جانشین موقت حسین امیرعبداللهیان در دو ماه آینده علی باقری کنی است. او در دولت ابراهیم رئیسی همان نقشی را داشت که عباس عراقچی در دولت روحانی. باقری روزگاری منتقد سرسخت برجام در «کمیسیون برجام» مجلس بود، اما بعد منتقدان مذاکرات احیای برجام را نقد کرد.
با مرگ امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در سقوط بالگردش، حالا علی باقری کنی طی دوماه آینده جانشین او خواهد شد. در یکی از اولین تغییرات وزارت امور خارجه در دولت رئیسی، امیرعبداللهیان ۲۳ شهریور ۱۴۰۰ باقری کنی را به سمت معاونت سیاسی وزارت خارجه منصوب کرد؛ جایی که پیشتر عراقچی، دست راست محمدجواد ظریف در آن مشغول به کار بود.
باقری کنی خاستگاه متفاوتی از امیرعبداللهیان و چهرههایی مثل محمد مخبر دارد. او زاده یکی از جریانهای نسبتا نوپای اصولگرایی و امنیتی است که جزو استعدادهای درخشان دانشگاه خانوادگیشان «امام صادق» بود و در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ رییس ستاد انتخاباتی سعید جلیلی شد.
این سیاستمدار ۵۷ ساله از سال ۱۳۸۶ در معاونت بینالملل دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی فعالیت کرده و از نظر خانوادگی هم پیوند نسبتا قدرتمندی با بیت علی خامنهای دارد. او برادر داماد علی خامنهای مصباحالهدی باقری کنی است.
رابطه باقریکنی با دولت رئیسی به دوره ریاست رئیسی در قوه قضاییه بر میگردد. پس از ناکامی رئیسی در انتخابات سال ۱۳۹۶ و انتصابش به سمت ریاست قوه قضاییه، از سال ۱۳۹۸ رئیسی باقریکنی را به سمت معاون حقوق بشر قوه قضاییه منصوب کرد.
او هر چند چهره اول نبوده، اما همیشه در جریان مذاکرات بر سر پرونده اتمی ایران بوده و از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ در دوران جلیلی مستقیما در مذاکرات شرکت داشت. بعدها در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی از دستگاه دیپلماسی بیرون رفت و در قامت منتقد تند و تیز برجام در «کمیسیون برجام» همراه سعید جلیلی در رسانهها حاضر شد.
بعد از آغاز به کار دولت رئیسی، امیرعبداللهیان جای ظریف نشست و باقریکنی را هم جای عباس عراقچی نشاند. منتقد دیروز توافق برجام در کنار علیرضا زاکانی و سعید جلیلی، حالا رییس تیم مذاکرهکننده برای احیای برجام شده بو و منتقدان احیای برجام را کسانی مینامید که میخواهند دست نظام را خالی کنند.
هر چند باقریکنی، برادر داماد خامنهای و عضوی از خانواده پرنفوذ مهدویکنی، زاده جریان اصولگرایی و همراه چهرههایی مثل جلیلی و زاکانی بوده، موضعگیریهای اخیرش راجع به احیای برجام گمانهزنیها در مورد چرخش او را مطرح کرده بود، طوری که رسانههای نزدیک به جریانهای اعتدالگرا و اصلاحطلب، مصاحبههای جدید او را «تولد باقری جدید» تعبیر کردند.
حالا این باقریکنی جدید که ظاهرا از دوستان سالهای دورش کمی فاصله گرفته، روی صندلی امیرعبداللهیان نشسته است.
اگر امیرعبداللهیان معتمد سپاه بود، باقریکنی هم برادر داماد علی خامنهای است و از خانوادهای قدیمی، پرنفوذ و البته همیشه وفادار به خامنهای میآید و باید دید سیاستهای خارجی او را چگونه دنبال خواهد کرد.
در شرایطی که جمهوری اسلامی دستکم به گفته اتحادیه اروپا و ترکیه برای یافتن لاشه بالگرد ابراهیم رئیسی درخواست کمک خارجی کرده بود، پیرحسین کولیوند، رییس جمعیت هلالاحمر نقش کمکهای خارجی را برای پیدا کردن محل سقوط بالگرد حامل رئیسی «شایعه» خواند.
کولیوند روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت گفت بیش از دو هزار نفر از همه گروهها در محلهای حادثه حضور داشتند و «کسی نبود که کم بگذارد» و عملیات کاملا از سوی نیروهای امدادی ایران انجام شد.
او با اشاره به اینکه محل آسیب بالگرد در ارتفاع دو هزار و ۵۰۰ متری بود، تاکید کرد بالگردهای هلال احمر اولین بار محل را شناسایی کردند.
رییس جمعیت هلال احمر ایران تاکید کرد: «هیچ کمک خارجی نداشتیم اگر میگویند کمک خارجی شده، شایعه است.»
اصغر عباسقلیزاده، فرمانده سپاه عاشورای استان آذربایجان شرقی هم با اشاره به ارسال پهپاد از ترکیه برای پیاد کردن بالگرد حامل رئیسی گفت در نهایت پهپادهای ایرانی موفق به پیدا کردن بالگرد شدند.
او افزود: «پهپاد ترکیهای یک لکه سیاه را شناسایی کرده بود، اما وقتی نیروهای ما به آنجا رسیدند مشخص شد آنچه پهپاد ترکیهای تشخیص داده است، بالگرد نیست.»
در ترکیه، خبرگزاری دولتی آناتولی اعلام کرد لاشه بالگرد حامل رئیسی در مختصات اعلامی پهپاد آکینجی این کشور پیدا شده است.
به گفته سلجوق بایراکدار، رییس هیات مدیره شرکت بایکار ترکیه، پهپاد آکینجی متعلق به نیروی زمینی این کشور منطقه مفقود شدن بالگرد حامل رئیسی را پایش کرد.
وزارت دفاع ترکیه شامگاه یکشنبه اعلام کرد یک فروند پهپاد آکینجی و یک فروند بالگرد از نوع کوگار با قابلیت دید در شب، برای کمک به عملیات جستوجوی بالگرد رئیسی در آذربایجان شرقی اختصاص داده شد و این اقدام به درخواست جمهوری اسلامی انجام گرفت.
همچنین سازمان امداد و نجات ترکیه اعلام کرد که ایران از طریق وزارت خارجه درخواست بالگرد جستوجو و نجات دید در شب از ترکیه کرد.
این سازمان افزود ۳۲ نیروی امدادی و شش وسیله نقلیه از دو استان وان و ارزروم به محل حادثه اعزام شدند.
خبرگزاری آناتولی ترکیه تصاویر زندهای را از عملیات پهپاد این کشور برای جستوجوی بالگرد حامل رئیسی که سقوط کرده پخش کرد.
علاوه بر ترکیه، رسانههای ایران نوشتند دستیار ویژه پوتین در گفتوگو با محمد مخبر، معاول اول رئیسی و کفیل ریاست جمهوری، گفته دو فروند هواپیمای پیشرفته با بالگردهای ویژه به همراه ۵۰ نیروی امداد حرفهای کوهستان به تبریز اعزام خواهد شد.
این تصمیم از سوی روسیه نمیتوانست بدون درخواست یا موافقت جمهوری اسلامی باشد.
جمهوری اسلامی از اتحادیه اروپا نیز درخواست کمک کرده بود.
یانتس لنارچیچ، کمیسر مدیریت بحران اتحادیه اروپا شامگاه یکشنبه اعلام کرد این اتحادیه به درخواست تهران، سامانه نقشهبرداری سرویس مدیریت اضطراری کوپرنیک را برای پیدا کردن بالگرد حامل ابراهیم رئیسی فعال کرده است.
در پی کشتهشدن ابراهیم رئیسی و همراهانش، خانوادههای دادخواه قربانیان جمهوری اسلامی با نوشتن پیامهایی شادی خود را از شنیدن خبر مرگ او اعلام کردند. در این پیامها از رئیسی بهعنوان یکی از مهمترین ناقضان حقوق بشر در ایران یاد و تاکید شده که او با مرگش از محاکمه گریخت.
این خانوادهها با اشاره به جنایتهای رئیسی در بیش از چهار دهه اخیر، لقبهای نسبت داده شده به او مانند «جلاد ۶۷»، «آیتالله قتلعام»، «قاضی مرگ» و «عضو هیات مرگ» را برای مخاطبان یادآوری کردند.
برخی از اعضای خانوادههای دادگاه نیز ویدیوهایی از رقص عزیزان جانباخته خود منتشر کرده و از مردم خواستند برای ابراز شادی نسبت به مرگ رئیسی و همرانش برقصند.
رئیسی در ۲۵ سالگی و از سال ۱۳۶۴ به عنوان جانشین دادگاه انقلاب منصوب شد و سال ۱۳۶۷ هم به عنوان معاون دادستان کل تهران در هیات مرگ حضور پیدا کرد تا چندین هزار نفر را در فاصله مرداد تا شهریور سال ۱۳۶۷ به کام مرگ بفرستد.
او روز یکشنبه ۳۰ اردیبهشتماه در ۶۴ سالگی در سقوط بالگرد کشته شد.
حامد اسماعیلیون: قربانیان رئیسی از فرصت محاکمه این جنایتکار محروم شدند
حامد اسماعیلیون، از چهرههای مخالف جمهوری اسلامی و عضو انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس۷۵۲ در شبکه ایکس نوشت: «قربانیان رئیسی از فرصت برای محاکمه این جنایتکار محروم شدهاند، اما نام او در تاریخ در کفن تاریک جنایت حک خواهد شد.»
او با بیان اینکه سزاوار بود رئیسی در دادگاهی عادلانه به جرم ارتکاب جنایت علیه بشریت محاکمه شود، افزود مردم ایران قربانی جنایت علیه بشریت هستند و شایسته دیدن عدالت.
انجمن خانوادههای جانباختگان هواپیمای اوکراینی هم در بیانیهای نوشت که رئیسی نهتنها در باز گذاشتن آسمان ایران و شلیک به پرواز نقش داشت، بلکه به عنوان رییس قوه قضاییه تمام تلاشش را به کار بست تا تلاش خانوادهها در ایران برای یافتن حقیقت با بنبست مواجه شود.
منصوره بهکیش که در دهه شصت چهار برادر و یک خواهر خود را از دست داده، با انتشار ویدیویی از رقص و شادی خود، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با تمام وجود در شادی آزادیخواهان ایران و زنان مبارز و تمام خانوادههای زخم خورده و دادخواه شریکم.»
سوران منصورنیا، برادر برهان منصورنیا و از اعضای انجمن خانوادههای دادخواه آبان در شبکه ایکس نوشت: «با مادرم صحبت کردم، صدایش سرشار از شادمانی بود و با خوشحالی گفت: مبارکمون باشه.»
بانو صابری، زندانی سیاسی سابق که همسرش عباسعلی منشی رودسری در اعدامهای دهه ۶۰ خورشیدی کشته شد، در شبکه اجتماعی ایکس، همراه با هشتگهای «خاوران، خاوران حافظه تاریخی، دادخواهی و کشتار۶۷»، نوشت: «برای نازنین عباسم یادت تا همیشه با من است.»
بهاره، دختر این زندانی سیاسی اعدامشده هم در شبکه ایکس با انتشار تصویری از پدرش نوشت: «اینم یکی دیگه از آرزوهایی که رئیسی (عضو هیات مرگ ) تبدیل به حسرت کرد.»
دایهشریفه: جلاد دیگری کم شد
امجد حسینپناهی، برادر رامین حسینپناهی زندانی سیاسی کرد که سال ۹۷ اعدام شد، در شبکه اجماعی ایکس پیامی از مادر دادخواهی دایهشریفه را منتشر کرد.
در این پیام که با هشتگ «سقوط جلاد» منتشر شده به نقل از این مادر دادخواه آمده: «خوشحالم جلاد دیگری کم شد، خوشحالم چون امروز هزاران مادر داغدیده مثل من خوشحالند و خوشحالم چون پسرم رامین با امضای همین جلادان، بیگناه اعدام شد.»
جوانا طمیسی، همسر محسن مظلوم، یکی از چهار زندانی سیاسی کُرد که جمهوری اسلامی بهمنماه ۱۴۰۲ آنها را اعدام کرد، با هشتگ «سقوط جلاد» در شبکه ایکس نوشت: «برای محسن، پژمان، وفا، محمد و همه اعدامیها.»
برادر نوید افکاری: در این سالها مادرم را اینقدر خوشحال ندیده بودم
سعید افکاری، برادر نوید افکاری، کشتیگیر اعدام شده در ایکس با اشاره به اینکه در سالهای گذشته تا این حد مادرش را خوشحال ندیده، روایت کرد: «وحید تعریف میکرد چند روز بعد از قتل نوید، چند نفر از سمت ابراهیم رئیسی نماینده شده بودن و به ملاقات وحید تو زیرزمین عادلآباد شیراز رفتن. نمایندههاش به وحید میگفتن حاجی گفته قضیه رو جمعش کنیم. یا بیا توی تلویزیون بگو من مجرمم یا همینجا اول حبیب رو جلوت اعدام میکنیم بعد خودت رو.»
او در ادامه نوشت: «امیدوارم حداقل برای چند لحظه هم که شده ذرهای از دردی که ما کشیدیم رو تجربه کرده باشی.»
فرهاد محمودی، برادر فریدون محمودی از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس با ابراز خوشحالی خود از شنیدن خبر مرگ رئیسی نوشت: «از ته دل خوشحال شدم و امیدوارم خیلی زود سرنگونی جمهوری اسلامی را هم همگی ببینیم.»
او در مطلب دیگری با یادآوری صحبتهای حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی که گفته بود کسی در اعتراضات سال ۱۴۰۱ کشته شد، نوشت: «بعد از کشته شدن برادرم فریدون، هیچوقت از ته دل اینقدر خوشحال نبودم. امیرعبداللهیان رو یادتونه که میگفت کسی کُشته نشده در اعتراضات؟ بله زمین گرده و دنیا دار مکافات.»
لادن بازرگان، از دادخواهان اعدامهای ۶۷ با بازنشر شعر «بر سواد سنگفرش راه» از هوشنگ ابتهاج، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرگز فکر نمی کردم مرگ کسی من رو اینقدر خوشحال کنه. این هم از معجزات حکومت اسلامی است.»
زهرا سعیدیانجو، خواهر میلاد سعیدیانجو، از کشته شدگان خیزش انقلابی در ایذه هم ویدیویی از رقص برادر جانباختهاش را منتشر کرد.
مرضیه آدینهزاده، خواهر ابوالفضل آدینهزاده، معترض کشتهشده در خیزش انقلابی هم ویدیویی از رقص برادر جانباختهاش را در شبکه ایکس منتشر کرد.
میلاد محمدی، برادر شهریار محمدی، جانباخته خیزش انقلابی، در واکنش به اعلام پنج روز عزای عمومی از سوی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی در شبکه ایکس ویدیویی منتشر کرد و همراه با آن نوشت: «امید به سقوط بعدی کل نظام رژیم اسلامی. همیشه به خوشی تمام هموطنهای عزیزم. امروز تونستم یک نفس تازهای بکشم.»
زهرا مالکینیا، مادر امیررضا همتآزاد، معترض جانباخته خیزش انقلابی ۱۴۰۱ تصویر از یک متن را در اینستاگرامش منتشر کرد و نوشت روز شادی ماست.
در این متن آمده است: «در عزایمان خندیدند و رقصیدند. باشد که در عزایشان بخندیم و برقصیم.»
مصطفی قیصری، برادر محسن قیصری، معترض کشتهشده در خیزش انقلابی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از تیر آه مظلوم، ظالم امان نیابد.»
محمد هاشمی، پسر خاله مجید کاظمی، یکی از زندانیان سیاسی اعدام شده در پرونده موسوم به «خانه اصفهان»، با استفاده از هشتگ «زمین گرده» در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ماموران جمهوری اسلامی، یک روز بعد از کشتن بچههای ایران وحشیانه به خانه مجید حمله کردند و با ضرب و شتم تمامی اعضای خانواده، دو برادر و خواهر مجید را دستگیر کردند تا هیچ مراسمی برگزار نکنند. یکسال بعد در همان روز هلیکوپتری سقوط کرد که تعدادی از قاتلین بچههای ایران در اثر آن کشته شدند.»
از زمان انتشار خبر سقوط بالگرد رئیسی و همراهانش، هشتگهای بسیاری از جمله «سقوط جلاد، زمین گرده، خبر مرگش، اسرائیل مچکریم، رئیسی و فرود سخت» در شبکه اجتماعی ایکس بارها استفاده شدهاند.
دختران مینو مجیدی، معترض کشتهشده در خیزش انقلابی، از نخسین کسانی بودند که پس از سقوط بالگرد رئیسی شادنوشی کرده و پیک به هم زدند.
کشتهشدن رئیسی در سانحه سقوط بالگردش بازتاب گستردهای در میان چهرههای سیاسی، رسانهها و کاربران شبکههای اجتماعی در کشورهای مختلف جهان داشته است.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، درست در ۶۰ سالگی در سانحه سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی درگذشت. او کارشناس معتمد سپاه در وزارت خارجه بود که به قول محمدجواد ظریف «دوربین را دوست داشت» و همواره میخواست نفر اول باشد. اما از بد حادثه در مرگ هم نامش زیر سایه ابراهیمی رئیسی رفت.
امیرعبداللهیان، معاون معزول ظریف بود که در دولت رئیسی جای رئیس سابقش نشست.
«به امیرعبداللهیان گفتم آنقدر خوشحال شد که رفت فوری مصاحبه کرد -علاقه به دوربین هم دارد- مصاحبه کرد که به زودی آتشبس یمن را خواهیم داشت.» این اظهارات را ظریف درباره امیرعبداللهیان در فایل معروف از مصاحبه افشاشدهاش مطرح کرد.
امیرعبداللهیان بسیجی «بچه یافتآباد و مهرآباد» در جنوب تهران، که پیراهن یقه سفید و کت و شلوارش در وزارت امورخارجه را مدیون سپاه پاسداران بود.
او سال ۱۳۴۳ در دامغان متولد شد، اما بزرگشده تهران در محله ۱۷ شهریور منطقه مهرآباد بود. امیرعبداللهیان سال ۱۳۷۳ بعد از فارغالتحصیل شدن در رشته روابط دیپلماتیک از دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه ازدواج کرد.
درمانگاه محلهشان در منطقه ۱۷ شهریور نقطه عطفی در زندگی او بوده است. خودش تعریف کرده شروع رابطهاش با بسیج و سپاه به اوضاع نامناسب محلی که در آن زندگی میکرده بازمیگردد.
او در اسفند سال ۱۳۹۶ زمانی که صدا و سیما برنامهای اختصاصی برای مصاحبه با معاون برکنار شده ظریف ترتیب داده بود، گفت با «دوستان مسجدی و بسیجی» بعد از تلاش زیاد درمانگاهی در محلهشان که تا سال ۱۳۷۱ درمانگاه نداشته، دایر کرده است.
وزیر خارجه دولت رئیسی بعدها با خواهر زن یکی از همان بچه مسجدیها که با هم درمانگاه درست کردند، ازدواج کرد.
معتمد سپاه در وزارت امورخارجه
ظریف در همان مصاحبه افشاشده گفته بود، به جان کری، وزیر امور خارجه دولت باراک اوباما، شماره امیرعبداللهیان را داده و به او گفته با امیرعبداللهیان تماس بگیرند تا او پیغامشان را به قاسم سلیمانی برساند. این نقل قول سطح ارتباط امیرعبداللهیان با سپاه قدس را به خوبی نشان میدهد.
زیاد هم بیراه نبوده؛ امیرعبداللهیان بعد از پایان جنگ هشتساله ایران و عراق و پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی روحالله خمینی، دبیر دوم سفارت جمهوری اسلامی در عراق بود با ماموریت کارشناسی پرونده آزادسازی اسرا .این پست قاعدتا باید به سپاه پاسداران نزدیک باشد.
از طرفی او بعد از اینکه اولین و آخرین تجربه سفارتش در بحرین پس از تنش بین جمهوری اسلامی و بحرین در سال ۱۳۸۹ به پایان رسید، معاون عربی و آفریقایی وزیر امور خارجه وقت، علیاکبر صالحی، در دولت محمود احمدینژاد شد.
امیرعبداللهیان برخلاف بسیاری از مدیران در دولت حسن روحانی تغییر نکرد و تا سال ۱۳۹۵ و برکناری از سوی ظریف، در این سمت باقی ماند.
معاونت عربی و آفریقایی وزیر امور خارجه پست حساسی به شمار میرود، حتی سفرای جمهوری اسلامی در کشورهای عربی هم معمولا سابقه حضور در سپاه پاسداران یا رابطه نزدیک با این نیروی نظامی را داشتند.
امیرعبداللهیان درباره ماموریتهایش در وزارت امور خارجه به ارتباط قدیمی و نزدیکش با حسن نصرالله، رهبر مهمترین نیروی نیابتی جمهوری اسلامی هم اشاره کرده بود. او سال ۱۳۹۶ گفته بود اولین بار سال ۱۳۸۹ با نصرالله دیدار کرده و بعد از آن - در سمت معاون عربی آفریقایی وزارت امور خارجه هر چند ماه یکبار او را میدیده و هر جلسهاش با نصرالله هم ۳ تا ۶ ساعت طول میکشیده است.
او در سمت معاونت ظریف نقش پیامرسان قاسم سلیمانی را هم بازی میکرد. سال ۱۳۹۶ گفته بود: «سردار سلیمانی گفت به آقای دکتر ظریف بگویید در کنار مذاکرات هستهای مذاکره درباره منطقه با آمریکا نداشته باشد. ولی اگر در جایی لازم شد برگهای رو کند، این را روی میز بگذارد و بگوید شما این هستید.»
مجموع تمام این موارد به خوبی جایگاه امیرعبداللهیان در وزارت امور خارجه و سپاه پاسداران را نشان میدهد.
بعد از برکناری امیرعبداللهیان در خردادماه سال ۱۳۹۵، رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران آشفته شدند. روزنامه جوان وابسته به سپاه شدیدا به این برکناری واکنش نشان داد.
از بسیج دانشجویی دانشگاه تهران تا خبرگزاری فارس تقریبا تمام رسانهها و مراکز منتسب به سپاه علیه برکناری امیرعبداللهیان بیانیه دادند یا مطالبی منتشر کردند. وبسایت رجانیوز، نزدیک به محافل امنیتی، نوشت ظریف در پاسخ به درخواست «شیوخ عرب» امیرعبداللهیان را کنار گذاشته است.
یک ماه بعد از برکناری توسط ظریف، علی لاریجانی رییس سابق مجلس شورای، امیرعبداللهیان را به سمت دستیار ویژه رییس مجلس در امور بینالملل منصوب کرد. با تغییر مجلس و رییس مجلس، امیرعبداللهیان همچنان در این سمت ابقا شد، محمدباقر قالیباف هم مرداد سال ۱۳۹۹، مجددا امیرعبداللهیان را در همین سمت ابقا کرد.
ایستگاه بعدی امیرعبداللهیان وزارت امور خارجه بود. او پنج سال بعد از برکناری، سوم شهریور سال ۱۴۰۰ به مجلس رفت تا برای نشستن روی صندلی رییس سابقش رای اعتماد بگیرد. رای اعتماد هم گرفت، تنها شش نماینده به وزارت او رای منفی دادند، او با ۲۷۰ رای مثبت و ۱۰ رای ممتنع دهمین وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران شد.
دوران وزارت امیرعبداللهیان همراه با مذاکرات برای تبادل زندانیان، مذاکره برای دریافت پولهای بلوکهشده جمهوری اسلامی در کره جنوبی و از همه مهمتر مذاکرات برای بازگشت به برجام همراه شد.
یکی از حوادث مهم در این بین، حملات ۷ اکتبر حماس به اسرائیل بود که طی آن امیرعبداللهیان، این نیروی مورد اعتماد سپاه پاسداران در وزارت امور خارجه، نقش پیامرسان امین جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی را بازی کرد.
امیرعبداللهیان حدود یک ماه قبل یکی از آخرین سفرهایش را به عمان انجام انجام داد؛ جایی که سفارت در آنجا را سال ۱۳۹۵ در اعتراض به عزلش نپذیرفت.
شاید در سفر به عمان -کشوری که همیشه میزبان توافقات مهم و پشت پرده بوده- به دنبال ماندگار کردن نامش در یک توافق بود. نامی شبیه به نام ظریف در برجام.
امیرعبداللهیان در زمان وزارت ظریف به دنبال دوربینی بود که از سایه ظریف بیرون برود. در نهایت هم صندلی ظریف را گرفت، اما حتی در زمان مرگ هم نفر اول نشد و نامش زیر سایه خبر مرگ رئیسی رفت.
۶۳ سال و پنج ماه بعد از اینکه در شمالشرق ایران متولد شد، در ارتفاعات شمالغرب کشور- قرهداغ در سقوط بالگرد کشته شد. این داستان زندگی عضو جوان هیات مرگ است. کسی که ۴۵ سال دنبال آرزوهایش دوید اما رویای آخرش یعنی رهبری، در ارتفاعات قرهداغ آذربایجان دفن شد.
«بزرگترین جنایتی که در جمهوری اسلامی شده از اول انقلاب تا حالا بهدست شما انجام شدهاست. در آینده جزو جنایتکاران تاریخ از شما یاد خواهد شد.»
این جملهای بود که ۲۴ مرداد ۱۳۶۷ حسینعلی منتظری، قائم مقام معزول روحالله خمینی خطاب به جمعی پنج نفره گفت که بعدها به هیات مرگ مشهور شدند. یکی از آنها معاون ۲۸ ساله دادستان تهران به نام «ابراهیم رئیسی» بود؛ هشتمین رئیسجمهوری در جمهوری اسلامی که عصر روز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳، حدود ۳۵ سال بعد از آن جلسه در یک سانحه هوایی کشته شد و اسرار زیادی را با خود به زیر خاک برد.
ابراهیم رئیسی در آذرماه سال ۱۳۳۹ در مشهد متولد شد، پدرش هم مثل خودش روحانی بود و در پنج سالگی ابراهیم درگذشت. ابراهیم رئیسی تحصیلات ابتداییاش را در مدرسه جوادیه مشهد گذراند، کل تحصیلات غیر حوزوی او همین شش کلاس ابتدایی بود که در مشهد گذراند. بعد از شش کلاس ابتدایی در سال ۱۳۵۴ وارد حوزه علمیه قم شد و در مدرسه بروجردی قم، که زیر نظر مرتضی پسندیده، برادر بزرگ روحالله خمینی اداره میشد، درس طلبگیاش را آغاز کرد. در واقع وقتی در سال ۱۳۵۷، جمهوری اسلامی آغاز به کار کرد رئیسی ۱۹ سال داشت و چهار سال از آغاز طلبگیاش میگذشت.
وقتی ۲۰ سالش شد و در حالی که تنها پنج سال از آغاز درس طلبگیاش میگذشت به سمت دادیاری شهرستان کرج منصوب شد، این اولین سمت رسمی رئیسی در جمهوری اسلامی بود.
در سال ۱۳۶۲ و وقتی ۲۲ سال سن داشت و دادستان همدان شده بود، با جمیله علمالهدی، دختر احمد علمالهدی، امام جمعه فعلی مشهد، ازدواج کرد.
ابراهیم رئیسی در ۲۵ سالگی و از سال ۱۳۶۴ به عنوان جانشین دادگاه انقلاب منصوب شد. و سال ۱۳۶۷ هم به عنوان معاون دادستان کل تهران در هیات مرگ حضور پیدا کرد تا چندین هزار نفر را در فاصله مرداد تا شهریور سال ۱۳۶۷ به کام مرگ بفرستد.
بعد از مرگ خمینی از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۳ اولین دادستان تهران در دوران رهبری علی خامنهای بود.
از سال ۱۳۷۳ تا ۱۳۸۳ همزمان دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی، رئیس سازمان بازرسی کل کشور بود. از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۳ و در دوران ریاست محمود شاهرودی و صادق لاریجانی در قوه قضائیه، معاون اول قوه قضائیه بود.
مدت کوتاهی از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۴ دادستان کل کشور شد. از سال ۱۳۹۴ تا سال ۱۳۹۸، با حکم علی خامنهای تولیت آستان قدس را به عهده گرفت. در همین دوره شایعاتی درباره احتمال جانشینی او بعد از علی خامنهای قوت گرفت. به خصوص تصاویری که از جلساتش با سپاهیان منتشر شد و دیداری که با نماینده ویژه پوتین داشت این گمانهزنیها را تقویت کرد.
رئیسی با تغییر ظاهر خود، از جمله پوشیدن لباده به جای قبای سنتیاش و دیدارهایی که با مردم خراسان داشت، بختش را در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۶ امتحان کرد.
مبارزهای مقابل حسن روحانی که با گرفتن حدود ۱۶ میلیون رای در مقابل حدود ۲۴ میلیون رای حسن روحانی، از او شکست سختی خورد.
با خروج پرحاشیه صادق لاریجانی از ریاست قوه قضائیه، ابراهیم رئیسی بعد از ناکامی در رسیدن به ریاست قوه مجریه، با حکم علی خامنهای به ریاست قوه قضائیه رسید.
جایی که در آن با پیش بردن پروژههایی از جمله دادگاههای اکبر طبری، معاون سابق صادق لاریجانی، هم وجهه ضد فساد برای خود ساخت و هم بیش از پیش صادق لاریجانی که از او به عنوان یکی از بختهای جانشینی علی خامنهای یاد میشد را به حاشیه راند.
طی این مدت او سمت مهمی دیگری هم داشت. از خرداد ۱۳۹۱ تا شهریور ۱۴۰۰ دادستان دادگاه ویژه روحانیت بود. دادگاهی که از اولین نهادهای ایجاد شده به دستور روحالله خمینی است و خارج از قوه قضائیه، مستقیما زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی به اتهامات روحانیون رسیدگی میکند.
سال ۱۴۰۰، او دوباره وارد گود انتخابات ریاست جمهوری شد، اما اینبار در یکی از کم رونقترین انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ جمهوری اسلامی، با وجود نامزدهای کمکی مثل زاکانی و قاضیزاده هاشمی تعداد رایاش را که سال ۱۳۹۶ حدود ۱۶ میلیون بود را به حدود ۱۸ میلیون برساند و بالاخره بر صندلی ریاست جمهوری تکیه بزند.
دوران ریاست جمهوری او با یکی از شدیدترین دورانهای رکود اقتصادی و تورم همراه شد و از طرفی، گره مذاکرات کهنه اتمی هم که در زمان روحانی و با خروج ترامپ از برجام پیچیده شده بود، در دوران او پیچیدهتر شد. هرچند او توانست عاقبت با ۱۸ میلیون رای به ریاست جمهوری برسد، اما حاشیههای سخنرانیهای ضعیف و تپق زدنهای گاه و بی گاهش همیشه بر آرزوی جانشینیاش سایه میانداخت.
با گذشت سه سال از ریاست جمهوریاش، شاخصهای اقتصادی در وضعیت کم سابقه قرار گرفتند، شدیدترین موج اعتراضات، اعتصابات و خیزش انقلابی سال ۱۴۰۱ در دوره او رخ دادند و از همه بدتر، تصویر او تا همین حالا با تپقهایی مثل پرپکانی در یادها ثبت شده بود.
او سیام اردیبهشت ۱۴۰۳، در ۶۳ سالگی بدون رسیدن به آخرین آرزویش یعنی رهبری جمهوری اسلامی، درحالی درگذشت، که مردم ایران او را با دو عبارت به یاد سپردند: «هیات مرگ» و «پرپکانی».
تصاویر منتشر شده از سوی خبرگزاریهای حکومتی در ایران نشان میدهد که ابراهیم رئیسی، رییس دولت در جمهوری اسلامی، سرنشین یک هلیکوپتر بل ۲۱۲ بوده است.
ایران این هلیکوپترهای آمریکایی را در زمان محمدرضا شاه از ایتالیا خریده بود.
هلیکوپتر آمریکایی بل ۲۱۲ در دهه ۷۰ میلادی در ایالت تگزاس آمریکا ساخت میشد، اما بعدها در دهه ۸۰ کارخانه ساخت آن به کانادا منتقل شد که سفارش ساخت این مدل را داده بود.
این هلیکوپتر دو موتور دارد و قادر به حمل ۱۵ سرنشین است. در اخبار منتشر شده در رسانههای حکومتی در ایران، اشارهای به تعداد دقیق سرنشینان نشده است اما براساس این گزارشها، علاوه بر ابراهیم رئیسی، حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه، محمد علی آلهاشم، امام جمعه تبریز و مالک رحمتی استاندار آذربایجان شرقی از جمله سرنشینان آن بودهاند.
آدرین فضائلی، کارشناس هوافضا، درباره مشخصات هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی به ایران اینترنشنال گفت:«بر اساس تصاویر منتشر شده، این هلیکوپتر، بل ۲۱۲ است که نیروی دریایی ایران آن را در سال ۱۳۴۹ خریداری کرده است. این مدل فاقد تجهیزات پیشرفتهای مانند رادار هواشناسی، نقشهبرداری زمین و دوربینهای دید در شب است. استفاده از چنین هلیکوپتری، در حالیکه نهاد ریاست جمهوری امکان استفاده از مدل پیشرفتهتر ۴۱۲ را دارد، بسیار عجیب است.»
فضائلی افزود: «این هلیکوپتر که پنجاه سال از عمر آن میگذرد و فاقد امکانات مکانیابی پیشرفته است، خلبانان را وادار به استفاده از امکانات مکانیابی جایگزین نظیر جیپیاسهای تجاری میکند که ایجاد اختلال در آنها بسیار آسان است.»
او درباره ارسال سیگنال این هلیکوپتر پس از وقوع سانحه گفت: «هلیکوپتر بل ۲۱۲ فاقد چنین تجهیزاتی است. البته، در صورت داشتن «فرود سخت» و وارد شدن فشار جی (G) شدید، این مدل شروع به ارسال سیگنال خواهد کرد و مکان آن با گشتزنی یک هواپیما در منطقه به راحتی قابل شناسایی است. با این حال، باید توجه داشت که به دلیل قدمت و استهلاک این مدل، ممکن است سیستم ارسال سیگنال آن نیز به درستی کار نکند.»
از هلیکوپترهای بل ۲۱۲ برای مقاصد غیرنظامی مانند امدادرسانی، آتشنشانی و ترابری هم استفاده میشود.
بر اساس یک سند خیلی محرمانه که نریمان غریب، پژوهشگر اینترنت، در حساب ایکس خود منتشر کرد نهاد ریاست جمهوری در سال ۱۴۰۱در خواست خرید دو هلیکوپتر Mi-171A2 به قیمت ۳۲ میلیون دلار را ارائه کرده بود.
این نیاز به خاطر «حجم پروازهای رئیس جمهور و ضرورت به روزرسانی ناوگان بالگردی» بوده است.
حسین آرین، تحلیلگر امور نظامی و راهبردی، در رابطه با وقایع احتمالی مربوط به سانحه هلیکوپتر رئیسی، با توجه به عدم دریافت سیگنال از محل، به ایران اینترنشنال گفت: «هلیکوپتری که دچار «فرود سخت» شود، میتواند خسارات بسیار سنگینی به سرنشینان وارد کند. در چنین شرایطی، نه تنها سیستمهای هلیکوپتر از کار میافتند، بلکه احتمال بروز حریق نیز وجود دارد. در بسیاری از مواقع دیده شده که سرنشینان، به دلیل ضربه و شوک وارده، حتی نمیتوانند خود را از داخل هلیکوپتر نجات دهند.»
آرین درباره پرواز این هلیکوپتر آمریکایی در شرایط نامناسب جوی و رعایت نکردن پروتکلهای پرواز افزود:«این هلیکوپتر دارای دو موتور است و در صورت از کار افتادن یکی از موتورها نیز قادر به پرواز است. به نظر میرسد در زمان بلند شدن هلیکوپتر از زمین، شرایط جوی نسبتا مناسب بوده است. فاصله سد قیز قلعهسی تا شهر تبریز تقریبا دویست کیلومتر است و با سرعت ۲۲۸ کیلومتر در ساعت، شرایط نامناسب جوی یکی از گزینههای مورد بررسی است. احتمال وقوع اشکال فنی یا اشتباه خلبان نیز وجود دارد.»
او در پایان اشاره کرد: «یکی دیگر از موارد مورد بررسی در این حادثه، امکان خرابکاری است.»