دومین سفر خارجی رییس حکومت سوریه؛ الشرع در ترکیه با اردوغان دیدار کرد

رییس پلیس محلی شهر اوربرو، سه‌شنبه ۱۶ بهمن، در یک کنفرانس خبری اعلام کرد که فرد مهاجم احتمالا در میان کشته‌شدگان است و عملیات جست‌وجو در مدرسه برای یافتن قربانیان احتمالی دیگر همچنان ادامه دارد.

او با اشاره به اینکه فرد مظنون پیش‌تر سابقه‌ای در پلیس نداشته و انگیزه مهاجم هنوز مشخص نیست، گفت که پلیس معتقد است مهاجم به‌تنهایی عمل کرده است و در حال حاضر شواهدی مبنی بر تروریستی بودن این حمله در دست نیست.

رییس پلیس شهر اوربرو گفت به‌دلیل گستردگی این حادثه، هنوز نمی‌تواند تعداد دقیقی از کشته‌شدگان ارائه دهد.

پلیس سوئد اعلام کرد که تحقیقات خود در ارتباط با قتل، آتش‌سوزی عمدی و تخلف مربوط به حمل سلاح گرم را آغاز کرده است.

اولْف کریسترسون، نخست‌وزیر سوئد، در شبکه اجتماعی ایکس ضمن ابراز همدردی با بازماندگان این حمله گفت: «این یک روز بسیار دردناک برای تمام مردم سوئد است.»

مدرسه بزرگسالانی که تیراندازی در آن صورت گرفته است، در محوطه‌ای واقع شده که چند مدرسه دیگر برای کودکان نیز در آن قرار دارد.

پلیس اعلام کرد پس از حمله، همه دانش‌آموزان مدارس این محوطه برای حفظ امنیتشان در داخل ساختمان‌ها نگه داشته شدند و پس از مدتی، پلیس عملیات تخلیه آنها را آغاز کرد.

سوئد در سال‌های اخیر با موجی از تیراندازی‌ها و بمب‌گذاری‌های ناشی از گسترش فعالیت باندهای خلافکار مواجه بوده است، اما حمله‌های مرگبار به مدارس در این کشور کم‌سابقه است.

طبق گزارش شورای ملی پیشگیری از جرم سوئد، بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲، ده نفر در هفت حادثه خشونت‌بار در مدارس این کشور کشته شده‌اند.

در یکی از بدنام‌ترین جنایات‌ها در دهه گذشته در سوئد، یک مهاجم ۲۱ ساله در سال ۲۰۱۵ با انگیزه‌های نژادپرستانه یک دستیار معلم و یک دانش‌آموز را کشت و دو نفر دیگر را زخمی کرد.

دونالد ترامپ، اول بهمن در نخستین روز از آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری خود، با صدور یک فرمان اجرایی، کمک‌‌های خارجی ایالات متحده را به مدت ۹۰ روز به حالت تعلیق درآورد تا کارآیی و همسویی آن‌ها با سیاست «اول آمریکا» مورد بررسی قرار گیرد.

ترامپ دستور داده است تقریبا تمام کمک‌های خارجی آمریکا بازنگری شود و از ایلان ماسک خواسته است تا آژانس توسعه جهانی ایالات متحده را کوچک‌تر کند.

به گزارش رویترز، از آن زمان ده‌ها کارمنداین آژانس به مرخصی اجباری فرستاده شده‌اند و صدها پیمانکار داخلی نیز اخراج شده‌اند.

طبق این گزارش، دستورهای وزارت امور خارجه ترامپ برای توقف کمک‌های خارجی باعث نگرانی شدید در بخش کمک‌رسانی هم در داخل و هم در خارج از آمریکا شده است، زیرا پیمانکاران معمولا ابتدا خودشان هزینه‌ها را تامین و بعد آنها را از دولت آمریکا مطالبه می‌کنند.

یک مقام آژانس توسعه جهانی که نخواست نامش فاش شود، به رویترز گفت که شرکتش مجبور به فرستادن صدها کارمند آمریکایی به مرخصی اجباری شده و بیش از ۵۰ میلیون دلار صورتحساب معوقه از نوامبر و دسامبر دارد که هنوز از سوی دولت آمریکا پرداخت نشده است.

طبق این گزارش، بسیاری از کارکنان و پیمانکاران این آژانس از سرعت بالای اخراج‌ها به دست دولت ترامپ شوکه شده‌اند، به‌ویژه اینکه این اتفاق تنها چند روز قبل از انقضای مزایای بیمه درمانی‌شان رخ داده است.

در سال مالی ۲۰۲۳، آمریکا ۷۲ میلیارد دلار کمک در سراسر جهان ارائه کرد که شامل برنامه‌هایی از جمله بهداشت زنان در مناطق جنگ‌زده، دسترسی به آب سالم، درمان اچ‌آی‌وی و ایدز، امنیت انرژی و مبارزه با فساد بود.

در سال ۲۰۲۴، ایالات متحده ۴۲ درصد از کل کمک‌های بشردوستانه ثبت‌شده از سوی سازمان ملل را تامین کرد.

این بودجه که کمتر از یک درصد از کل بودجه دولت آمریکا را تشکیل می‌دهد، در سیاست واشینگتن برای ایجاد اتحادهای جهانی، تقویت دیپلماسی و مقابله با نفوذ رقبایی مانند چین و روسیه در کشورهای در حال توسعه نقشی کلیدی دارد.

تاثیر قطع کمک‌ها بر ایران

بر اساس آمار رسمی دولتی، آمریکا بزرگ‌ترین اهداکننده کمک‌های بین‌المللی در جهان است و تنها در سال مالی ۲۰۲۴، بالغ بر ۳۹ میلیارد دلار در این مسیر هزینه کرده که از این مبلغ، ۶۵ میلیون دلار به تامین مالی برنامه «دموکراسی منطقه‌ای خاور نزدیک» موسوم به NERD، تحت مدیریت وزارت امور خارجه آمریکا اختصاص یافته است.

بنا بر گزارش سرویس تحقیقات کنگره، این برنامه از سال ۲۰۰۹ تا کنون منبع اصلی حمایت آمریکا از حقوق بشر و جامعه مدنی در ایران بوده است.

در فهرست دریافت‌کنندگان کمک‌های خارجی آمریکا، رسانه‌های فارسی‌زبان قرار دارند که اخبار را به‌صورت سانسور‌نشده در اختیار شهروندان ایرانی قرار می‌دهند؛ در میان آن‌ها همچنین سازمان‌های حقوق بشری دیده می‌شوند که موارد نقض حقوق بشر در ایران را مستند می‌کنند و بدین ترتیب، نقشی مهم در پاسخگو نگه داشتن جمهوری اسلامی بر عهده دارند.

بخشی از کمک‌های آمریکا نیز به تامین هزینه‌های خدمات وی‌پی‌ان اختصاص دارد که شهروندان ایرانی برای دور زدن سانسور جمهوری اسلامی از آن استفاده می‌کنند.

در پی قطع کمک‌ها، بسیاری از این خدمات ناچار به توقف فعالیت‌های خود خواهند شد.

یک فعال حوزه اینترنت نیز در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال هشدار داد دستور اخیر ترامپ برای قطع کمک‌ها، ۲۰ میلیون ایرانی، معادل یک‌پنجم جمعیت کشور را از دسترسی به خدمات وی‌پی‌ان تحت پشتیبانی ایالات متحده محروم می‌کند؛ خدماتی که مردم ایران برای دور زدن محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی جمهوری از آن‌ها بهره می‌برند.

در اوج جنبش «زن، زندگی، آزادی»، سطح وابستگی به وی‌پی‌ان برای دسترسی به اطلاعات در ایران به‌شدت افزایش یافت و دو-سوم جمعیت کشور از آن استفاده کردند.

گفته می‌شود وی‌پی‌ان‌های موجود در بازار ایران تحت کنترل جمهوری اسلامی قرار دارند و حتی از سوی نهادهای وابسته به سپاه پاسداران عرضه می‌شوند که از نیاز مردم ایران به دسترسی آزاد به اینترنت بهره‌برداری مالی می‌کنند.

پس از اعتراضات آبان ۹۸ در ایران، واشینگتن تلاش‌های خود را برای ارائه گزینه‌های بیشتر به شهروندان ایرانی به منظور ارتباط با یکدیگر و دنیای خارج شدت بخشید.

پس از آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ نیز دولت ایالات متحده برخی موانع صادرات خدمات اینترنتی به ایران را برطرف کرد و به شرکت اسپیس‌ایکس ایلان ماسک اجازه داد تا خدمات اینترنت ماهواره‌ای را در ایران ارائه دهد.

پویا پیرحسینلو رئیس کمیته اینترنت در انجمن تجارت الکترونیک ایران ۱۷ دی ماه گفته بود شمار کاربران اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در کشور از ۱۰۰ هزار نفر فراتر رفته است.

فعالان ایرانی هشدار می‌دهند پیامدهای فرمان اجرایی ترامپ تنها به ابزارهای دور زدن سانسور اینترنت محدود نخواهد ماند.

چند فعال ایرانی دیگر در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال تاکید کردند اگر پروژه‌های مرتبط با تقویت حقوق بشر و آزادی اینترنت در ایران طی ماه آینده از فرمان ترامپ معاف نشوند، یا به‌طور کامل از بین خواهند رفت یا به‌شدت محدود خواهند شد.

کارشناسان حوزه اینترنت هشدار داده‌اند حتی اگر کمک‌های دولت آمریکا پس از سه ماه از سر گرفته شود، آسیب وارد شده غیرقابل جبران خواهد بود چرا که بسیاری از مردم ایران به وی‌پی‌ان‌های آسیب‌پذیر داخلی مهاجرت می‌کنند و ممکن است هرگز به‌طور کامل به استفاده از خدمات امن تحت پشتیبانی ایالات متحده بازنگردند.

ترامپ اول بهمن و در نخستین روز از آغاز دوره ریاست‌جمهوری خود، با صدور یک فرمان اجرایی، کمک‌‌های خارجی آمریکا را به حالت تعلیق درآورد تا کارایی و هم‌سویی آن‌ها با سیاست «اول آمریکا» بررسی شود.

ایلان ماسک، رییس اداره بهره‌وری دولت ترامپ، ۱۴ بهمن، یواس‌اِید (USAID) را «یک سازمان جنایتکار» توصیف کرد و خواستار نابودی آن شد.

ساعاتی پس از این اظهار‌نظر، وب‌سایت آژانس توسعه جهانی آمریکا از دسترس خارج شد.

دولت ترامپ همچنین دو مقام ارشد امنیتی در یو‌اس‌اید را برکنار کرد.

بر اساس گزارش واشینگتن‌پست، این دو مقام به‌دلیل خودداری از اعطای دسترسی نمایندگان «اداره بهره‌وری دولت» ماسک به اطلاعات محرمانه در این آژانس برکنار شدند.

هزینه‌های این آژانس، تنها بخش کوچکی از بودجه فدرال ایالات متحده را تشکیل می‌دهد، اما ساختارش ممکن است آن را به هدفی آسان برای کاهش هزینه‌ها در دوران ترامپ تبدیل کرده باشد.

حامیان یو‌اس‌اید می‌گویند که این سازمان، بازوی کلیدی «نفوذ آمریکا» است که در صورت نابودی، نمی‌توان به راحتی آن را بازسازی کرد.

100%

یو‌اس‌اید چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

یو‌اس‌اید یک نهاد دولتی قدیمی در آمریکا و مسئول اجرای برنامه‌های کمک‌رسانی خارجی، توسعه اقتصادی، و کمک‌های بشردوستانه در کشورهای مختلف جهان است.

حوزه کاری یو‌اس‌اید وسیع است و از امدادرسانی در جنگ اوکراین و ایجاد صلح در سومالی گرفته تا نظارت بر بیماری‌ها در کامبوج، تلاش‌های واکسیناسیون در نیجریه، پیشگیری از اچ‌آی‌وی در اوگاندا و کمک به سلامت مادران در زامبیا را در کنار طیف گسترده‌ای از برنامه‌های دیگر پوشش می‌دهد.

اتیوپی، اردن و جمهوری دموکراتیک کنگو در کنار اوکراین و سومالی، از جمله بزرگ‌ترین دریافت‌کنندگان کمک‌های یواس‌اید هستند.

برخی از پروژه‌های یواس‌اید شامل کمک به مناطق قحطی‌زده سودان، تامین کتاب‌های درسی برای دانش‌آموزان آواره در اوکراین و آموزش کارکنان بخش سلامت در رواندا بوده است.

این آژانس در سال‌های اخیر به مهار شیوع‌های عمده ابولا و سایر تب‌های هموراژیک کمک کرده است.

یو‌اس‌اید در برخی مناطق غذا، پناهگاه و دسترسی به آب تمیز را تامین می‌کند که می‌تواند تفاوت بین زندگی و مرگ بینجامد. این سازمان در مناطق دیگر، از شبکه‌های جهانی نظارت بر بیماری‌ها و تحقیقات بیولوژیکی حمایت، به جمعیت‌های محلی کمک و همچنین از آمریکایی‌ها محافظت می‌کند.

دکتر آتول گاوانده، مقام ارشد یو‌اس‌اید در دولت بایدن، ماه گذشته در سخنرانی پیش از تحلیف ترامپ گفت: «ما شبکه‌ای از بیش از ۵۰ کشور در تمام قاره‌ها ساختیم و آنچه را که من سیستم ایمنی جهان می‌نامم، توسعه دادیم؛ ظرفیتی در حال تسریع که برای پیشگیری، شناسایی و پاسخ سریع‌تر به تهدیدات پاندمی به کار می‌رود.»

دکتر گاوانده افزود که نرخ مرگ‌ومیر در کشورهایی که از یو‌اس‌اید کمک گرفته‌اند، سریع‌تر از سایر نقاط کاهش می‌یابد.

کارشناسان سلامت جهانی می‌گویند که یو‌اس‌اید نوعی از «قدرت نرم» را در سراسر جهان اعمال کرده و به آمریکا این امکان را داده است تا در کشورهای در حال توسعه، از جمله متحدان استراتژیک و کلیدی واشینگتن، حضوری «دوستانه» داشته باشد.

چه زمانی شکل گرفت؟

یو‌اس‌اید در سال ۱۹۶۱ تحت ریاست‌جمهوری جان اف. کندی و از طریق قانون کمک‌های خارجی تاسیس شد که برنامه‌های موجود مختلفی را تحت این سازمان جدید گرد آورد.

رویکرد دولت آمریکا در زمینه کمک‌های توسعه جهانی در دهه ۱۹۴۰ با طرح مارشال شکل گرفت که به کشورهای اروپایی برای بازسازی و تثبیت منطقه پس از جنگ جهانی دوم کمک می‌کرد.

نسخه آرشیوشده وب‌سایت یو‌اس‌اید حاکی است در دهه‌های بعد، این آژانس به ارائه کمک‌های بیشتر برای پشتیبانی از توسعه بهداشت و آموزش، ترویج دولت‌های دموکراتیک و بازارهای آزاد پرداخت.

100%

بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره آمریکا (CRS)، از اوایل دهه ۱۹۹۰، برنامه‌های بهداشتی بزرگ‌ترین بخش یو‌اس‌اید از نظر بودجه بوده‌اند که در سال ۲۰۰۴ با میلیاردها دلار کمک وزارت امور خارجه آمریکا برای مبارزه با اچ‌آی‌وی/ایدز، تقویت شدند.

بخش بهداشت تا دوران همه‌گیری کووید-۱۹ همچنان در صدر پروژه‌های یو‌اس‌اید قرار داشت، اما در سال ۲۰۲۲ کمک‌های بشردوستانه و در سال ۲۰۲۳ کمک‌های حکمرانی آمریکا به اوکراین، به بزرگ‌ترین بخش‌های این سازمان تبدیل شدند.

چه کسانی پروژه‌های آن را انجام می‌دهند؟

بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره آمریکا، یو‌اس‌اید کمک‌های بشردوستانه و توسعه‌ای به دیگر کشورها را از طریق تخصیص بودجه به سازمان‌های غیردولتی، دولت‌های خارجی، سازمان‌های بین‌المللی یا سایر نهادهای آمریکایی انجام می‌دهد.

یو‌اس‌اید ساختاری غیرمعمول در میان نهادهای دولتی آمریکا دارد، زیرا تعداد کارکنان ثابت خدمات کشوری و دیپلمات‌های خارجی آن به‌مراتب از دو دسته کارمند قراردادی، کم‌تر است.

دسته اول، پیمانکاران خدمات شخصی هستند که هنگام کار در خارج از کشور گذرنامه دیپلماتیک آمریکا را دارند، مجاز به سخن گفتن از طرف دولت هستند و ممکن است بودجه‌های چند میلیون دلاری کمک‌رسانی را مدیریت کنند.

این پیمانکاران مانند کارکنان تمام‌وقت حقوق می‌گیرند اما معمولا مزایا یا بیمه درمانی ندارند.

دسته دوم، پیمانکاران نهادی نامیده می‌شوند که در نقش‌های موقتی‌تر استخدام می‌شوند.

بر اساس گزارش‌های رسمی، بیش از ۱۰ هزار نفر برای یواس‌اید کار می‌کنند که حدود دو سوم آن‌ها در خارج از آمریکا مستقرند.

این ساختار باعث شده که یو‌اس‌اید به هدفی آسان برای ماسک در زمینه کاهش هزینه‌ها تبدیل شود، زیرا بسیاری از کارکنان آن برخلاف دیگر کارمندان فدرال، از حمایت‌های شغلی برخوردار نیستند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که نیمی از نیروی کار این نهاد در یک هفته گذشته حذف شده است.

به گفته نیویورک‌تایمز، صدها پیمانکار اخراج یا تعلیق و ده‌ها مقام ارشد یو‌اس‌اید به مرخصی با حقوق فرستاده شده‌اند.

بخش زیادی از اجرای برنامه‌های یو‌اس‌اید از سوی سازمان‌های غیردولتی انجام می‌شود که مجبور به اخراج کارکنان و تعطیلی دفاتر خود شده‌اند، زیرا این نهاد کمک‌های مالی را به‌صورت مرحله‌ای و تدریجی از طریق یک سیستم پرداخت تخصیص می‌داد که اکنون غیرفعال شده است.

در این ساختار، سازمان‌های مجری اجازه ذخیره منابع مالی را نداشتند.

با تعلیق فعالیت آژانس، آن‌ها حتی اگر بودجه‌ای در قراردادهایشان تایید شده باشد هم اجازه دسترسی به آن را ندارند.

بودجه آن چقدر است؟

اگرچه برنامه‌های کمک‌های خارجی آژانس گسترده است، اما هزینه‌های آن تنها بخش کوچکی از بودجه فدرال ایالات متحده را تشکیل می‌دهد.

بودجه یو‌اس‌اید حدود ۲۳ میلیارد دلار و بخشی از بودجه کلان کمک‌های خارجی سالانه‌ای است که کنگره آمریکا تصویب می‌کند.

این آژانس در سال مالی ۲۰۲۳ میلادی حدود ۳۸.۱ میلیارد دلار هزینه کرد که به حدود ۱۳۰ کشور اختصاص یافت.

این کمک‌ها کم‌تر از یک درصد از بودجه فدرال را تشکیل می‌دهد.

100%

به همین دلیل، کارگروه کاهش هزینه‌های ایلان ماسک که تحت اداره‌ای موسوم به «اداره بهره‌وری دولت» فعالیت می‌کند، آن را هدفی نسبتا کوچک اما آسان برای صرفه‌جویی در نظر گرفته است.

نمایندگان دموکرات مجلس آمریکا و مقامات پیشین یو‌اس‌اید معتقدند تلاش برای انحلال آژانس یا ادغام آن با وزارت امور خارجه «غیرقانونی است»، زیرا کنگره یو‌اس‌اید را به‌عنوان نهادی مستقل تاسیس کرده است و همچنان تامین هزینه‌های عملیاتی آن را بر عهده دارد.

چرا به آن حمله شد؟

منتقدان محافظه‌کار مدت‌هاست که ارزش برنامه‌های کمک خارجی آمریکا را زیر سوال برده‌اند.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز ۱۲ بهمن در انتقاد از کارکنان یو‌اس‌اید گفت آنها تصور می‌کنند این نهاد «یک خیریه جهانی مستقل از منافع ملی یا مالیات‌دهندگان» است.

برنامه‌های تحت حمایت یو‌اس‌اید همچنین از سوی دولت‌های خارجی مانند روسیه، هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که کارکنان این نهاد، آن را نشانه‌ای از اهمیت کارشان می‌دانند.

دکتر گاوانده در این زمینه گفت: «ما نه‌تنها از تاثیر این فعالیت‌ها، بلکه از میزان حملاتی که در کارزارهای تبلیغاتی خارجی متوجه آن شده، می‌فهمیم که این کار چقدر مهم است.»

امی کلوبشار، سناتور دموکرات از ایالت مینه‌سوتا، با انتشار پستی در رسانه‌های اجتماعی هشدار داد که تعطیلی یو‌اس‌اید «دنیا را برای آمریکایی‌ها خطرناک‌تر می‌کند و هدیه‌ای به چین و روسیه خواهد بود».

شماری از سناتورهای دموکرات ایالات نیویورک، فلوریدا، نیوهمپشایر و هاوایی نیز گفتند توقف بودجه، به برنامه‌های انرژی اوکراین آسیب می‌زند و به دشمنان آمریکا مانند روسیه و چین کمک می‌کند.

طرفداران یو‌اس‌اید، آن را بازوی ضروری سیاست خارجی و معرف «حسن‌نیت» آمریکا می‌دانند که مناطق آسیب‌دیده از بحران‌ها را تثبیت و بازارهای جدیدی برای تجارت بین‌المللی ایجاد می‌کند.

100%

جرمی کونایندایک، رییس سازمان پناهجویان بین‌الملل که یک گروه امدادی مستقل از بودجه آمریکاست، به واشینگتن پست گفت: «یواس‌اید یک جعبه‌ابزار امنیت ملی است که طی ۶۰ سال توسعه یافته. اگر از بین برود، به‌سادگی قابل بازسازی نخواهد بود.»

دامنه تعلیق کمک‌های خارجی آمریکا هنوز مشخص نیست.

روبیو در پیامی به سفارتخانه‌های آمریکا در خارج از این کشور اعلام کرد که توقف کمک‌های خارجی از سوی ترامپ دست‌کم برای یک دوره سه‌ماهه ارزیابی ادامه خواهد داشت.

با این‌حال، مقام‌های آمریکایی از هم‌اکنون به برخی گروه‌های امدادی اطلاع داده‌اند که برنامه‌های مربوط به تنوع، حقوق باروری زنان و تاب‌آوری در برابر تغییرات اقلیمی قطع خواهند شد.

دولت ترامپ کاهش هزینه‌های دولت و حذف هر گونه اضافه‌کاری در دولت فدرال را به یکی از اهداف اصلی خود تبدیل کرده و کمک‌های خارجی را به‌طور خاص هدف قرار داده است.

ایلان ماسک پیش‌تر وعده داده بود که هزینه‌های فدرال را به میزان دو تریلیون دلار کاهش دهد.

حامیان ترامپ به‌ویژه ماسک، به تازگی به‌فعالیت‌های یو‌اس‌اید حمله و آن‌ها را «فاسد، مایه هدررفت منابع و چپ‌گرا» توصیف کردند.

وزارت امور خارجه آمریکا وعده داده است که تمام برنامه‌های کمک‌های خارجی را بررسی و اطمینان حاصل کند که هزینه‌ها با دستور کارِ «اول آمریکا» هم‌راستا باشد.

فنتانیل چیست؟

فنتانیل یک ماده مخدر شبیه مرفین است که بر خلاف مخدرهای طبیعی، در آزمایشگاه تولید می‌شود و به صورت قرص، افشانه پوستی و تزریقی، قابل استفاده است.

قدرت این ماده مخدر که تولید آن نسبت به دیگر مواد مخدر آسان‌تر و ارزان‌تر است، ۲۰ تا ۴۰ برابر بیشتر از هروئین و ۱۰۰ برابر بیشتر از مورفین است.

به غیر از تاثیر قاچاق این ماده بر سلامت افراد، تجارت فنتانیل همچنین زمینه را برای پول‌شویی گسترده فراهم آورده است.

وضعیت فنتانیل در آمریکا چگونه است؟

فنتانیل عامل اصلی مصرف بیش از حد دارو در ایالات متحده است.

به گفته مقامات آمریکایی، در سال ۲۰۲۳ مصرف بیش از حد این ماده مخدر، عامل بیش از ۷۰ هزار مرگ در آمریکا بوده است.

بیشتر بخوانید: قاچاقچیان فنتانیل چطور از قانون ایالات‌متحده سوء‌استفاده می‌کنند

در کل، دو سال ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ دوره بحرانی آمریکا از نظر مواد افیونی بوده، به طوری که در این دوره بر اثر مصرف بیش از حد فنتانیل، مت آمفتامین‌ها، هروئین، کوکائین و سایر مواد مخدر، حدود ۱۱۴ هزار نفر جان خود را از دست دادند.

با این حال، آمارهای رسمی نشان می‌دهند که آمار مرگ و میر ناشی از فنتانیل در سال ۲۰۲۴ در آمریکا کاهش یافته است.

100%

دولت پیشین آمریکا، مبارزه با فنتانیل را یکی از اولویت‌های خود قرار داده بود و در پاییز گذشته، ده‌ها نهاد و افراد مستقر در چین را که متهم به تامین مواد اولیه ساخت این ماده مخدر برای قاچاقچیان آمریکایی، فروشندگان اینترنتی و کارتل‌های مکزیکی هستند، تحریم کرد.

این گروه از نهادها که شامل شرکت‌های مستقر در ووهان، در دیگر نقاط سرزمین اصلی چین و هنگ کنگ است، متهم به ارسال حدود ۹۰۰ کیلوگرم فنتانیل و مواد شیمیایی به مکزیک و ایالات متحده است.

مریک گارلند، دادستان کل وقت ایالات متحده، گفته بود: «تجارت جهانی فنتانیل که منجر به مرگ آمریکایی‌ها می‌شود، اغلب از کارخانه‌های شیمیایی چین آغاز می‌شود.»

پکن تحریم‌ها را یک «کارزار فشار ناموجه» خوانده و می‌گوید دولت آمریکا باید برای کاهش تقاضای داخلی اقدامات بیشتری انجام دهد.

نقش چین چیست؟

ایالات متحده سال‌هاست که می‌گوید چین منبع اصلی مواد شیمیایی پیش‌ساز سنتز شده به فنتانیل به دست کارتل‌های مواد مخدر در مکزیک است.

این ترکیبات اغلب در چین قانونی هستند و از نظر پزشکی به عنوان مسکن استفاده می‌شوند که پیگرد قانونی قاچاقچیان را دشوار می‌کند.

در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن، پس از توافق ایالات متحده و چین برای محدود کردن تولید و صادرات فنتانیل، واشینگتن و پکن کارگروه مشترک مبارزه با مواد مخدر را راه‌اندازی کردند.

بیشتر بخوانید: نقش شرکت‌های چینی در گسترش ماده مخدر فنتانیل در آمریکا

فروردین امسال، کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا در مورد چین، با انتشار یافته‌های تحقیقاتی، اعلام کرد که چین برای توزیع مواد مخدر و شیمیایی مرگ‌آفرین در ایالات متحده آمریکا کمک مالی می‌کند.

در گزارش این کمیته گفته شده است که پکن به‌طور مستقیم به تولید پیش‌سازهای غیرقانونی فنتانیل برای فروش در خارج و دامن زدن به بحران مواد افیونی در ایالات متحده کمک می‌کند.

کمیته منتخب مجلس نمایندگان در مورد چین گفت: «چین به ارائه یارانه در قالب تخفیف مالیات بر ارزش افزوده به شرکت‌های خود که پیش‌سازهای فنتانیل و سایر مواد مخدر مصنوعی را تولید می‌کنند، تا زمانی که این مواد را در خارج از چین می‌فروشند، ادامه می‌دهد.»

در این گزارش آمده که چین تمام پیش‌سازهای فنتانیل را به عنوان مواد کنترل‌شده در سال ۲۰۱۹ برنامه‌ریزی کرده؛ به این معنا که در حال حاضر به صادرات داروهایی که طبق قوانین ایالات متحده غیرقانونی هستند، یارانه پرداخت می‌کند.

بر اساس این گزارش، برخی از این مواد، هیچ کاربرد قانونی شناخته‌شده‌ای در سراسر جهان ندارند.

100%

این گزارش به داده‌های وب‌سایت اداره مالیات دولتی چین اشاره کرده که برخی از مواد شیمیایی را برای تخفیف تا ۱۳ درصد فهرست کرده است. علاوه بر این، چین در حال حاضر به دو پیش‌ساز فنتانیل مورد استفاده از سوی کارتل‌های مواد مخدر ان‌پی‌پی (NPP) و ای‌ان‌پی‌پی (ANPP) یارانه پرداخت می‌کند.

با وجود تلاش‌های دولت پیشین آمریکا، کارشناسان می گویند که قاچاقچیان به سرعت در حال سازگار کردن خود با تدابیر جدید هستند و انواع جدیدی از مواد شیمیایی را -قبل از شناسایی آن‌ها- ایجاد می‌کنند.

به گفته واندا فلباب-براون، کارشناس جرایم سازمان یافته در موسسه بروکینگز، پکن به اندازه کافی شرکت‌های درگیر در تجارت فنتانیل را سرکوب نمی‌کند.

او گفت: «ما هنوز از کیفرخواست واقعی یا پیگرد قانونی محکم برای پول‌شویی یا ارسال پیش‌سازها به کارتل‌های مکزیکی فاصله داریم.»

سیاست ترامپ چیست؟

فنتانیل در طول مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ آمریکا به یک موضوع اساسی تبدیل شد.

ترامپ در روز تحلیف خود گفت که کارتل‌های مواد مخدر خارجی «سالانه ۲۵۰ هزار یا ۳۰۰ هزار آمریکایی را می‌کشند».

بیشتر بخوانید: ترامپ برای مقابله با بحران فنتانیل در آمریکا، سخت‌گیری‌ها علیه چین را افزایش می‌دهد

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید نیز گفت که تعرفه‌های گمرکی ضروری است زیرا فنتانیل «ده‌ها میلیون آمریکایی را کشته است».

ترامپ می‌گوید فنتانیل عرضه شده در خیابان‌ها یکی از دلایل اصلی برای تعرفه‌های تجاری گسترده است که او قصد داشت سه‌شنبه علیه چین، کانادا و مکزیک اعمال کند که تعرفه‌های کانادا و مکزیک برای یک ماه به تاخیر افتاد.

در بیانیه‌ای که کاخ سفید منتشر کرد، این مخدر مصنوعی به عنوان عامل یک «وضعیت اضطراری ملی» توصیف شد که اقدامات سخت را ایجاب می‌کند.

100%

کانادا چه نقشی دارد؟

دولت ترامپ می‌گوید کانادا «عرصه‌ای رو به رشد» در توزیع مواد مخدر با کارتل‌های مکزیکی فعال در این کشور است اما کارشناسان مواد مخدر نقش چندانی را در این زمینه برای کانادا در نظر نمی‌گیرند.

جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا، شامگاه شنبه گفت که قاچاق این ماده مخدر از کانادا به آمریکا کمتر از یک درصد از عرضه خیابانی فنتانیل در ایالات متحده را تامین می‌کند.

در سال ۲۰۲۴، تنها حدود ۴۳ پوند فنتانیل در مرز شمالی آمریکا کشف و ضبط شد. این رقم در مقایسه با حدود ۲۱ هزار و ۱۰۰ پوند کشف شده در مرز جنوبی آمریکا قابل توجه است.

با این حال، پس از گفت‌وگوی دوشنبه ترامپ و ترودو، کانادا موافقت کرد که فن‌آوری‌ها و نیروهای جدیدی را در مرز خود با ایالات متحده مستقر کرده و همچنین تلاش‌های مشترکی را با آمریکا برای مبارزه با جرایم سازمان‌یافته، قاچاق فنتانیل و پول‌شویی آغاز کند.

مکزیک چه نقشی دارد؟

کاخ سفید می‌گوید: «سازمان‌های قاچاق مواد مخدر مکزیکی با دولت مکزیک اتحاد غیرقابل تحملی دارند.»

توافق گسترده‌ای وجود دارد که کارتل‌های مواد مخدر در مکزیک اکثریت قریب به اتفاق فنتانیل خیابانی در آمریکا را تولید می‌کنند.

اکثر کارشناسان می‌گویند که آن‌ها توانسته‌اند بسیاری از مقامات دولتی مکزیک را به فساد بکشانند.

بیشتر بخوانید: بزرگ‌ترین محموله فنتالین در تاریخ مکزیک کشف و ضبط شد

کلودیا شینبام، رییس‌جمهوری فعلی مکزیک، اقدامات اجرایی علیه باندهای مواد مخدر و همکاری با مقامات مجری قانون ایالات متحده که کارتل‌ها و امور مالی آن‌ها را هدف قرار داده‌اند، تشدید کرده است.

به گفته اداره مبارزه با مواد مخدر ایالات متحده، میزان فنتانیل کشف شده به وسیله آمریکا در مرز جنوبی این کشور، سال گذشته تقریبا ۲۰ درصد کاهش یافت و قدرت قرص‌های فنتانیل نیز به شدت کاهش یافت.

پس از گفت‌وگوی دوشنبه رهبران آمریکا و مکزیک، مکزیک موافقت کرد برای مهار مهاجرت غیرقانونی از این کشور به ایالات متحده و قاچاق مواد مخدر به آمریکا، ۱۰ هزار نیروی گارد ملی خود را در مرز شمالی با ایالات متحده مستقر کند.

رییس‌جمهوری آمریکا، سه‌شنبه ۱۶ بهمن اقدام خود را مبنی بر اعمال تعرفه‌های سنگین بر مکزیک و کانادا در ازای تعهداتی از این دو کشور برای تشدید نظارت مرزی و مبارزه با جرم و جنایت، برای ۳۰ روز تعلیق کرد.

هم‌زمان تعرفه اضافی ۱۰ درصدی بر تمام واردات چین به آمریکا از حدود ساعت هشت‌ونیم صبح سه‌شنبه ۱۶ بهمن (به وقت ایران) اجرایی شد. این اقدام پس از آن انجام گرفت که ترامپ بارها به پکن هشدار داد که در جلوگیری از ورود ماده مخدر فنتانیل به آمریکا اقدامات کافی انجام نمی‌دهد.

فهرست اقدامات تلافی‌جویانه چین

وزارت دارایی چین صبح سه‌شنبه و دقایقی پس از اجرای این دستور اجرایی ترامپ، اعلام کرد که بر واردات زغال‌سنگ و گاز طبیعی مایع (LNG) از آمریکا تعرفه ۱۵ درصدی و بر نفت خام، تجهیزات کشاورزی و برخی خودروها، تعرفه ۱۰ درصدی اعمال خواهد کرد.

این تعرفه‌های جدید بر صادرات آمریکا قرار است از روز ۲۲ بهمن اجرایی شود.

چین هم‌زمان اعلام کرد تحقیقات ضدانحصار را درباره شرکت گوگل، متعلق به آلفابت، آغاز کرده است.

این کشور همچنین شرکت پی‌وی‌اچ کورپ (PVH Corp)، مالک برندهایی از جمله کلوین کلاین و شرکت بیوتکنولوژی آمریکایی ایلومینا (Illumina) را در فهرست «نهادهای غیرقابل اعتماد» خود قرار داد.

100%

وزارت بازرگانی و اداره گمرک چین به طور جداگانه اعلام کردند برای «حفظ منافع امنیت ملی»، کنترل‌های صادراتی بر تنگستن، تلوریوم، روتنیوم، مولیبدن و اقلام مرتبط با فلز واسطه روتنیوم اعمال می‌کنند.

چین کنترل بخش عمده‌ای از منابع جهانی این عناصر نادر را در اختیار دارد که برای گذار به انرژی پاک، حیاتی هستند.

چین از امتیازی که آمریکا ساعاتی پیش برای لغو تعرفه‌ها به کشورهای همسایه خود داد، برخوردار نشد و یک سخنگوی کاخ سفید گفت ترامپ تا اواخر هفته با شی جین‌ پینگ، رییس‌جمهوری چین، گفت‌وگو نخواهد کرد.

پیشینه جنگ تجاری ترامپ با چین

ترامپ در نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود در سال ۲۰۱۸ یک جنگ تجاری سخت دو ساله علیه چین را به دلیل مازاد تجاری گسترده این کشور با آمریکا آغاز کرد.

در این جنگ، دو طرف با اعمال تعرفه‌های متقابل بر صدها میلیارد دلار کالا، زنجیره‌های تامین جهانی را مختل کرده و به اقتصاد جهانی آسیب زدند.

موسسه آکسفورد اکونومیکس با پیش‌بینی کاهش رشد اقتصادی چین، در یادداشتی نوشت: «جنگ تجاری هنوز در مراحل اولیه است. بنابراین احتمال اعمال تعرفه‌های بیشتر بالاست.»

ترامپ هشدار داد که ممکن است تعرفه‌ها بر چین را بیش از این افزایش دهد؛ مگر این‌که پکن جلوی ورود فنتانیل را به آمریکا بگیرد.

چین پیش‌تر فنتانیل را مشکل داخلی آمریکا توصیف و اعلام کرده بود درباره تعرفه‌های جدید به سازمان تجارت جهانی (WTO) شکایت می‌کند و اقدامات متقابل دیگری انجام خواهد داد اما هم‌زمان راه را برای مذاکرات باز می‌گذارد.

سال ۲۰۱۹، پکن در واکنش به افزایش تعرفه‌های واشینگتن بر کالاهای چینی، تعرفه‌های تنبیهی بر گاز طبیعی مایع آمریکا اعمال کرد اما این بار، شرایط حساس‌تر است زیرا چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۱۶ میلیون تن گاز طبیعی مایع از آمریکا وارد کرده که ارزش آن ۲.۴۱ میلیارد دلار بوده و تقریبا دو برابر حجم واردات در ۲۰۱۸ بوده است.

پس از اقدام تلافی‌جویانه چین، بورس هنگ‌کنگ بخشی از سود خود را از دست داد، دلار آمریکا تقویت شد و یوان چین کاهش یافت که این موضوع دلار استرالیا را نیز تحت تاثیر قرار داد.

گری نگ، اقتصاددان ارشد بانک ناتیکسیس در هنگ‌کنگ، گفت: «برخلاف کانادا و مکزیک، رسیدن به توافق اقتصادی و سیاسی بر سر خواسته‌های ترامپ برای آمریکا و چین بسیار دشوارتر است. خوش‌بینی قبلی بازار نسبت به یک توافق سریع، همچنان نامطمئن به نظر می‌رسد.»

به گفته او، حتی اگر دو کشور در برخی مسائل به توافق برسند، ممکن است تعرفه‌ها به‌عنوان ابزاری دائمی مورد استفاده قرار گیرند که این موضوع می‌تواند در سال جاری به یکی از عوامل اصلی نوسان بازار تبدیل شود.

در همین زمینه بخوانید: تعرفه‌های ترامپ برای واردات از کانادا، مکزیک و چین چیست و چگونه اجرا می‌شود؟