کارشناسان سیاسی حمله هفتم اکتبر حماس را نقطه عطف درگیریها در خاورمیانه و بهطور ویژه میان اسرائیل و فلسطین مینامند. با این حال این پرسش پا بر جاست که چرا با گذشت شش ماه از این حمله، همچنان شرایط سیاسی خاورمیانه بسیار شبیه به وضعیت آن قبل از شروع این بحران به نظر میرسد؟
فارین پالیسی در گزارشی به تغییراتی پرداخت که پس از حمله هفتم اکتبر در اسرائیل، سرزمینهای فلسطینی و بهطور کلی خاورمیانه ایجاد شد.
این حمله منجر به کشته شدن هزار و ۲۰۰ غیرنظامی و سرباز در اسرائیل شد.
در این مدت گزارشهایی نیز درباره شکنجه و تجاوز به زنان و دختران و گروگان گرفته شدن حدود ۲۵۰ نفر از سوی نظامیان حماس منتشر شد.
اسرائیل در پاسخ به این حمله، با محاصره غزه جمعیت فقیر این منطقه را از نیازهای اولیه محروم کرد.
با تداوم هفتهها حمله هوایی و ماهها نبرد زمینی، دستکم ۳۰ هزار فلسطینی کشته شدند که حدود دو سوم آنها زنان و کودکان بودند.
اسرائیل تخمین میزند در این حملات حدود ۱۰ هزار جنگجوی حماس را کشته است.
ماهیت دگرگونکننده هفتم اکتبر
جنگ کنونی غزه پس از نبرد سال ۱۹۴۸ میان کشورهای عربی و اسرائیل، طولانیترین درگیریها در این منطقه به شمار میرود.
بر همین اساس ماهیت دگرگون کننده هفتم اکتبر برای بسیاری روشن است.
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا در ۲۵ اکتبر در این مورد گفت: «هیچ بازگشتی به وضعیت شش اکتبر وجود ندارد.»
ملک عبدالله، پادشاه اردن نیز هشدار داد: «تمام منطقه در آستانه سقوط قرار دارد.»
ویلیام برنز، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا این شرایط را خطرناکترین و درهمتنیدهترین درگیری توصیف کرد که در دهههای اخیر شاهد آن بوده است.
با این حال خاورمیانه اغلب قابل پیشبینی بوده است.
تقریبا همه پیشرفتها در عرصه روابط کشورهای عربی و اسرائیل در پی یک بحران بهدست آمده است. بهطور مثال جنگ ۱۹۷۳ به صلح میان مصر و اسرائیل انجامید یا تهاجم صدام حسین به کویت، باعث برگزاری کنفرانس صلح مادرید شد و انتفاضه اول، توافق اسلو را در پی داشت.
در مورد بحران کنونی میان اسرائیل و فلسطینیان نمیتوان چنین انتظاری داشت زیرا حتی پس از پایان بحران غزه، با دو جامعه به شدت آسیبدیده روبهرو خواهیم بود. جوامعی که فاقد رهبرانی هستند که یک تغییر تحولآفرین سیاسی را پیش ببرند.
مجموع این عوامل نشان میدهند خاورمیانه پس از عبور از این بحران نیز ممکن است به طرز غیرقابل باوری شبیه خاورمیانه قبل از هفتم اکتبر باشد.
تاثیر روابط دیپلماتیک
از زمان انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷) تلاشهای رونالد ریگان و باراک اوباما، روسایجمهور اسبق آمریکا برای سنتشکنی و ایجاد روابط با این کشور به نتیجه نرسیده است.
در شرایط کنونی نیز گزینههای موجود خیلی متفاوت به نظر نمیرسند زیرا جمهوری اسلامی کنترل بحران غزه را از طریق نیروهای نیابتی خود در منطقه در دست گرفته است.
از زمان شروع این مناقشه، تلاشهای دیپلماتیک ایالات متحده و فرانسه، زمینه را برای یک قرارداد بادوامتر و رسمیتر در مورد خط آبی (خط مرزی موقت) میان اسرائیل و لبنان ایجاد کرده است.
این توافق میتواند خروج نیروهای تکاور رضوان حزبالله از مرزهای جنوبی لبنان را در ازای اصلاحات سرزمینی به نفع لبنان به انجام برساند.
مذاکرات درباره این توافق در حال حاضر متوقف شده است اما به احتمال قوی دوباره از سر گرفته خواهد شد.
بر اساس گزارش فارین پالیسی، حتی در غزه، جایی که اسرائیل به کارزار نظامی خود ادامه میدهد نیز به سختی میتوان وقوع یک تغییر سیاسی را تضمین کرد.
این رسانه نوشت: «شکی نیست که حماس بهعنوان یک سازمان نظامی به شدت تضعیف شده. با وجود این نظرسنجیها نشان میدهند محبوبیت آنها در کرانه باختری افزایش یافته است.»
حماس از این شرایط که تنها جایگزین سازمان یافته برای تشکیلات خودگردان فلسطین است سود میبرد. بنابراین تنها در صورت حذف رهبران ارشد این گروه در غزه، بقای آن به خطر خواهد افتاد.
حماس تجسم سازمانی ایدئولوژی پایان اسرائیل و جایگزینی آن با یک دولت اسلامی است. هر چند اکثر فلسطینیها در کرانه باختری و غزه چنین هدفی را قبول ندارند اما تزلزل تشکیلات خودگردان همراه با سیاستهای الحاقی اسرائیل، مسیر را برای حماس و تسلط بر جنبش ملی فلسطین فراهم میکند.
واقعیت ناخوشایند این است که در شرایط کنونی، احتمال کمی وجود دارد که تشکیلات خودگردان احیا شده یا بدون رضایت حماس به حکومت در غزه بازگردد.
برکناری نتانیاهو
بسیاری تصور میکنند که نفسهای رهبری بنیامین نتانیاهو که نخستوزیری اسرائیل را در خونینترین روز برای یهودیان از زمان هولوکاست تا کنون بر عهده داشته، به شماره افتاده است اما هیچ مکانیسم قابل قبولی برای برکناری او از قدرت وجود ندارد.
اگر وقایع گذشته را پیشدرآمد سیاست اسرائیل بدانیم، پس از بروز هر بحران بزرگ، فضای حاکم تمایل شدیدی به راست داشته است. بنابراین حتی در صورت برکناری نتانیاهو، شرایط تغییر چندانی نخواهد کرد.
سیاست داخلی آمریکا
در نهایت، مساله سیاست داخلی ایالات متحده نیز در این جریان اثرگذار است؛ بهطوری که بحران غزه، دموکراتها و جمهوریخواهان را در آستانه انتخابات در مواضع مختلف قرار داده است.
در منطقه، اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس از ریاستجمهوری دونالد ترامپ استقبال خواهند کرد.
بنابراین بدون شک فصل مبارزات انتخاباتی بر اقدامات ایالات متحده و سیاستهای منطقهای تاثیر خواهد گذاشت.
الجزیره افزود نظامیان اسرائیلی مناطقی را در اردوگاه پناهندگان النصيرات و دیر البلح در مرکز غزه هدف قرار دادند.
وزارت بهداشت حماس اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته دستکم ۸۶ فلسطینی در حملات اسرائیل به نوار غزه جان باختند و ۱۱۳ تن دیگر زخمی شدند.
به گفته حماس، شمار فلسطینیان کشته شده در غزه از روز ۱۵ مهر (هفتم اکتبر) به ۳۰ هزار و ۷۱۷ نفر رسید.
منابع فلسطینی گزارش دادند نیروهای اسرائیلی دستکم ۲۵ نفر را در کرانه باختری رود اردن دستگیر کردند.
این افراد در شهرهای هبرون، رامالله، البیره، بیت لحم، طولکرم و قلقیلیه بازداشت شدند.
به گزارش الجزیره، مجموع فلسطینیان دستگیر شده از زمان آغاز مناقشه کنونی، به بیش از هفت هزار و ۴۰۰ تن افزایش یافت.
نگرانیها از وخامت بحران انسانی در نوار غزه
اورزولا فن در لاین، رییس کمیسیون اروپا به منظور یافتن راهی برای تسریع در روند کمکرسانی به نوار غزه، در هفته جاری به قبرس سفر خواهد کرد.
سخنگوی فن در لاین روز چهارشنبه ابراز امیدواری کرد استفاده از ظرفیت قبرس به عنوان کریدوری برای ارسال کمکهای بشردوستانه به غزه «بسیار زود» محقق شود.
سخنگوی دولت قبرس با تایید خبر سفر رییس کمیسیون اروپا گفت فن در لاین قرار است روز جمعه ۱۸ اسفند همراه با رییسجمهوری قبرس از زیرساختهای مربوط به کمکرسانی به غزه بازدید کند.
استرالیا و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) روز چهارشنبه در بیانیهای مشترک خواستار برقراری «آتشبس بشردوستانه فوری و پایدار» در غزه شدند.
در این بیانیه آمده است: «ما حملات علیه غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی را محکوم میکنیم. این حملات منجر به وخامت بحران انسانی در غزه، از جمله محدودیت در دسترسی به غذا، آب و سایر نیازهای اساسی میشود.»
استرالیا و کشورهای آسهآن بر لزوم آزادی گروگانهای در بند حماس تاکید کردند.
درخواست اسرائیل از شورای امنیت برای بررسی جنایات جنسی حماس
اسرائیل از شورای امنیت سازمان ملل متحد خواست برای بررسی گزارش اخیر این سازمان درباره جنایات جنسی حماس در جریان حمله هفتم اکتبر، جلسه اضطراری تشکیل دهد.
گیلاد اردان، سفیر اسرائیل در سازمان ملل گفت شورای امنیت باید تعهد خود را برای پایان دادن به جنایات جنسی حماس و آزادی گروگانهای در بند این گروه نشان دهد.
گروهی از کارشناسان سازمان ملل روز ۱۴ اسفند گزارش دادند دلایل منطقی برای باور خشونت جنسی نیروهای حماس در جریان تهاجم به اسرائیل وجود دارد.
حمله به کشتی باری آمریکایی در نزدیکی یمن
شرکت امنیت دریایی آمبری از وقوع یک انفجار در نزدیکی یک کشتی باری آمریکایی در آبهای جنوب غربی یمن خبر داد.
این کشتی در زمان حادثه، با پرچم کشور باربادوس در ۱۰۵ کیلومتری شهر بندری عدن یمن در حال حرکت بود.
به گزارش آمبری، نهادی که خود را «نیروی دریایی یمن» معرفی میکرد، با این کشتی آمریکایی تماس گرفت و از آن خواست مسیر خود را تغییر دهد.
از زمان آغاز جنگ حماس و اسرائیل، حوثیهای یمن، از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، با حمله به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن، امنیت دریانوردی را در منطقه به خطر انداختهاند.
تداوم تنشها میان حزبالله و ارتش اسرائیل
همزمان با ادامه آتشباری متقابل در مرز لبنان و اسرائیل، حزبالله تایید کرد دو شبهنظامی این گروه در شهر حولا در جنوب لبنان کشته شدند.
به گفته حزبالله، این دو نفر حسن حسین و علی حسین نام داشتند و به ترتیب ۶۰ و ۲۴ ساله بودند.
هنوز مشخص نیست این دو نفر با هم نسبت خانوادگی داشتند یا خیر.
ارتش اسرائیل روز سهشنبه ۱۵ اسفند اعلام کرد یک ساختمان متعلق به حزبالله را در حولا هدف قرار داده است.
به گفته وبسایت خبری تایمز اسرائیل، تا کنون ۲۳۴ شبهنظامی حزبالله در جریان حملات اسرائیل جان خود را از دست دادهاند.