درگیری‌های فرقه‌ای در سوریه؛ اسرائیل در حمایت از دروزی‌ها حومه دمشق را هدف قرار داد

براساس این گزارش، این اردوگاه‌ها در صحرای الانبار، نزدیک مرز سوریه، میزبان افسران و نیروهای وفادار به رژیم سابق بشار اسد هستند که پس از سقوط نظام او از سوریه گریخته‌اند.

آموزش نظامی با نظارت سپاه پاسداران و حشد الشعبی

بر پایه این گزارش، نیروهای شیعه تحت حمایت حکومت ایران، از جمله گروه‌هایی مانند حزب‌الله عراق، در انتقال و آموزش این نیروها نقش دارند. اردوگاه‌های مذکور زیر نظر مستقیم افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی قدس اداره می‌شوند. یکی از منابع نزدیک به دولت عراق تایید کرده که اردوگاه بزرگی در نزدیکی شهر مرزی القائم ساخته شده که در منطقه «جرف‌الصخر» (جنوب بغداد) – مرکز عملیات سپاه در عراق – پشتیبانی می‌شود.

شاهدان عینی نیز دیده‌اند که صدها سرباز سوری با خودروهای نظامی با لوگوی شبه‌نظامیان به اردوگاه‌های صحرایی منتقل شده‌اند. برخی از این افراد در طول سفر مورد بازجویی قرار گرفته‌اند و از حضور غیرنظامیان در اطراف اردوگاه‌ها جلوگیری شده است.

حمایت از «نیروهای نخبه» مورد حمایت رامی مخلوف

در همین راستا، رامی مخلوف، بازرگان نزدیک به اسد، یک‌شنبه هفت اردیبهشت اعلام کرد که با همکاری «سهیل الحسن» ملقب به «ببر» و فرمانده سابق نیروهای ویژه رژیم سوریه، در حال تشکیل نیرویی به نام «نیروهای نخبه» است. او مدعی شد که این نیروها برای حفاظت از مردم مناطق ساحلی سوریه، نه انتقام‌جویی، سازماندهی شده‌اند.

به گفته مخلوف، این نیروها شامل ۱۵۰ هزار نیروی ویژه، ۱۵۰ هزار نیروی ذخیره و یک میلیون نفر از اعضای «کمیته‌های مردمی» هستند. او دولت جدید سوریه را به ناتوانی در محافظت از مردم متهم کرد و خواستار همکاری آن برای «نجات کشور» شد.

هدف جمهوری اسلامی: بازیابی نفوذ در سوریه پس از اسد

تحلیلگران سیاسی معتقدند تهران پس از از دست دادن جایگاه رسمی خود در سوریه، اکنون در تلاش است با تکیه بر اقلیت علوی، قبایل مسلح وفادار و نیروهای نیابتی جدید، نفوذ خود را در سوریه پس از اسد احیا کند.

احمد عون، تحلیلگر سیاسی سوری، به مدیا لاین گفت: «حکومت ایران پس از سقوط بشار اسد نفوذ رسمی خود را از دست داد، اما همچنان روابطی با اقلیت علوی و نیروهای قبایلی دارد که برای حفاظت از منافع ایران آموزش دیده‌اند.»

عون همچنین گفت که حزب‌الله لبنان، متحد کلیدی حکومت ایران، در پی جنگ اخیر با اسرائیل بسیاری از رهبران و تسلیحات خود را از دست داده است و اکنون بیش از گذشته به حمایت مستقیم تهران نیاز دارد. بی‌ثباتی سیاسی در سوریه فرصتی استثنایی برای بازیابی نفوذ تهران فراهم کرده است.

سکوت دولت عراق و گسترش نفوذ سپاه در جرف‌الصخر

با وجود حضور فیزیکی سپاه پاسداران و ساخت اردوگاه‌های نظامی در خاک عراق، دولت بغداد سکوت اختیار کرده است و به‌دلیل حساسیت سیاسی موضوع، آن را انکار می‌کند. عمر کربولی، افسر بازنشسته عراقی، فعالیت‌های نزدیک مرز سوریه را «غیرعادی» توصیف و تاکید کرده که دولت عراق تاکنون حتی حضور آشکار سپاه در منطقه استراتژیک جرف‌الصخر را نیز رسما تایید نکرده است.

کربولی هشدار داده که جمهوری اسلامی ممکن است از وحشت اقلیت علوی در سوریه برای تشدید شکاف میان این اقلیت و دولت جدید استفاده کند. او همچنین گفت که برخی از کشتارهای اخیر در سوریه احتمالا به‌دست شبه‌نظامیان تحت حمایت حکومت ایران انجام شده تا دولت جدید سوریه بی‌ثبات و منزوی شود.

الشیبانی به‌منظور شرکت در جلسات سازمان ملل متحد به ایالات متحده سفر کرده است و این دیدار، نخستین ملاقات رسمی او و مقام‌های آمریکایی در خاک ایالات متحده محسوب می‌شود.

این دیدار سه‌شنبه ۹ اردیبهشت و پس از آن صورت گرفت که سوریه اوایل ماه جاری به فهرستی از شروط آمریکا برای کاهش بخشی از تحریم‌ها پاسخ مثبت داد.

رویترز در گزارش خود نوشت که هنوز مشخص نیست که وزیر امور خارجه سوریه با کدام‌یک از مقام‌های وزارت امور خارجه آمریکا دیدار کرده است، اما یکی از منابع پیش‌تر به رویترز گفته بود که انتظار می‌رود او با گروهی از مقام‌های آمریکایی، از جمله «دوروتی شی»، سفیر موقت آمریکا در سازمان ملل، دیدار کند.

تامی بروس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، حضور «برخی نمایندگان دولت موقت سوریه» در نیویورک را برای شرکت در نشست‌های سازمان ملل تایید کرد، اما از اظهار نظر درباره برنامه‌ریزی برای دیدار با مقام‌های آمریکایی خودداری کرد.

او گفت: «ما همچنان با احتیاط در حال ارزیابی سیاست خود در قبال سوریه هستیم و قضاوت‌مان بر اساس عملکرد مقامات موقت خواهد بود. در حال حاضر قصدی برای عادی‌سازی روابط دیپلماتیک با سوریه نداریم و نمی‌توانم درباره هیچ دیداری پیشاپیش چیزی بگویم.»

به گفته یکی از منابع آگاه، دولت دمشق علاقه‌مند است یک مسیر واقع‌گرایانه از سوی آمریکا برای لغو دائمی تحریم‌ها دریافت کند و در عین حال جدول زمانی مشخصی را برای عمل به خواسته‌های واشینگتن ارائه دهد.

ایالات متحده ماه گذشته فهرستی شامل هشت شرط را به سوریه ارائه کرد؛ از جمله نابودی کامل باقی‌مانده زرادخانه‌های سلاح‌های شیمیایی و اطمینان از این‌که افراد خارجی به مناصب عالی‌رتبه حکومتی گماشته نخواهند شد.

خبرگزاری رویترز نخستین رسانه‌ای بود که فاش کرد «ناتاشا فرانچسکی»، معاون دستیار وزیر امور خارجه در دفتر امور خاور نزدیک، این فهرست را در تاریخ ۱۸ مارس، در دیداری حضوری در حاشیه کنفرانس کمک به سوریه در بروکسل، به الشیبانی تحویل داده است.

سوریه به‌شدت نیازمند کاهش تحریم‌هاست تا بتواند اقتصادی را که در اثر سال‌ها جنگ ویران شده، دوباره احیا کند. در طول این سال‌ها، آمریکا، بریتانیا و اروپا تحریم‌های سختی را برای اعمال فشار بر رژیم اسد وضع کرده‌اند.

در ماه ژانویه، واشینگتن معافیت شش‌ماهه‌ای برای برخی تحریم‌ها صادر کرد تا کمک‌های بشردوستانه تسهیل شود؛ اما این معافیت تاثیر محدودی داشته است. بر اساس گزارش رویترز در ماه مارس، در صورت اجرای کامل خواسته‌های آمریکا، این معافیت برای دو سال تمدید می‌شود و احتمال دارد معافیت‌های جدیدی نیز صادر شود.

در پاسخ دمشق به این فهرست، دولت سوریه متعهد شده است تا یک دفتر پیگیری در وزارت امور خارجه برای تعیین سرنوشت روزنامه‌نگار آمریکایی ناپدیدشده، آستین تایس، ایجاد کند. همچنین دمشق وعده داده است که همکاری خود با سازمان‌های بین‌المللی برای مقابله با سلاح‌های شیمیایی را تقویت کند.

با این حال، پاسخ سوریه درباره برخی خواسته‌های کلیدی دیگر، از جمله خروج نیروهای خارجی و اعطای مجوز به ایالات متحده برای انجام عملیات ضدتروریستی، بسیار مبهم و محدود بوده است.

دفتر الشرع شامگاه یک‌شنبه هفتم اردیبهشت با انتشار بیانیه‌ای تاکید کرد: «ما آشکارا هرگونه تلاش برای تحمیل تجزیه یا ایجاد مناطق جدایی‌طلب تحت عناوین فدرالیسم یا خودمختاری بدون اجماع ملی را رد می‌کنیم.»

دفتر الشرع هشدار داد وحدت سرزمین و مردم سوریه «خط قرمز» حکومت این کشور به شمار می‌رود.

پیش از این در ششم اردیبهشت، احزاب کُرد سوریه، از جمله گروه حاکم بر شمال شرق این کشور، در نشستی در شهر قامشلی بر سر یک چشم‌انداز سیاسی مشترک برای آینده‌ کُردهای سوریه به توافق رسیدند. این نشست با حضور مقام‌های آمریکایی برگزار شد.

در بیانیه پایانی این نشست، احزاب کُرد خواستار آن شدند که قانون اساسی آتی سوریه احترام به «حقوق ملی» کُردها در این کشور را تضمین کند.

در این بیانیه آمده است: «چشم‌انداز سیاسی مشترکی تدوین شده که اراده‌ جمعی کُردها و طرح آنان را برای یک راه‌حل عادلانه درباره‌ مساله کُردها در سوریه، به‌عنوان کشوری دموکراتیک و غیرمتمرکز، بیان می‌کند.»

این نشست در شرایطی برگزار شد که مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه و الشرع ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ با یکدیگر در دمشق دیدار کردند و توافقی را به امضا رساندند.

بر اساس این توافق، نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار حکومت مرکزی این کشور ادغام خواهند شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کُردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) بر عهده دارد.

100%

خبرگزاری رویترز ۲۲ اسفند گزارش داد آمریکا نقش مهمی در نهایی شدن این توافق داشت و متحدان کُرد خود را ترغیب کرده بود تا با حکومت سوریه به توافق برسند.

دفتر الشرع هفتم اردیبهشت در ادامه بیانیه خود تاکید کرد درخواست اخیر گروه‌های کُرد برای برقراری فدرالیسم در سوریه نقض توافق‌نامه دمشق محسوب می‌شود.

پیش‌تر و در ۱۰ فروردین، حکومت محلی گروه‌های کُرد در شمال غرب سوریه با صدور بیانیه‌ای، کابینه جدید این کشور را فاقد مشروعیت خواند و اعلام کرد خود را ملزم به اجرای تصمیمات اتخاذشده از سوی این دولت نمی‌داند.

این گروه‌ها افزودند: «هر دولتی که بازتاب‌دهنده تنوع و گوناگونی جامعه سوریه نباشد، قادر به حکمرانی صحیح بر این کشور نخواهد بود.»

آمریکا و شماری از کشورهای غربی بر این باورند که نیروهای مسلح کُرد سوریه نقشی حیاتی در مقابله با تهدیدات گروه‌های اسلام‌گرای افراطی، از جمله داعش، در این کشور ایفا می‌کنند.

میلز همچنین گفت که حامل نامه شخصی احمد الشرع به دونالد ترامپ است.

کوری میلز پنج‌شنبه، چهار اردیبهشت، در گفت‌وگو با خبرگزاری بلومبرگ گفت که هفته گذشته در قالب یک ماموریت حقیقت‌یاب غیر رسمی که به ابتکار گروهی از سوری- آمریکایی‌های بانفوذ ترتیب داده شده بود، به دمشق رفته و در دیدار با احمد الشرع حدود ۹۰ دقیقه با گفت‌وگو کرده است.

به‌نوشته بلومبرگ، این گروه سوری- آمریکایی در تلاش است تا دولت آمریکا را متقاعد کند تحریم‌های فلج‌کننده‌ای را لغو کند که پیش از این علیه دولت بشار اسد ـ رییس‌جمهوری پیشین سوریه، وضع شده بود.

میلز درباره دیدارش با احمد الشرع گفت محور این گفت‌وگو، بررسی شرایطی بوده که سوریه بر اساس آن حاضر است روابط خود را با اسرائیل عادی‌ سازد.

او افزود در این دیدار همچنین شرایط ایالات متحده برای لغو تحریم‌های اقتصادی وضع‌شده در دوره بشار اسد بررسی شد.

میلز همچنین گفت که حامل نامه‌ای شخصی از احمد الشرع به دونالد ترامپ است، اما از بیان محتوای این نامه خودداری کرد. کاخ سفید نیز هنوز واکنشی به این دیدار نشان نداده است.

میلز گفت قصد دارد گزارشی از گفت‌وگوهایش با احمد الشرع را به ترامپ و مایک والتز، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، ارائه دهد.

یکی از مشاوران احمد الشرع گفت که فعلا امکان اظهارنظر درباره این دیدار را ندارد.

100%

شرایط آمریکا برای لغو تحریم‌ها

بر اساس گفته‌های میلز، او فهرست کامل خواسته‌های دولت ترامپ برای لغو تحریم‌ها را در این دیدار به طرف سوری ارائه کرده است.

دولت الشرع با بحران انسانی و اقتصادی عمیقی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که در نتیجه بیش از یک دهه جنگ داخلی شکل گرفته است. برخی از کشورهای‌ عرب حوزه خلیج فارس تمایل خود را برای کمک مالی به بازسازی سوریه نشان داده‌اند اما این تحریم‌ها هرگونه تعامل اقتصادی با دولت سوریه را ، به‌جز برای کمک‌های بشردوستانه، ممنوع می‌سازد.

به گفته میلز، الشرع برای احیای اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، به‌ویژه از سوی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، به‌شدت به لغو تحریم‌ها نیاز دارد. تخمین زده می‌شود هزینه بازسازی سوریه پس از سال‌ها جنگ داخلی تا ۴۰۰ میلیارد دلار برسد. سوریه از سال ۱۹۷۹ در فهرست دولت‌های حامی تروریسم وزارت خارجه آمریکا قرار دارد.

به گفته میلز، یکی از شروط اصلی ایالات متحده برای برداشتن تحریم‌ها، نابودی کامل ذخایر تسلیحات شیمیایی به‌جا مانده از دوران بشار اسد و همچنین هماهنگی سوریه با ایالات متحده و عراق در زمینه مبارزه با تروریسم است. دولت الشرع همچنین باید تکلیف حضور جنگجویان خارجی در خاک سوریه را روشن کند و تضمین‌هایی امنیتی به اسرائیل بدهد.

این امر به‌ویژه با توجه به سابقه الشرع به‌عنوان یکی از اعضای پیشین القاعده که در عراق علیه نیروهای آمریکایی جنگیده است، اهمیت دارد. احمد الشرع که اکنون ۴۲ سال دارد، پیش‌تر با نام ابو محمد الجولانی شناخته می‌شد.

آمادگی احمد الشرع برای برطرف کردن نگرانی‌های آمریکا

میلز همچنین به بلومبرگ گفت که الشرع نسبت به رفع نگرانی‌های آمریکا ابراز تمایل کرده و گفته در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، سوریه علاقه‌مند به پیوستن به پیمان ابراهیم است؛ پیمانی که در دوران نخست ریاست‌جمهوری ترامپ موجب عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و چند کشور عربی از جمله امارات متحده عربی شد.

سوریه و اسرائیل در گذشته سه جنگ عمده با یکدیگر داشته‌اند و دمشق همچنان خواستار بازپس‌گیری کامل بلندی‌های جولان است؛ منطقه‌ای که اسرائیل در سال ۱۹۶۷ اشغال و بعدها به خاک خود ملحق کرد. دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۹ حاکمیت اسرائیل بر جولان را به‌رسمیت شناخت.

میلز فضای گفت‌وگو با الشرع را «مثبت» توصیف کرد و افزود که با اسعد حسن الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه نیز دیدار کرده است.

او گفت: «با احتیاط خوش‌بین هستم و امیدوارم بتوان گفت‌وگویی باز را ادامه داد.»

میلز که سابقه خدمت در ارتش آمریکا و حضور در جنگ عراق پس از تهاجم سال ۲۰۰۳ را دارد، گفت: «روزی آلمان و ژاپن دشمنان ما بودند، اما برای رسیدن به ثبات باید از این مرحله عبور کرد.»

او افزود: « به احمد الشرع گفتم بیایید مثل دو سرباز با هم صحبت کنیم؛ گذار از میدان نبرد به حکومت‌داری فرآیندی بسیار دشوار است.»

در حالی که پس از سقوط بشار اسد، وزیران امور خارجه چند کشور اروپایی و یک معاون وزیر امور خارجه در دولت بایدن به دمشق سفر و با الشرع دیدار کردند، اما نگرانی‌ها نسبت به تمرکز قدرت به‌دست الشرع و متحدان سنی او و همچنین نحوه برخوردشان با اقلیت‌های مذهبی همچنان پابرجاست.

چشم‌انداز بازگشت سوریه به جامعه بین‌المللی به‌ویژه پس از اعدام صدها غیرنظامی علوی در ماه مارس، گروهی که در گذشته ستون فقرات رژیم اسد را شکل می‌دادند، تیره‌تر شده است.

گردان‌های القدس، شاخه نظامی جهاد اسلامی، در بیانیه‌ای اعلام کرد که خالد خالد، مسئول عملیات این گروه در سوریه، و یاسر الزعفری، رییس کمیته سازماندهی آن، از پنج روز پیش در بازداشت نیروهای امنیتی سوریه قرار دارند.

در این این بیانیه از نحوه بازداشت دو عضو ارشد گروه جهاد اسلامی انتقاد و گفته شده که این دو بدون هیچ توضیحی و «به شکلی که از برادران انتظار نمی‌رفت» بازداشت شده‌اند. گروه جهاد اسلامی خواستار آزادی فوری دو عضو ارشد خود شده است.

یکی از مقامات وزارت کشور سوریه ضمن تایید بازداشت این دو نفر، از ارائه اطلاعات بیشتر درباره دلایل این اقدام خودداری کرد. همچنین یک منبع فلسطینی در دمشق نیز بازداشت این افراد را تایید کرد.

گروه جهاد اسلامی که در جریان حمله هماهنگ‌شده با حماس، گروه حاکم بر غزه، علیه اسرائیل در سال ۲۰۲۳ مشارکت داشت، یکی از دریافت‌کنندگان اصلی کمک‌های مالی و فنی جمهوری اسلامی به‌شمار می‌رود و سال‌هاست دفاتر خارجی آن در سوریه و لبنان فعالیت دارند.

تغییرات ژئوپلیتیکی و ضربات به متحدان جهاد اسلامی

اما متحدان منطقه‌ای این گروه طی ماه‌های گذشته با ضربات سنگینی مواجه شده‌اند. عملیات گسترده نظامی اسرائیل در سال گذشته، حزب‌الله لبنان را که تحت حمایت جمهوری اسلامی قرار دارد، تضعیف کرد. همچنین، بشار اسد، رییس‌جمهوری پیشین سوریه و از متحدان نزدیک تهران، از قدرت برکنار شده و به روسیه گریخته است.

رهبری جدید سوریه روابط دیپلماتیک خود با جمهوری اسلامی را قطع کرده و در تلاش است تا حمایت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای بازسازی سوریه را جلب کند.

خبرگزاری رویترز ماه گذشته گزارش داد که آمریکا فهرستی از شرایط را برای کاهش بخشی از تحریم‌ها در اختیار سوریه قرار داده است. منابع آگاه گفته‌اند که یکی از این شروط، فاصله‌گیری دولت سوریه از گروه‌های فلسطینی مورد حمایت جمهوری اسلامی، از جمله جهاد اسلامی است.

اسرائیل در سال‌های گذشته به‌طور مداوم مواضع جهاد اسلامی در خاک سوریه را هدف قرار داده است. ماه گذشته، ارتش اسرائیل اعلام کرد ساختمانی در حومه دمشق را که به‌عنوان مرکز فرماندهی جهاد اسلامی مورد استفاده قرار می‌گرفته، هدف حمله قرار داده اما این گروه حمله به مرکز فرماندهی خود در سوریه را تکذیب کرده است.