مانند سالهای اخیر، امسال هم روسیه از مقامهای جمهوری اسلامی برای حضور در مراسم «روز پیروزی» دعوت نکرد. مراسمی که در آن از رهبران چین و ونزوئلا گرفته تا فلسطین و بورکینافاسو حضور داشتند. جمهوری اسلامی حتی در سطح میهمانان نظامی هم در این مراسم حضور نداشت.
با پایان یافتن مراسم سالانه موسوم به «روز پیروزی» در روسیه که هر سال نهم ماه میلادی می (امسال برابر با ۱۹ اردیبهشتماه) برگزار میشود، عدم دعوت و حضور مقامات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی در این مراسم، مورد توجه رسانههای داخلی قرار گرفته است.
روزنامه جمهوری اسلامی، متعلق به جریان منتقد طیف تندروی اصولگرا در ایران، در ستون «جهت اطلاع» خود، به شدت به این موضوع واکنش نشان داد.
این روزنامه نوشت با اینکه ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، «لاف دوستی» نسبت به جمهوری اسلامی میزند، در مراسم روز پیروزی که کشورهای زیادی از جمله چین، کره، مصر و دیگران در آن نماینده داشتند، جمهوری اسلامی غایب بود.
این روزنامه همچنین با طعنه نوشت که در این مراسم، پوتین از نظامیان کره شمالی به دلیل همراهی کردن با روسیه در جنگ علیه اوکراین قدردانی کرد.
بیشتر بخوانید: روسیه «پهپاد شاهد» جمهوری اسلامی را برای نخستینبار در رژه نظامی به نمایش گذاشت
بررسی دورههای قبلی برگزاری این مراسم نشان میدهد در سالهای اخیر نیز با وجود روابط عمیق جمهوری اسلامی با روسیه، این کشور از مقامات ایرانی برای حضور در یکی از مهمترین مناسبتهای ملی خود، دعوت نمیکند.
در مراسم رژه سال ۱۴۰۴ روز پیروزی، طبق فهرستی که از میهمانان کاخ کرملین منتشر شده است، نظامیانی از ۱۳ کشور جهان و دستکم ۲۹ رهبر سیاسی در میدان سرخ مسکو حضور داشتند.
بر این اساس نظامیان کشورهای آذربایجان، ازبکستان، بلاروس، تاجیکستان، ترکمنستان، چین، قرقیزستان، قزاقستان، لائوس، مصر، مغولستان، میانمار و ویتنام در این مراسم حضور داشتند.
در همین رابطه بخوانید: دالان زنگزور؛ «شفافسازی» روسها با هدف راضی کردن خامنهای
همچنین رهبران سیاسی ارمنستان، اتیوپی، اسلواکی، ازبکستان، برزیل، بلاروس، بورکینافاسو، بوسنی و هرزگوین، تاجیکستان، ترکمنستان، چین، زیمبابوه، صربستان، فلسطین، قرقیزستان، قزاقستان، کنگو، کوبا، گینه استوایی، گینه بیسائو، لائوس، مصر، مغولستان، میانمار، ونزوئلا و ویتنام به مراسم دعوت و در آن حضور داشتند.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند به این مراسم دعوت شده بود اما آن را رد کرد. همچنین الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، با وجود پذیرش دعوت، در آخرین لحظات سفر خود را لغو کرد.
علاوه بر این، نمایندگانی از کره شمالی و مناطق تحت کنترل روسیه در گرجستان شامل آبخازیا و اوستیای جنوبی و نیز وزیران دفاع ۳۱ کشور دیگر، در این مراسم حضور داشتند.
جمهوری اسلامی به دلیل همراهی با روسیه در تهاجم نظامی علیه اوکراین، با تحریمهای بینالمللی، از جمله از سوی آمریکا، اتحادیه اروپا، آلمان، فرانسه، بریتانیا و نیوزلند مواجه شده است.
سخنگوی کرملین در گفتوگو با شبکه ایبیسی نیوز اعلام کرد در صورت توافق بر سر آتشبس در جنگ اوکراین، مسکو خواهان توقف کامل ارسال تسلیحات از سوی ایالات متحده و کشورهای اروپایی به این کشور خواهد بود.
دیمیتری پسکوف، شنبه ۲۰ اردیبهشت گفت که در غیر این صورت، این آتشبس به نفع اوکراین خواهد بود.
او تاکید کرد: «اوکراین به بسیج کامل خود ادامه میدهد و نیروهای تازهنفس را به خط مقدم میفرستد. همچنین از این فرصت برای آموزش نیروهای جدید و استراحت دادن به نیروهای فعلی استفاده خواهد کرد. چرا باید چنین امتیازی را به اوکراین بدهیم؟»
در حالی که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، پیشتر اعلام کرده بود کشورش با آتشبس ۳۰ روزه موافق است، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، جمعه از روسیه و اوکراین خواست که «این جنگ احمقانه را تمام کنند».
او از طرفین خواست برای برقراری چنین آتشبسی تلاش کنند.
با این حال، پسکوف در این مصاحبه مواضع قبلی ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه را که از ۱۳ مارس (۲۳ اسفند) علنی شده و در تماس تلفنی ۱۸ مارس با ترامپ نیز مطرح شده بود، تکرار کرد.
او گفت: «رییسجمهور پوتین با آتشبس موافق بود اما پرسشهایی را مطرح کرد. او گفت که در حال حاضر در جبهه پیشرویهایی داریم و نیروهای روسیه با اطمینان در حال پیشروی هستند. پس اگر از آتشبس صحبت میکنیم، با محمولههای تسلیحاتی که هر روز از آمریکا و اروپا میآیند چه کنیم؟»
همزمان با انتشار این اظهارات در روز شنبه ۲۰ اردیبهشت، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، وارد کییف شدند و ضمن دیدار با زلنسکی، حمایت خود را از اوکراین اعلام کردند.
این سفر و ملاقاتها یک روز پس از آن انجام شد که پوتین در میدان سرخ مسکو میزبان همپیمانانش، از جمله شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در مراسم رژه روز پیروزی بود.
اظهارات تازه پسکوف نشان میدهد از اواسط ماه مارس تاکنون تغییری در موضع روسیه درباره آتشبس ایجاد نشده است؛ این در حالی است که ترامپ که پیشتر فشار زیادی بر زلنسکی وارد میکرد، اکنون نشانههایی از بیصبری نسبت به روسیه نشان داده و حتی پرسیده که آیا پوتین او را «سر کار گذاشته است» یا نه.
پسکوف این موضوع را رد کرد و گفت این کییف است که حاضر به ورود به مذاکرات مستقیم نیست.
او افزود: «رییسجمهور پوتین تمام تلاش خود را برای حل مساله و دستیابی به توافق از طریق راهکارهای مسالمتآمیز و دیپلماتیک انجام داده است اما وقتی این ابزارها در دسترس نباشد، ما ناچار به ادامه عملیات نظامی هستیم.»
سخنگوی کرملین گفت که روسیه امیدوار است میانجیگری ترامپ بتواند «مقداری انعطاف، اراده سیاسی و خرد بیشتر را به رژیم کییف تزریق کند».
پوتین ماه گذشته و در آستانه عید پاک آتشبسی کوتاهمدت اعلام کرد؛ آتشبسی که دو طرف بارها یکدیگر را به نقض آن متهم کردند.
او همچنین به مناسبت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم، در این هفته یک آتشبس سهروزه دیگر اعلام کرد؛ آتشبسی که اوکراین نپذیرفت و گفت تنها در صورتی با آتشبس موافق است که دستکم ۳۰ روز یا بیشتر ادامه یابد.
در همین زمینه، گزارشها درباره موضعگیری قبلی پوتین در دیدار با شی نشان میدهد که کرملین بهدنبال تقویت حمایتهای دیپلماتیک چین در مواجهه با فشارهای آمریکا و اروپا برای توقف جنگ است. موضوعی که اکنون در خواسته مسکو برای توقف کمک تسلیحاتی غرب به اوکراین نیز منعکس شده است.
یک روز پس از رژه بزرگ نظامی در مسکو، رهبران بریتانیا، فرانسه، آلمان و لهستان در سفر به اوکراین وارد کییف شدند تا در نشستی با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، حمایت خود را از این کشور در برابر تهاجم روسیه اعلام کنند.
شنبه ۲۰ اردیبهشتماه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، وارد کییف شدند و ضمن دیدار با زلنسکی، حمایت خود را از اوکراین اعلام کردند.
این سفر یک روز پس از آن انجام شد که ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در میدان سرخ مسکو میزبان همپیمانانش، از جمله شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در مراسم رژه روز پیروزی بود.
بر اساس اظهارات یک منبع دیپلماتیک فرانسوی، رهبران حاضر در کییف قرار است درباره پیشنهاد آمریکا و اروپا برای برقراری یک آتشبس ۳۰ روزه در جنگ روسیه علیه اوکراین گفتوگو کنند؛ پیشنهادی که در صورت رد شدن از سوی مسکو، با اعمال تحریمهای جدیدی از سوی غرب همراه خواهد بود.
جمعه ۱۹ اردیبهشت، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در واکنش به درخواست دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا برای آتشبس، گفت روسیه از اجرای آتشبس ۳۰ روزه در جنگ اوکراین حمایت میکند اما: تنها در صورتی که به «ظرافتها» و پیچیدگیهای این جنگ که بیش از سه سال به طول انجامیده توجه شود.
اوکراین نیز آمادگی خود را برای پذیرش پیشنهاد آمریکا مبنی بر آغاز فوری یک آتشبس ۳۰ روزه اعلام کرده است.
رهبران چهار کشور اروپایی که در اوکراین گرد هم آمدند، در بیانیهای مشترک گفتند: «در کنار آمریکا، از روسیه میخواهیم با یک آتشبس کامل و بدون قید و شرط به مدت ۳۰ روز موافقت کند تا فضای لازم برای مذاکرات صلحی عادلانه و پایدار فراهم شود.»
مرحله حساس جنگ روسیه و اوکراین
این سفر در شرایطی انجام میشود که جنگ بیش از سه ساله روسیه علیه اوکراین وارد مرحلهای حساس شده است. ترامپ که از آغاز سال جاری میلادی وارد کاخ سفید شده، سیاستهای جو بایدن، رییسجمهوری پیشین را کنار گذاشته و خواهان صلحی سریع شده است.
پس از تنشهای علنی با زلنسکی، قطع موقت کمکهای نظامی حیاتی به اوکراین و مذاکرات مستقیم با مقامات روس، دولت ترامپ سرانجام روابط خود را با کییف ترمیم کرده و قراردادی دشوار برای بهرهبرداری از منابع معدنی با اوکراین امضا کرد.
ترامپ که اکنون آشکارا از تعلل پوتین در پذیرش آتشبس ابراز نارضایتی کرده، گفته است در صورت عدم پیشرفت، ممکن است تلاشهای صلح را کنار بگذارد.
هفتم اردیبهشت، ترامپ در شبکه اجتماعی تروثسوشال درباره ادامه حملات به اوکراین نوشت: «هیچ دلیلی وجود نداشت که پوتین طی روزهای گذشته به مناطق غیرنظامی، شهرها و روستاها موشک شلیک کند.»
او افزود این حملات موجب این میشود که فکر کند باید با پوتین متفاوت برخورد کند.
در روزی که رژه نظامی به مناسبت هشتادمین سالگرد پیروزی اتحاد جماهیر شوروی در جنگ جهانی دوم در میدان سرخ برگزار شد و پوتین در کنار رییسجمهوری چین و سایر رهبران متحد خود حاضر شد، کشورهای اروپایی هم حمایت خود را از تشکیل دادگاه ویژه برای محاکمه پوتین و دیگر مقامهای روسیه به اتهام «جنایت تجاوز» اعلام کردند؛ اقدامی در هماهنگی با مواضع اخیر زلنسکی که رژه روز جمعه در مسکو را «نمایشی از نفرت و دروغ» توصیف کرده بود.
توپ در زمین مسکو
سفارت آمریکا در کییف همزمان با این نشست، هشدار داد که احتمال وقوع حمله هوایی گستردهای در روزهای آینده وجود دارد و از شهروندانش خواست در صورت شنیدن آژیر، آماده پناه گرفتن باشند.
آندری یرماک، رییس دفتر زلنسکی، ضمن انتشار تصاویری از استقبال از رهبران اروپایی در ایستگاه قطار کییف، گفت: «کارهای زیادی برای انجام دادن داریم و موضوعات مهمی در دستور کار است. باید این جنگ را با صلحی عادلانه به پایان برسانیم. باید مسکو را وادار به پذیرش آتشبس کنیم.»
رهبران اروپایی قرار است صبح شنبه ۲۰ اردیبهشت با زلنسکی دیدار و سپس با حضور در محل یادبودی در مرکز کییف، به سربازان اوکراینی کشتهشده در جنگ ادای احترام کنند.
طبق اعلام دفتر نخستوزیری بریتانیا، این رهبران همچنین در نشستی مجازی با دیگر سران کشورهای متحد درباره تشکیل یک ائتلاف پشتیبان شامل نیروهای هوایی، زمینی، دریایی و بازسازی ارتش اوکراین در دوران پس از صلح، رایزنی خواهند کرد.
این دیدار در حالی انجام میشود که آتشبس سهروزه اعلامشده از سوی پوتین از پنجشنبه ۱۸ اردیبهشت آغاز شده و شنبه ۲۰ اردیبهشت به پایان میرسد.
اوکراین این آتشبس را ساختگی خوانده و هر دو طرف یکدیگر را به نقض آن متهم کردهاند.
یک منبع دیپلماتیک فرانسوی به رویترز گفت که هنوز کار بر روی جزییات طرح آتشبس به پایان نرسیده اما امیدواریهایی وجود دارد که «لحظهای برای همگرایی» فرارسیده باشد.
او گفت: «ممکن است در ساعات یا روزهای آینده، اعلام رسمی آتشبس انجام شود؛ چه بهصورت ۳۰ روزه کامل یا بهطور مرحلهای که هنوز محل بحث است.»
صدراعظم جدید آلمان که این هفته به قدرت رسید، جمعه ۱۹ اردیبهشت گفت: «توپ اکنون در زمین مسکوست. تنها در آنجاست که تصمیم گرفته میشود که آیا امکان آتشبس طولانیمدت، از همین آخر هفته - یعنی آغاز هفته آینده - وجود دارد یا نه.»
در آستانه سفر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا به خاورمیانه، قطریها که از متحدان دولت جدید سوریه هستند، در ماموریتی، جستوجو را برای یافتن اجساد آمریکاییهایی که به دست داعش در سوریه کشته شدند، آغاز کردند. تلاشی که میتواند برای جلب نظر مثبت آمریکا به رهبران جدید سوریه باشد.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۰ اردیبهشت به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد هیاتی از قطر عملیات جستوجوی بقایای پیکر گروگانهای آمریکایی کشتهشده به دست داعش را در سوریه آغاز کرده است. کوششی که احیای روندی طولانیمدت برای یافتن اجساد این قربانیان به شمار میرود.
در دوران اوج قدرت داعش بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ میلادی، این گروه بخشهای وسیعی از سوریه و عراق را در کنترل داشت و در آن زمان، شماری از گروگانهای غربی را سر برید و ویدیوهای این جنایات را منتشر کرد.
به گفته منابع مطلع، گروه امداد و نجات بینالمللی قطر که پیشتر در مناطق زلزلهزده مراکش و ترکیه نیز فعال بوده، از چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت با همراهی چند شهروند آمریکایی جستوجو را آغاز کرده است.
این گروه تاکنون بقایای سه جسد را یافته اما هنوز هویت آنها تایید نشده است.
یکی از این منابع که یک مقام امنیتی سوریه است، اعلام کرد هنوز نمیتوان درباره مدتزمان ادامه این ماموریت اظهار نظر کرد.
وزارت خارجه ایالات متحده تاکنون واکنشی به این خبر نشان نداده است.
آغاز این ماموریت با سفر قریبالوقوع رییسجمهوری آمریکا به دوحه و دیگر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و همچنین تلاش دولت اسلامگرای سوریه - متحد نزدیک قطر - برای کسب تخفیف در تحریمهای ایالات متحده همزمان شده است.
با فرار بشار اسد، رییسجمهوری سابق سوریه در آذر ماه ۱۴۰۳، حکومت این کشور به دست گروه اسلامگرای تحریر الشام افتاد.
احمد الشرع، رهبر این گروه، اکنون رییس دولت انتقالی سوریه است.
اقدامات گروههای اسلامگرا در سوریه علیه سایر گروهها و و قومیتها در این کشور، از جمله علیه دروزیها، نگرانیها را تشدید کرده است.
الشرع در ماههای اخیر کوشیده است با موضعگیری و دیدارها، نظر مثبت غرب را به دولتش جلب کند.
بر این اساس، همزمانی این ماموریت از سوی قطریها که به همراه ترکیه، دو متحد اصلی حکومت نوپای سوریه است، میتواند در جهت جلب نظر آمریکا به رهبری ترامپ باشد.
یک مقام امنیتی سوری در این رابطه گفت که تمرکز اولیه این عملیات بر یافتن پیکر پیتر کاسیگ، امدادگر آمریکایی است که در سال ۲۰۱۴ میلادی به دست داعش در شهر دابق در شمال سوریه سر بریده شد.
منبع دوم نیز تایید کرد که یافتن بقایای کاسیگ از اهداف اصلی این ماموریت است.
جیمز فولی و استیون ساتلاف، دو روزنامهنگار آمریکایی، از دیگر گروگانهای غربی بودند که در سال ۲۰۱۴ میلادی به دست داعش کشته شدند.
کایلا مولر، امدادگر دیگر آمریکایی نیز در اسارت داعش جان خود را از دست داد.
مقامات آمریکایی پیشتر اعلام کردهاند ابوبکر البغدادی، رهبر وقت داعش، بارها به او تجاوز کرده بود.
مرگ مولر در سال ۲۰۱۵ میلادی تایید شد.
دایان فولی، مادر جیمز فولی، در واکنش به این خبر گفت: «از همه کسانی که داوطلبانه این ماموریت را پذیرفتهاند و در این راه جان خود را به خطر میاندازند تا پیکر جیم و دیگر گروگانها را پیدا کنند، عمیقا سپاسگزاریم.»
خانواده دیگر گروگانها که از طریق کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ) با آنها تماس گرفته شده است، تاکنون پاسخی ندادهاند.
مقدمات سفر ترامپ به خاورمیانه و کشورهای عربی
به گفته یکی از منابع، برنامهریزی برای این ماموریت قطری در جریان سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر و محمد الخلیفی، وزیر مشاور در امور خارجه به واشینگتن در ماه آوریل (فروردین و اردیبهشت) مطرح شده است.
این سفر با هدف هماهنگی برای سفر پیش روی ترامپ به قطر نیز انجام شده بود.
منبع دیگری گفت که تلاش برای یافتن پیکر قربانیان آمریکایی، تعهد دیرینه دولتهای مختلف آمریکا بوده است و در گذشته نیز بارها با حضور مقامهای آمریکایی در سوریه، جستوجو در مناطق مشخصی انجام شده است.
به گفته این منبع، پیکرهای کاسیگ، ساتلاف و فولی به احتمال زیاد در یک منطقه قرار دارند و شهر دابق، به دلیل جایگاه خاص در تبلیغات داعش، یکی از مراکز مهم این گروه به شمار میرفت.
اما شرایط پرونده مولر متفاوت است چرا که او مستقیما در اختیار البغدادی بود.
در حال حاضر، دو عضو گروه داعش که پیشتر شهروند بریتانیا بودند و در قتل گروگانهای آمریکایی نقش داشتند، در ایالات متحده به حبس ابد محکوم شدهاند.
الشرع که در دسامبر گذشته و پس از سقوط رژیم اسد قدرت را به دست گرفت، در دورهای از جنگ داخلی سوریه، زمانی که فرمانده جبههالنصره - شاخه وابسته به القاعده - بود، با داعش درگیر شد.
او در سال ۲۰۱۶ رابطه خود را با القاعده قطع کرد.
خبرگزاری رویترز نوشت پاکستان اعلام کرده است پس از آغاز عملیات نظامی علیه هند در ساعات اولیه صبح، نشست نهاد عالیرتبهای را که مسئول نظارت بر زرادخانه هستهای این کشور است، برگزار کرده است. همزمان وزیر دفاع پاکستان، فراخوان برای برگزاری این نشست را رد کرد.
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، اعلام کرد پس از عملیات نظامی این کشور علیه هند در بامداد شنبه ۲۰ اردیبهشت، هیچ نشستی از سوی «سازمان فرماندهی ملی» پاکستان -نهاد عالی نظامی و غیرنظامی مسئول نظارت بر زرادخانه هستهای کشور- برنامهریزی نشده است.
ارتش پاکستان پیشتر اعلام کرده بود نخستوزیر این کشور خواستار برگزاری جلسهای از سوی این نهاد شده است.
در حمله پاکستان به هند، چندین پایگاه از جمله یک مرکز ذخیرهسازی موشک در شمال هند هدف قرار گرفتند.
ارتش هند پس از حملات پاکستان اعلام کرد که اسلامآباد با پهپادها و تسلیحات دیگر به اقدامات «آشکارا تحریکآمیز» خود در امتداد مرز غربی هند ادامه داده و تاکید کرد «طرحهای خصمانه دشمن» ناکام خواهند ماند.
پلیس منطقهای هند گزارش داد در جریان این حملات، پنج غیرنظامی در منطقه جامو واقع در کشمیر هند کشته شدند.
با بالا گرفتن شدیدترین درگیریها میان این دو کشور دارای سلاح هستهای در سه دهه اخیر، درخواستهای دیپلماتیک برای کاهش تنش از جمله از سوی ایالات متحده، شدت گرفته است.
شلیک موشک به پایگاههای هوایی
پاکستان اعلام کرد پیش از آغاز عملیات خود، هند به سه پایگاه هوایی، از جمله یکی نزدیک به اسلامآباد، موشک شلیک کرد اما پدافند هوایی پاکستان بیشتر آنها را رهگیری کرده است.
ارتش پاکستان همچنین گفت شهباز شریف، نخستوزیر این کشور، «سازمان فرماندهی ملی» را برای نشست فراخوانده است؛ نهادی متشکل از مقامهای ارشد غیرنظامی و نظامی که بر تصمیمگیریهای مربوط به زرادخانه هستهای نظارت دارد.
کارشناسان و دیپلماتها مدتهاست نگران آن هستند که درگیری میان این دو رقیب دیرینه به استفاده از تسلیحات هستهای بینجامد؛ خطری بزرگ در یکی از پرجمعیتترین نقاط تنش هستهای جهان.
احسن اقبال، وزیر برنامهریزی، توسعه و ابتکارات ویژه و هماهنگی بین استانی پاکستان، این تشدید تنش را آزمونی برای جامعه جهانی توصیف کرد.
او گفت: «ما از عبور از آستانه (هستهای) متنفر خواهیم بود.»
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۹ اردیبهشت با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان تماس گرفت.
به گفته وزارت خارجه آمریکا، روبیو بار دیگر از دو طرف خواست تا راههایی برای کاهش تنش بیابند و آمادگی واشینگتن را برای کمک به آغاز گفتوگوهای سازنده اعلام کرد.
دو کشور که سالهاست درگیر مناقشه بر سر منطقه کشمیر هستند، از چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت و پس از آنکه هند به آنچه «زیرساختهای تروریستی» در خاک پاکستان خواند حمله کرد، درگیر تبادل آتش و درگیریهای مرزی شدهاند.
پاکستان وعده داده بود که به حملات هند پاسخ خواهد داد.
در همین زمینه: شرکتهای هوایی در پی درگیری هند و پاکستان پروازها را لغو کردهاند یا تغییر مسیر دادهاند
خبرگزاری رویترز از قول کارشناسان نوشت که نشست سازمان فرماندهی ملی نشانهای نگرانکننده از شدت گرفتن تنشهاست.
اسفندیار میر، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، گفت: «این یک سیگنال نرم هستهای است اما با دکترین هستهای پاکستان -مبتنی بر استفاده نخست- همخوانی دارد و بازتابی واقعگرایانه از جایگاهی است که اکنون در نردبان تشدید تنشها بر آن ایستادهایم؛ جایگاهی بسیار بالا، پس از چندین درگیری میان دو طرف، و بیسابقه.»
مجموعه تحولات و اطلاعیهها
ارتش هند در بیانیهای در رسانه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) اعلام کرد که چندین پهپاد مسلح در آسمان شهر امریتسار در ایالت پنجاب هند مشاهده شدند و واحدهای دفاعی آنها را منهدم کردند.
وزیر برنامهریزی پاکستان در گفتوگویی تلویزیونی گفت که کشورش غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد و تنها به مکانهایی حمله میکند که علیه پاکستان مورد استفاده قرار گرفتهاند.
وزارت خارجه هند در اطلاعیهای اعلام کرد وزارتخانههای دفاع و خارجه این کشور ساعت ۱۰:۳۰ صبح به وقت محلی (۰۵:۰۰ به وقت گرینویچ) نشست خبری مشترکی برگزار خواهند کرد.
وزیر اطلاعرسانی پاکستان در ایکس نوشت که عملیات نظامی این کشور «عملیات بنیان مرصوص» نام گرفته است؛ عبارتی قرآنی که به معنای «ساختاری مستحکم و یکپارچه» است.
ارتش پاکستان در پیامی به خبرنگاران اعلام کرد که «مرکز ذخیره موشکهای براهموس در منطقه عمومی بیاس منهدم شد» و افزود که فرودگاه پتهانکوت در ایالت پنجاب هند و پایگاه نیروی هوایی اودهامپور در کشمیر هند نیز هدف قرار گرفتهاند.
خبرنگار رویترز گزارش داد صدای انفجار در شهرهای سرینگر و جامو در هند شنیده شد و آژیر خطر به صدا درآمد.
احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، در بیانیهای تلویزیونی گفت: «هند با استفاده از هواپیماهای خود موشکهای هوا به سطح شلیک کرد .... پایگاههای نورخان، مرید و شورکوت هدف قرار گرفتند.»
عمر عبدالله، وزیر ارشد کشمیر هند، در بیانیهای اعلام کرد یک مقام محلی در اثر گلولهباران در راجوری، نزدیک خط کنترل، کشته شده است؛ خطی که منطقه مورد مناقشه کشمیر را به دو بخش تقسیم میکند.
یکی از سه پایگاهی که پاکستان میگوید هدف حمله هند قرار گرفته، در شهر پادگانی راولپندی، در نزدیکی پایتخت اسلامآباد واقع شده است. دو پایگاه دیگر در استان پنجاب شرقی پاکستان هستند که با هند مرز دارند.
سخنگوی ارتش پاکستان گفت تنها تعداد اندکی از موشکها از پدافند هوایی عبور کردهاند و آنها نیز طبق ارزیابیهای اولیه، هیچ «امکانات و تجهیزات هواییای» را هدف قرار ندادهاند.
هند میگوید حملات روز چهارشنبهاش که جرقه درگیریهای اخیر را زد، در پاسخ به حمله مرگبار ماه گذشته به گردشگران هندو در کشمیر هند انجام شد.
پاکستان اتهام هند مبنی بر دست داشتن در حمله به گردشگران را رد کرده است.
در همین زمینه: پاکستان خواستار انجام «تحقیقات بیطرفانه» درباره حمله به گردشگران در کشمیر شد
از چهارشنبه تاکنون، دو کشور به تبادل آتش و حملات توپخانهای در مرز پرداخته و پهپادها و موشکهایی را به حریم هوایی یکدیگر فرستادهاند.
بخش عمده درگیریهای جمعه در کشمیر هند و ایالتهای مرزی با پاکستان رخ داده است. هند اعلام کرد پهپادهای پاکستانی را سرنگون کرده است.
گروه هفت کشور صنعتی (G7) روز جمعه خواستار بیشینه خویشتنداری دهلینو و اسلامآباد شد و از دو کشور خواست وارد گفتوگوی مستقیم شوند.
جین مریوت، کمیسر عالی بریتانیا در پاکستان، در بیانیهای در ایکس اعلام کرد که این کشور تحولات را بهدقت دنبال میکند.
از سوی دیگر صدای انفجار در شهر لاهور در شرق پاکستان و شهر پیشاور در شمال غربی این کشور شنیده شده است که نشانهای است از احتمال گسترش دامنه درگیریها.
بر اساس برآوردهای منتشرشده از دو سوی مرز -که هنوز بهطور مستقل تایید نشدهاند- از روز چهارشنبه تاکنون دستکم ۴۸ نفر در حملات متقابل کشته شدهاند.
والاستریت ژورنال در گزارشی خبر داد استیو ویتکاف، نماینده ویژه رییسجمهوری آمریکا در امور خاورمیانه، به جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده که آمریکا در صورت موافقت تهران با برچیدن برنامه هستهای خود و خرید اورانیوم غنیشده از آمریکا، تحریمها را لغو و گزینه اقدام نظامی را کنار بگذارد.
وال استریت ژورنال جمعه شب، ۱۹ اردیبهشت، این خبر را در گزارشی درباره عملی نشدن وعدههای دونالد ترامپ در دوران مبارزات انتخاباتی مبنی بر پایان دادن سریع به جنگ روسیه در اوکراین، جنگ اسرائیل و حماس در غزه و حل مناقشه هستهای با جمهوری اسلامی اعلام کرده است.
این روزنامه در گزارش خود، پس از بررسی مفصل دو بحران جنگ روسیه در اوکراین و جنگ اسرائیل و حماس در غزه، به مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پرداخته و سیاست دولت ترامپ در این حوزه را «آمیخته و محل بحثهای فراوان در داخل آمریکا» خوانده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، ترامپ میگوید مذاکرات هستهای با ایران خوب پیش میرود. ویتکاف تاکنون سه بار بهطور غیرمستقیم با طرفهای ایرانی درباره مهار توسعه هستهای تهران گفتوگو کرده و قرار است این آخر هفته چهارمین دیدار را در عمان برگزار کند.
والاستریت ژورنال نوشته است: «تاکنون، ایران خواسته سانتریفیوژهای خود را حفظ کند و هیچ نشانهای از برچیدن فعالیتهای هستهای خود نشان نداده است. موضع مشخصی هم از سوی آمریکا درباره اینکه «برچیدن» دقیقا چه معنایی دارد ارائه نشده است.»
بهنوشته این روزنامه، ترامپ چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت به خبرنگاران گفت: «ما هنوز در این باره تصمیم نگرفتهایم»، در حالی که چند روز پیش به شبکه انبیسی گفته بود که فقط «برچیدن کامل» را میپذیرد. مقامهای دولت ترامپ از حجم انتقادهای جمهوریخواهان درباره این موضوع غافلگیر شدهاند.
ترامپ جمهوری اسلامی را تهدید کرده که اگر به محدودیتهای سختگیرانه درباره فعالیتهای هستهای خود تن ندهد، اقدام نظامی خواهد کرد، اما هنوز موفق به جلب نظر اکثر متحدانش نشده است.
ژان-نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، در مصاحبهای گفت فرانسه و دیگر کشورها به اقدامات سختگیرانهتری علیه تهران نیاز دارند تا توافق هستهای ۲۰۱۵ که ترامپ از آن خارج شد، اما گزینه نظامی را رد کرد.
او گفت: «ما معتقدیم که هیچ راهی جز مسیر دیپلماتیک برای حل مسئله ایران وجود ندارد.»
جنگی که خواب از چشم ترامپ ربوده است
والاستریت ژورنال در این گزارش همچنین خبر داده است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هفته گذشته در باشگاهش در فلوریدا، در دیداری با جمعی از حامیان مالی ارشد، پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین را به عنوان دغدغهای رو به افزایش توصیف کرد که شبها خواب را از چشمانش ربوده است.
بهنوشته این روزنامه، ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود بارها گفته بود پس از بازگشت به کاخ سفید بهسرعت به جنگ روسیه در اوکراین، جنگ اسرائیل و حماس در غزه و مناقشه هستهای با جمهوری اسلامی پایان میدهد، به حامیان مالی خود گفته حل این مناقشات سختتر از آن چیزی است که تصور میکرد.
والاستریت ژورنال، بهنقل از افرادی که در این جلسه حضور داشتند، نوشت دونالد ترامپ گفته ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، مذاکرهکنندهای سختگیر است و «همه چیز» را میخواهد. اشاره او به اوکراین بود. این سخنان در پاسخ به پرسشی از سوی یکی از حامیان مالی درباره بزرگترین نگرانیهای سیاست خارجی ترامپ مطرح شد.
ترامپ همچنین درباره جنگ در غزه گفت که یافتن راهحلی برای آن بسیار دشوار است چون «آنها هزار سال است که میجنگند.»
والاستریت ژورنال یادآوری کرده که ترامپ همواره گفته است که اگر او در کاخ سفید بود هیچیک از این درگیریها آغاز نمیشد. او حتی قول داده بود جنگ اوکراین را «در همان روز اول» تمام کند.
این روزنامه سپس افزوده: «اما حالا که بیش از ۱۰۰ روز از آغاز دور دوم ریاستجمهوریاش میگذرد، بدون آنکه هیچیک از این مناقشات به پایان نزدیکتر شده باشد، مذاکرات برای توقف برنامه هستهای ایران متوقف شده و یک جنگ تجاری نیز روابط با متحدان را تحت فشار قرار داده است، ترامپ دریافته حل مشکلات جهان بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که تصور میکرد.»
دن بائر، سفیر پیشین در دولت اوباما که اکنون در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی فعالیت میکند، به والاستریت ژورنال گفت: «هیاهو و نمایش جای خود را در مانورهای دیپلماتیک دارند، اما جزییات و کار سخت هم لازماند.»
ترامپ بعدها گفت که درباره پایان دادن سریع به جنگ اوکراین شوخی کرده و هوادارانش میدانند که او اغراق کرده است.
کایل هاینز، استاد سیاست خارجی آمریکا در دانشگاه پردو، نیز به والاستریت ژورنال گفت: «اگر او بارها و بارها در کارزار انتخاباتی چنین وعدههایی نداده بود، انتقاد از او برای عمل نکردن به آنها بیانصافی بود. اما او چنین وعدههایی داده است.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، به والاستریت ژورنال گفت ترامپ و تیمش «با تمرکزی ویژه در حال تلاش برای برقرار کردن صلح در جهان و متوقف کردن اقدامات زیانآور بازیگران بد علیه آمریکا و متحدانمان» هستند.
او افزود: «رویکرد آنها موفق بوده است. حوثیها با آتشبس موافقت کردند، ۴۷ آمریکایی بازداشتشده در خارج به خانه بازگشتند، کشورهای ناتو هزینههای دفاعی خود را افزایش دادهاند، چین بازدارنده شده و ما از همیشه به صلح در جنگ روسیه- اوکراین نزدیکتر هستیم.»
مطالبات بیش از حد
در هفتههای اخیر، ترامپ در محافل خصوصی گلایه کرده که پوتین علاقهای به پایان دادن به جنگ ندارد و هر دو طرف از مصالحه سر باز میزنند. او همچنین از مشاوران خود پرسیده که آیا به نظرشان پوتین از زمان دور قبلی ریاستجمهوری ترامپ تغییر کرده است یا نه، و از برخی اقدامات نظامی روسیه، از جمله بمباران مناطقی با حضور کودکان، ابراز شگفتی کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، ترامپ اوایل امسال گفته بود که قانع کردن کییف سختتر از روسیه خواهد بود، مگر اینکه شرایط توافق مطابق میل اوکراین باشد و این موضوع به برخوردی تند در دفتر بیضی با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، منجر شد که بهطور زنده از تلویزیون پخش شد.
اخیرا نیز مقامهای ارشد دولت ترامپ اذعان کردند که روسیه همچنان بزرگترین مانع است و حاضر نیست با آتشبس بیقید و شرط ۳۰ روزه که کییف از آن حمایت کرده، موافقت کند و همچنان خواستار امتیازات بیشتری از اوکراین است.
جی دی ونس، معاون رییسجمهوری گفت: «من نمیگویم که روسها به پایان دادن به این درگیری بیعلاقهاند. ما فکر میکنیم خواستههایشان زیادی است.»
برنامههای اولیه ترامپ برای این مناقشه هم ظرف چند هفته تغییر کرد. روسیه از اولین فرستاده ترامپ به اوکراین، ژنرال بازنشسته کیت کلگ، به دلیل حمایت دخترش از کییف، شکایت داشت.
ترامپ سپس به کلگ گفت فقط با اوکراینیها صحبت کند و استیو ویتکاف، دوست دیرینهاش را وارد ماجرا کرد که همزمان فرستاده ویژه او در امور خاورمیانه است. تیم کلگ معتقد است که این دیپلمات توانسته تا حد زیادی کییف را به فرآیند صلح ترامپ متعهد کند.
ویتکاف بارها تلاش کرده هر دو طرف را وادار کند برخی شرایط ناخوشایند را بپذیرند. اکنون او به دیگران گفته هدفش فقط این است که دو طرف را پای میز مذاکره بیاورد؛ کاری که هنوز موفق به انجامش نشده است.
مقامهای آمریکایی دیگر نیز گفتهاند ممکن است ترامپ رسیدن روسیه و اوکراین به مذاکرات جدی مستقیم را به عنوان پایان ماموریت خود در نظر بگیرد و بقیه ماجرا را به خودشان واگذار کند تا آمریکا بتواند بر اولویتهای دیگر متمرکز شود.
چراغ سبز به اسرائیل
در موضوع غزه نیز، دولت ترامپ به دنبال آن است که جنگ اسرائیل و حماس با مذاکره به پایان برسد.
بهنوشته والاسریت ژورنال، ویتکاف در ژانویه، درست پیش از آغاز دوره ریاستجمهوری ترامپ، به دولت بایدن کمک کرد تا طرح آتشبس خود را اجرا کند. اما این توافق در مارس از هم فروپاشید و اکنون جنگ از سر گرفته شده است. اسرائیل تمام کمکهای بشردوستانه به فلسطینیهای آسیبپذیر در غزه را متوقف کرده و بحران انسانی عمیقتری رقم زده است.
این هفته، کابینه اسرائیل طرحی را تصویب کرد که در صورت ادامه جنگ از سوی حماس و نگه داشتن گروگانها، این کشور کل غزه را به تصرف خود درآورد. دولت اسرائیل به حماس تا پایان سفر خاورمیانهای ترامپ در هفته آینده فرصت داده تا گروگانها را آزاد کند.
بهنوشته وال استریت ژورنال، برخی مقامهای دولت آمریکا از حملات تازه اسرائیل ناراضیاند. اما ترامپ همچنان درباره بازسازی منطقه صحبت میکند و عملا به اسرائیل چراغ سبز داده تا عملیات نظامی خود را تا زمانی که حماس تغییر موضع دهد، ادامه دهد.
در همین حال، ویتکاف دایره مشاوران خود را برای آماده شدن برای دوران پس از جنگ در غزه گسترش داده و طبق گزارشها با تونی بلر، نخستوزیر پیشین بریتانیا، و آلن درشوویتز، وکیل سرشناس، دیدار داشته است.
درشوویتز به والاستریت ژورنال گفت: «اینکه آیا آنها موفق خواهند شد یا نه هنوز مشخص نیست، اما تمام تلاششان را میکنند. به نظرم این ماجرا سختتر از آن چیزی است که انتظار داشتند.»