.»
ادامه حملات گسترده اسرائیل
اظهارات متقابل دونالد ترامپ و مقامات جمهوری اسلامی در حالی در روز چهارشنبه عنوان شد که در ششمین روز جنگ، حملات گسترده اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در تهران و دیگر نقاط ایران ادامه یافت.
ارتش اسرائیل اعلام کرد که در روز چهارشنبه ۲۸ خرداد به ۴۰ زیرساخت موشکی، انبارهای موشک و مواضع نظامی جمهوری اسلامی در غرب ایران حمله کرده و همچنین پنج بالگرد را در یک پایگاه کرمانشاه هدف قرار داده است.
در این حملات از جمله ستاد فرماندهی کل نیروی انتظامی و قرار ثارالله سپاه پاسداران در تهران هدف قرار گرفتند.
در همین حال، سایت حقوقبشری هرانا گزارش داد تا پایان سهشنبه ۲۷ خرداد، حملات اسرائیل دستکم ۵۸۵ کشته و ۱۳۲۶ زخمی برجا گذاشته است. براساس این گزارش ۲۳۹ نفر از قربانیان غیرنظامی بودهاند. هویت نظامی یا غیرنظامی ۲۲۰ نفر دیگر هنوز مشخص نیست.
مناطقی از ایران که هدف حمله قرار گرفتند:
تهران:
تهدیدهای تند دونالد ترامپ علیه جمهوری اسلامی و اعلام «کنترل کامل آسمان ایران» از سوی اسرائیل، در شرایطی مطرح میشود که میلیونها تهرانی مجبور به ترک شهر و خانههای خود شدهاند.
آنچه وضعیت را پیچیدهتر کرده، تفاوت آشکار در مواضع سران کشورهای اروپایی است که هر کدام تفسیر متفاوتی از تحولات ارائه میدهند.
ضعف اروپا در مقابل بحران خاورمیانه
پولیتیکو در گزارش چهارشنبه ۲۸ خرداد خود درباره ورود درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل به روز ششم، بر ضعف اتحادیه اروپا در تاثیرگذاری بر این بحران تاکید کرد.
بر اساس این گزارش، کمتر بحرانی در جهان به خطرناکی درگیری کنونی وجود داشته است که اروپا در آن چنین بیتاثیر بوده باشد.
در حالی که نیروهای جمهوری اسلامی همچنان موشک به سمت اسرائیل پرتاب میکنند و گزارشها حاکی از فرار میلیونها نفر از تهران است، ترامپ تهدیدهای مستقیمی علیه جمهوری اسلامی مطرح کرده است.
رییسجمهوری آمریکا ۲۷ خرداد در پلتفرم تروث سوشال خواستار «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی شد و اعلام کرد که واشینگتن از مکان مخفیگاه «رهبر به اصلاح معظم»، علی خامنهای، مطلع است.
تناقض میان اظهارات رهبران اروپایی
سران کشورهای اروپایی در ارزیابی موضع آمریکا دچار اختلافنظر جدی شدهاند.
رهبران اروپایی در نشست گروه هفت در کانادا نتوانستند موضع واحدی در قبال این درگیری اتخاذ کنند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از گفتوگو با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد که واشینگتن نمیخواهد درگیر جنگ با ایران شود.
از سوی دیگر، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، اعلام کرد که ترامپ روی آتشبس کار میکند. سخنانی که رییسجمهوری آمریکا آن را رد کرد و مکرون را «رییسجمهور شهرتطلب» خواند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، اطمینان داد که ترامپ قصد دخالت نظامی در جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی ندارد، در حالی که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، بر امکان مشارکت آمریکا در حملات آینده تاکید کرد.
شکاف در اتحادیه اروپا
اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، با اعلام حمایت از «حق دفاع مشروع اسرائیل» پس از شروع حملات به مواضع جمهوری اسلامی در ایران، انتقادات شدید برخی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا را برانگیخت.
در جلسه اضطراری وزیران خارجه اروپایی، نمایندگان چندین کشور این اقدام فون در لاین را «حرکت و موضع انفرادی» توصیف کردند.
برخی از مقامات اروپایی تفاوت میان حق دفاع مشروع و «اقدام نظامی پیشگیرانه» را مطرح کردهاند.
کالاس نیز در بیانیه خود بر لزوم آتشبس و راهحل دیپلماتیک تاکید کرد تا از تکرار موضع فون در لاین خودداری کند.
تاثیر بحران خاورمیانه بر سیاستهای اروپا
بحران خاورمیانه، اتحادیه اروپا را مجبور به بازنگری در برخی سیاستهایش کرده است.
فون در لاین از پیشنهاد کاهش سقف قیمت نفت روسیه از ۶۰ به ۴۵ دلار عقبنشینی کرد. دلیل این تصمیم آن است که جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل قیمت جهانی نفت را به بالای ۶۰ دلار رسانده اما روسیه بهدلیل تحریمها همچنان مجبور است نفت خود را حداکثر ۶۰ دلار بفروشد.
این یعنی روسیه در حال حاضر از افزایش قیمت نفت سود نمیبرد.
اما کالاس موضع متفاوتی اتخاذ کرد و گفت که اروپا باید بر کاهش سقف قیمت نفت روسیه پافشاری کند تا مانع از افزایش درآمد این کشور و تقویت ماشین جنگی مسکو شود.
این تناقضات نشاندهنده عمق شکاف در اتحادیه اروپا و ناتوانی آن در اتخاذ موضع واحد در برابر یکی از خطرناکترین بحرانهای منطقهای است که میتواند پیامدهای جهانی گستردهای بهدنبال داشته باشد.
بر اساس این گزارش که چهارشنبه ۲۸ خرداد در وبسایت شبکه خبری سیانان منتشر شد، روابط کرملین با کشورهای خاورمیانه همواره با پیچیدگی خاصی همراه بوده است؛ از یک سو، روسیه در این منطقه متحدان دیرینه و نفوذ اقتصادی چشمگیری دارد و از سوی دیگر، بهعنوان یکی از غولهای انرژی معمولا از بیثباتی و تنشهایی که بازارهای جهانی را دچار التهاب میکنند، سود میبرد.
سیانان افزود دوگانگی موجود در سیاست مسکو را میتوان بهروشنی در رویکرد آن در قبال درگیری جمهوری اسلامی و اسرائیل مشاهده کرد.
در نگاه اول، روسیه در این بحران منافع قابل توجهی را در معرض خطر میبیند. جمهوری اسلامی برای کرملین شریکی راهبردی و کلیدی بوده؛ حکومتی که نه تنها با نفوذ و ارزشهای غربی زاویه دارد، بلکه پهپاد شاهد را در اختیار ارتش روسیه گذاشته و نقش مهمی در تداوم حملات این کشور به اوکراین ایفا کرده است.
گرچه بخش زیادی از تولید این پهپادها مدتی است به خاک روسیه منتقل شده اما با شدت گرفتن حملات پهپادی اوکراین به مراکز صنعتی در عمق خاک روسیه، ممکن است مسکو بهزودی جای خالی حمایت مستقیم تهران را احساس کند.
برای کرملین، ناتوانی یا عدم تمایل به مداخله، آن هم زمانی که یکی از مهمترین متحدانش در خاورمیانه زیر آتش سنگین قرار گرفته، با نوعی «تحقیر دردناک اما نهچندان آشکار» همراه است.
مسکو البته با صدور بیانیههایی شدیداللحن، حملات اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را «غیرقانونی» خوانده و هشدار داده این اقدامات «تهدیدی غیرقابل قبول برای امنیت جهانی» به شمار میرود.
با آنکه روسیه ظاهرا متحد جمهوری اسلامی محسوب میشود، این اتحاد هرگز به معنای تعهد به دفاع نظامی از ایران نبوده و کرملین نیز تاکنون هیچ پیشنهادی برای حمایت نظامی ارائه نکرده است.
پیشتر و در بهمنماه، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، اعلام کرد طبق تفاهمنامه جامع میان ایران و روسیه، دو کشور در صورت حمله به یکی از آنها، متعهد به همکاری مشترک خواهند بود.
با این حال، تاس، خبرگزاری رسمی دولت روسیه، همان زمان گزارش داد در این معاهده، بند تعهد به دفاع متقابل گنجانده نشده است.
مسکو در میانه آشوب، بهدنبال احیای قدرت نقشآفرینی خود است
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت اگر فروپاشی حکومت ایران رخ دهد، این کشور به فهرست بلند متحدان از دسترفته مسکو در خاورمیانه، از جمله عراق، لیبی و سوریه، افزوده خواهد شد.
اما اینجاست که همان دوگانگی آشنا دوباره خود را نشان میدهد: واقعیت برای مسکو به آن تیرگی که به نظر میرسد، نیست و بحران جدید میان جمهوری اسلامی و اسرائیل در خدمت منافع کرملین قرار گرفته است.
علاوه بر سود سرشاری که روسیه از جهش قیمت نفت خام بهدست آورده، این تنش نظامی راه را برای فرصتهای تازه دیپلماتیک نیز گشوده؛ آن هم در شرایطی که روسیه در سالهای اخیر بهدلیل جنگ اوکراین دچار انزوای بینالمللی شده است.
به گزارش سیانان، اکنون کرملین با بحرانی روبهرو است که میتواند زمینه را برای «همکاری سازنده» با آمریکا فراهم کند و این تعامل شاید در نهایت جایگاهی مهم برای روسیه بهعنوان «شریک غیرقابلچشمپوشی» واشینگتن در روند بازسازی نظم خاورمیانه به دنبال داشته باشد.
این رسانه افزود ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، بهعنوان تنها رهبر جهانی که همزمان به ایران، اسرائیل و آمریکا دسترسی مستقیم دارد، از همین حالا در حال بهرهبرداری از موقعیت محوری خود است و با اعلام آمادگی برای ایفای نقش میانجی میکوشد تا روسیه را بهعنوان یک «واسطه مهم قدرت» در تحولات خاورمیانه معرفی کند.
با آغاز دور دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، واشینگتن و مسکو تلاش کردهاند راههایی تازه برای گسترش روابط خود، فراتر از محور جنگ اوکراین بیابند.
در این میان، موضوع جمهوری اسلامی و برنامه هستهای آن، در کنار پروندههایی چون قطب شمال، همکاریهای اقتصادی و ماموریتهای فضایی، به یکی از زمینههای احتمالی تعامل میان دو کشور بدل شده است.
تغییر کانون توجه جهانی؛ اوکراین از صحنه خارج شده است
سیانان نوشت با در نظر گرفتن شرایط کنونی، تحولات اخیر چندان به نفع کییف تمام نمیشود.
در شرایطی که بحران در خاورمیانه هر روز ابعاد تازهای پیدا میکند و احتمال ورود مستقیم آمریکا به درگیریها افزایش یافته، توجه افکار عمومی و رسانههای جهانی بهسرعت از جنگ فرسایشی در اوکراین به سوی ویرانیهای ناشی از درگیری ایران و اسرائیل معطوف شده است.
دستکم در کوتاهمدت، تمرکز جهانی بهطور چشمگیری از نقش روسیه در جنگ اوکراین فاصله گرفته و بر موقعیت این کشور بهعنوان میانجی بالقوه در خاورمیانه متمرکز شده است.
