در ایران ۵۵۲ هزار و ۳۰۷ راننده ماشین سنگین، ۴۳۳ هزار و ۳۸۸ دستگاه انواع کامیون را میرانند. از این تعداد، تنها ۲۹ هزار و ۶۴۸ دستگاه کامیون در اختیار شرکتهاست. موضوعی که نشان میدهد در این اعتصاب رانندگان و مالکان با هم همراه شدهاند.
در اعتصاب این صنف، جمهوری اسلامی برای شکستن اعتصاب، باید با ۴۰۳ هزار و ۷۴۰ مالک کامیون که اشخاص حقیقی هستند مذاکره کند و این یکی از دشواریهای شکستن اعتصاب اخیر است.
صرفنظر از اهمیت این صنف که بر تمام بخشها موثر است، وضعیت مالکیت کامیونها زاویه دیگری است که حکومت با آن روبهروست. در حالی که سهم شرکتها از مالکیت کامیونها در ایران کمتر از هفت درصد است، این سهم در کشوری چون آمریکا، بیش از ۹۰ درصد گزارش شده است.
جمهوری اسلامی پس از اعتصاب سال ۱۳۹۷، برای تغییر این شرایط تلاشهایی انجام داده است.
تا سال ۱۳۹۶، مجموعا در کشور چهار هزار و ۳۰۸ شرکت و موسسه حمل و نقل و باربری فعال بود. از سال ۱۳۹۷ تا سال ۱۴۰۲، بیش از ۷۰۰ شرکت به این تعداد اضافه شده و رقم شرکتهای حمل و نقل به پنج هزار و ۵۲ رسیده است.
به نظر میرسد شرکتهای جدید، ناوگان گستردهای در اختیار دارند چرا که در مقابل رشد ۱۷.۳ درصدی این شرکتها، تعداد مالکیت کامیونهای شرکتی از ۱۳ هزار و ۷۳۴ دستگاه در سال ۱۳۹۶ به ۲۹ هزار و ۶۴۸ دستگاه در سال ۱۴۰۲ رسیده است که نشاندهنده رشد ۱۱۶ درصدی است.
وضعیت و ارتباط احتمالی این شرکتهای جدید با ساختار جمهوری اسلامی مشخص نیست. با اینحال در جریان اعتصاب اخیر کامیونداران، ویدیوهایی از کامیونهای اعتصابشکنی منتشر شده است که روی آنها بیشتر نشان شرکت «دات وان» یا «آوانسیر» مشاهده میشود.
هر دوی این نشانها متعلق به بابک زنجانی، متهم شناخته شده اقتصادی است که در اردیبهشتماه، ناوگان کامیون خود را عمدتا با کشندههای تانکر توسعه داده است.
در ویدیوهای تبلیغاتی، این شرکت مشخصا فعالیت در بخش سوخت و فرآوردههای نفتی را هدفگذاری کرده است.
صنف یک میلیون نفری
پراکندگی و تعداد بالای کامیونداران چالش دیگر پیش روی جمهوری اسلامی برای شکستن اعتصاب است.
مجموع کارکنان دو غول خودروساز ایران، سایپا و ایرانخودرو، سرجمع به ۱۰۰ هزار نفر نمیرسد، یا جمع کارگران نیشکر هفتتپه، پنج هزار نفر است.
تعداد نیممیلیون راننده کامیون و وابستگان آنها در ایران یک میلیون و ۱۴۳ هزار و ۲۶۷ نفر است.
این رقم برای جمعیت ۸۶ میلیونی ایران قابل توجه است و در واقع یک درصد از جمعیت ایران مستقیما به این صنف گره خورده است.
بُعد خانوار رانندگان کامیون در کشور، حدود دو نفر است. این عدد برای کل کشور ۳.۲ نفر برآورد شده است.
۱۰ استان در ایران، بیش از ۶۰ درصد رانندگان کامیون و خانوادههای آنان را در خود جای دادهاند: رتبه اول استان فارس با ۶۵ هزار و ۴۶۶ نفر که معادل ۱۲ درصد کل رانندگان کامیون کشور است.
پس از آن استان اصفهان ۵۱ هزار و ۹۱۳ راننده، استان خراسان رضوی، ۴۶ هزار و ۴۶۰ راننده، استان آذربایجان شرقی، ۴۰ هزار و ۱۷۰ راننده و استان آذربایجان غربی، ۲۹ هزار و ۹۰۶ راننده را در خود جا دادهاند.
استانهای خوزستان و کرمان، هر کدام با حدود ۲۲ هزار راننده، استانهای همدان و کرمانشاه، هر کدام با حدود ۲۱ هزار راننده و استان لرستان با حدود ۲۰ هزار راننده در رتبههای بعدی قرار دارند.
تعداد کامیونها
مجموع کامیونهای فعال در کشور ۴۳۳ هزار و ۳۸۸ دستگاه است. از این تعداد، ۱۲ هزار و ۳۸۷ دستگاه، کامیونهای کوچک و وانت هستند که معادل حدود دو درصد کل ناوگان است.
۱۵۵ هزار و ۲۵۹ دستگاه، انواع کامیونهای باری عمومی شامل باری، چوبی باری، فلزی بغلدار، چادری بغلدار، معمولی بغلدار و مسقف هستند.
از این دست کامیونها برای حمل کالاهای عمومی مانند کالاهای بستهبندیشده، مصالح، یا بارهای خشک استفاده میشود و تفاوت آنها بیشتر در نوع بدنه است.
۱۷ هزار و ۸۷ دستگاه نیز کامیونهای تخصصی حمل مواد خاص هستند که سهم چهار درصدی از کل ناوگان دارند. انواع بونکر (نظیر کامیونهای حمل سیمان)، تانکر و یخچالدار در این گروه طبقهبندی میشوند.
مهمترین بخش در این ناوگان، گروه کامیونهای سنگین و کشنده است.
۲۴۴ هزار و ۸۰۶ دستگاه انواع کشنده، بوژی (یا هزار چرخ، دارای ارابههای بسیار بزرگ)، کمپرسی و کمرشکن در کشور وجود دارد. ۱۹۸ هزار و ۶۳۸ دستگاه کشنده در این گروه، عملا در راس هرم حمل و نقل جادهای قرار گرفتهاند.
این کشندهها هستند که با تانکر، انواع سوخت را به جایگاهها میرسانند یا فرآوردههای نفتی را از پالایشگاهها حمل میکنند. از طرفی، صنایع فولاد، معادن و تقریبا همه بخشها با کمک همین گروه کالای خود را جابهجا میکنند.
بیشترین تردد کامیونها
بیش از ۵۶ درصد تردد کامیونها مربوط به هشت استان کشور است. تهران، پایتخت ایران، با سه میلیون و ۸۲۷ هزار سفر سالانه، بالاترین نرخ تردد کامیون در کشور را در اختیار دارد. سهم این استان از مجموع تردد کامیونها ۱۰ درصد است.
استان اصفهان که بخش بزرگی از صنایع کشور را در خود جا داده هم سهم مشابه ۱۰ درصدی دارد و سه میلیون و ۵۸۶ هزار سفر در سال دارد.
پس از این دو، استانهای فارس و خوزستان قرار دارند. این استانها به ترتیب دو میلیون و ۶۶۶ هزار و دو میلیون و ۴۷۷ هزار سفر سالانه داشتهاند.
هر کدام از این دو استان سهم هفت درصدی از مجموع تردد کامیونها را به خود اختصاص دادهاند.
دو استان خراسان رضوی و کرمان نیز هر کدام حدود شش درصد از مجموع تردد کامیونها را در خود دارند. این استانها سالانه به ترتیب دو میلیون و ۳۳۶ هزار و دو میلیون و ۱۷۴ هزار سفر داشتهاند.
استانهای یزد و آذربایجان شرقی به ترتیب با یک میلیون و ۸۹۴ هزار و یک میلیون و ۷۳۲ هزار سفر در رتبههای بعدی قرار دارند. هر کدام از این استانها سهم پنج درصدی از مجموع تردد کامیونهای کشور را به خود اختصاص دادهاند.
استانهای مازندران، مرکزی و هرمزگان، هر کدام با چهار درصد، آذربایجان غربی و البرز هر کدام با سه درصد و بوشهر، زنجان، سمنان، سيستان و بلوچستان، قزوين، كردستان، كرمانشاه، گلستان، گيلان و همدان، هر کدام دو درصد از مجموع تردد کامیونهای کشور را در خود جای دادهاند.
سهم سایر استانها در حدود یک درصد از مجموع ترددهاست و دو استان كهگيلويه و بويراحمد و ایلام، کمتر از یک درصد از مجموع تردد کامیونها را به خود اختصاص دادهاند.
